Kατά τον Χέγκελ «το μόνο που μας διδάσκει η ιστορία είναι ότι τίποτε δεν μας διδάσκει η ιστορία». Το οδοιπορικό που επιχειρεί στην Βοσνιακή τριλογία ο Ίβο Άντριτς ενισχύει την άποψη του Χέγκελ και έρχεται με τραγικά επίκαιρο τρόπο να την επικροτήσει και να την επαυξήσει. Η πολύπαθη περιοχή των Βαλκανίων – και δη η πρώην Γιουγκοσλαβία – έχει ένα ιστορικό βεβαρημένο που λειτούργησε και συνεχίζει να λειτουργεί ανασταλτικά για την ειρήνη στην περιοχή λόγω της πολυφυλετικής της διάστασης και της πολυφωνίας των λαών που την κατοικούν, ώστε θα μπορούσαμε να μιλάμε για μια άλλη Μέση Ανατολή. Εμείς όλοι, παραμένουμε θεατές αυτής της κατάστασης, η οποία χρόνια τώρα με επώδυνες συνέπειες μετατρέπεται σε τροχοπέδη ανάπτυξης και ευημερίας, εμφανίζεται σα λύκος της στέπας να δηλητηριάζει με μίσος και μισαλλοδοξία κάθε προσπάθεια ανόρθωσης και συνύπαρξης των ανθρώπων. Ο Βλάντιμιρ Πίσταλο έρχεται να ενισχύσει τόσο τον Χέγκελ όσο και τον Άντριτς καθώς με αυτό το σπουδαίο μυθιστόρημα διατρέχει μια περίοδο πολύ κρίσιμη και ιστορικά βεβαρημένη, με γεγονότα που σημάδεψαν την βαλκανική χερσόνησο. Οι άνθρωποι που πρωταγωνιστούν καθρεφτίζουν όλα όσα συνέβησαν μέσα σε μια εικοσαετία, δηλαδή από τον θάνατο του στρατηγού Τίτο μέχρι και την διάλυση της πάλαι ποτέ ισχυρής και κραταιάς Γιουγκοσλαβίας.
Στη δίνη των γεγονότων και των πολεμικών συρράξεων, μια χώρα διαμελίζεται εις τα εξ ων συνετέθη
Σε αυτήν την επισφαλή ατμόσφαιρα των Βαλκανίων ανά τους αιώνες το κλίμα μύριζε πόλεμο και ανταλλαγή πυρών μεταξύ των διαφορετικών κρατών ενώ από τις προστάτιδες Μεγάλες δυνάμεις (Ρωσία, Αγγλία, Γαλλία, Αυστρία) είχε στηθεί ένα πολιτικό σκηνικό όπου οι αλληλοσυγκρούσεις, οι πολιτικές και διπλωματικές μάχες για την πρωτοκαθεδρία στην περιοχή αποτελούσαν καθημερινό φαινόμενο. Όλα τα έθνη έπαιζαν τα ζάρια τους στη διεθνή σκακιέρα με επίκεντρο τα Βαλκάνια και τα επίδοξα οφέλη ενώ φυσικά το παραμικρό λάθος κόστιζε πολύ ακριβά. Σε αυτό το πλαίσιο κοσμοϊστορικών αλλαγών στην ταραγμένη ήπειρο που ονομάζουμε Ευρώπη, τα Βαλκάνια αποτελούσαν, όπως άλλωστε και σήμερα, ένα γεωστρατηγικό σημείο στον χάρτη που καθίστατο μήλο της έριδος για τους διεκδικητές. Οι χώρες της πρώην πλέον Γιουγκοσλαβίας βρίσκονταν, όπως και η Ελλάδα, υπό τούρκικη κυριαρχία και οι τότε μεγάλες δυνάμεις όπως μάθαμε να τις αποκαλούμε, Γαλλία, Αγγλία και Αυστρία κινούσαν τα δικά τους νήματα με σκοπό να κερδίσουν ένα μέρος της πίτας όταν θα ερχόταν η ώρα της κοπής της. Σε αυτό το μοίρασμα λοιπόν όφειλαν και λαχταρούσαν να βρίσκονται παρούσες για να επωφεληθούν από τις γηγενείς πλουτοπαραγωγικές πηγές, οι οποίες τότε ήταν άφθονες και ανέγγιχτες.
Ο Βλάντιμιρ Πίσταλο εγγράφει το μυθιστόρημά του σε μια εποχή όπου τα Βαλκάνια αποτελούσαν την πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης, μια βόμβα ισχύος αναμενόταν να σκάσει ύστερα και από την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού και των καθεστώτων τα οποία είχαν εδραιώσει οι διάφοροι στρατηγοί/δικτάτορες στις χώρες αυτές. Η βόμβα αυτή έσκασε και με αυτήν ξεφούσκωσε και το μίσος ανάμεσα στους λαούς των Βαλκανίων, συνεχείς πολεμικές συρράξεις, αντίποινα ανάμεσα σε Βόσνιους, Κροάτες, Σέρβους και λοιπούς, σαν να περίμεναν καιρό αυτή την στιγμή για να διχαστούν και να αλληλοεξοντωθούν. Διαφορετικές φυλές, θρησκείες, προσδοκίες μετέτρεψαν τα Βαλκάνια στην πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης, σε μια περιοχή κρίσεων και εχθροπραξιών αν λάβουμε υπόψιν πως ο Α’ Παγκόσμιος πόλεμος από τα Βαλκάνια ξεκίνησε και εξαπλώθηκε σε όλη την Ευρώπη, αν θυμηθούμε πως ο πόλεμος της πάλαι ποτέ ενωμένης Γιουγκοσλαβίας είχε τόσα θύματα και είχε απασχολήσει τόσο πολύ την υφήλιο.
Το άρωμα του εμφυλίου είχε διασκορπιστεί παντού και είχε καλύψει όλα τα εδάφη και τις επιφάνειες της χώρας, ένα πολλά υποσχόμενο δράμα είχε πια καταλάβει ολόκληρη την χώρα και οι άνθρωποι ζούσαν στο ρυθμό του δίχως ανάσα και καθαρό μυαλό. «Η τηλεόραση του Βελιγραδίου υποστήριζε πως Αυστριακοί στρατιώτες πολεμούσαν χέρι χέρι με Σλοβένους εθνοφύλακες. Τα σλοβενικά μέσα ισχυρίζονταν πως ο τακτικός γιουγκοσλαβικός στρατός διέπραττε φρικαλεότητες στη Σλοβενία. Οι μητέρες οι οποίες δεν ήξεραν πού βρίσκονταν οι στρατιώτες-παιδιά τους εισέβαλαν στο κτίριο της Συνόδου. Η τηλεόραση μετέδιδε το παραλήρημά τους». Αυτά τα λόγια αποδεικνύουν πόσο μολυσμένο ήταν το κλίμα ανάμεσα σε διαφορετικές φυλές, τις οποίες είχε καταφέρει ο Τίτο να ενώσει υπό τα φτερά του και μετά τον θάνατό του όλα διαμελίστηκαν και ξεκίνησε μια αιματηρή αποδόμηση του οικοδομήματος που είχε τελικά πολύ σαθρά θεμέλια και δεν μπόρεσε για αυτό να αντέξει στον χρόνο. Η ιστορία είναι οδηγός σε αυτές τις περιπτώσεις και αποδεικνύεται πως η διαφορετικότητα ανάμεσα στις διάφορες φυλές δεν μπόρεσε να συγκρατήσει την πλημμύρα της εξέγερσης σε μια περιοχή που πάντα μύριζε μπαρούτι.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Ο Βλάντιμιρ Πιστάλο περιγράφει ορατές και αθέατες εικόνες ενός έργου που παίχτηκε με πολύ σκληρούς όρους και οι άνθρωποί του βγήκαν κατεστραμμένοι από μια δεκαετή πολεμική σύρραξη. «Σε ολόκληρη τη Γιουγκοσλαβία, οδοφράγματα στήνονταν και γκρεμίζονταν γύρω από τις πόλεις. Το κακό μεγάλωνε. Γινόταν όλο και χειρότερο, όλο και πιο ντροπιαστικό. Ο πρώτος άνδρας θυμάμαι πως σκοτώθηκε σε έναν ποδοσφαιρικό αγώνα. Μετά ξεχνώ την ακριβή σειρά των θανάτων». Όταν λοιπόν ο θάνατος καθίσταται συνήθεια τότε όλες οι υπόλοιπες συζητήσεις παύουν να έχουν την οποιαδήποτε σημασία και τα πάντα θυσιάζονται στον βωμό του αίματος. Εκεί ο διάβολος είχε βάλει τα καλά του, όπως συμβαίνει τώρα και πάλι στην ευρωπαϊκή ήπειρο σε έναν άλλον παράλογο πόλεμο λίγο πιο πάνω, έναν πόλεμο με ανείπωτες τραγωδίες που ουδείς γνωρίζει πότε θα τελειώσει.
Απόσπασμα από το βιβλίο «Χιλιετηρίδα στο Βελιγράδι»:
«Η Γιουγκοσλαβία παρείχε τις πρώτες ύλες: την ίδια της τη δυστυχία. Ξένοι ανταποκριτές την αντιλαμβάνονταν ως αίσθημα υπεροχής για τους ίδιους και τους αναγνώστες τους»
Διαβάστε επίσης:
Βλάντιμιρ Πίσταλο – Χιλιετηρίδα στο Βελιγράδι: Ένα βιβλίο του σημαντικού Σέρβου συγγραφέα