Το ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας παρουσιάζει, τη Δευτέρα 31 Αυγούστου και την Τρίτη 1 Σεπτεμβρίου, στις 21:00, στο πλαίσιο του 69ου Φεστιβάλ Φιλίππων στο κτίριο πρώην Lord, το διήγημα του Χάινριχ φον Κλάιστ «Ο σεισμός στη Χιλή», σε μετάφραση του Θοδωρή Δασκαρόλη και σκηνοθεσία του Δημήτρη Σταυρόπουλου.
***
Μεταμόρφωση. Αυτό είναι το θέμα του φετινού Φεστιβάλ Φιλίππων. Μια κοινωνία σε μεταμόρφωση. Αυτό σκεφτόμουν όσο έψαχνα να βρω το υλικό που θα πρότεινα στο πλαίσιο του Φεστιβάλ. Και κάπου μέσα σε διάφορα ετερογενή υλικά, ο Κλάιστ.
Με τον Σεισμό στη Χιλή προτείνει ένα προκλητικό σχήμα. Ο άνθρωπος επιβιώνει από τη σκληρότητα της φύσης και κατασπαράζεται από τον πολιτισμό. Μια ευνομούμενη και αυστηρά δομημένη κοινωνία γίνεται, με αφορμή μια τεράστια φυσική καταστροφή, για λίγο αλληλέγγυα και αταξική. Για να επιστρέψει τελικά στον νόμο μέσα από μια πράξη εκδίκησης.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Ο Σεισμός στη Χιλή δεν είναι μια ιστορία σπαραγμού του ανθρώπου από τη φύση. Είναι μια ιστορία σπαραγμού του ανθρώπου από ανθρώπους. Ο σεισμός είναι αυτό που ταρακουνά την τάξη των πραγμάτων, τις βεβαιότητες, ανατρέπει τις σχέσεις, γκρεμίζει τις κοινωνικές νόρμες. Κι εκεί που ο πολιτισμός μοιάζει να καταρρέει, η ανθρωπιά φανερώνεται σε μεγέθη ασύλληπτα.
Αυτό που μας συγκινεί μετά την καταστροφή είναι οι ιστορίες επιβίωσης, το τι χρειάστηκε να υπερβεί κανείς για να συναντήσει κάποιον δικό του ή το τι ρίσκαρε για να σώσει κάποιον άλλο. Η επιμονή ότι μπορούμε να σώσουμε κάποιον εγκλωβισμένο στα ερείπια μετά από ατέλειωτες ώρες προσπαθειών. Μπροστά σε αυτά τα μεγέθη, ο άνθρωπος έχει την ανάγκη να ενωθεί.
Οι πολίτες του Σαντιάγο ενώνονται γύρω από μια φωτιά να μοιραστούν ένα γεύμα με ό,τι έχουν. Κοιμούνται κάτω από τον ουρανό σε αυτοσχέδια στρώματα από φύλλα. Πλένονται στις πηγές και στα ρυάκια. Κυκλοφορούν με ό,τι έτυχε να φοράει ο καθένας τη στιγμή του σεισμού. Δομείται μια κατάσταση κοινοβιακή ή μπουλουκιώτικη που, αντί για εξαίρεση, είναι για λίγο κανονικότητα.
Στον σεισμό της Αθήνας του ’99, η πλατεία του Αγίου Παντελεήμονα, από την οποία έχω αναμνήσεις, είχε γεμίσει καρέκλες παραλίας, ράντζα, κάποιες σκηνές. Ταυτόχρονα θυμάμαι τους περιπλανώμενους πωλητές να έχουν στήσει τα καρότσια τους σαν σε πανηγύρι. Σε άλλες φωτογραφίες από τις ίδιες μέρες ανακάλυψα πως κάποιοι που είχαν χάσει τα σπίτια τους είχαν ένα ψυγείο, μια κουζίνα ή μερικά έπιπλα έξω από σκηνές ή τροχόσπιτα.
Οι εικόνες αυτές, εικόνες μιας σχεδόν μποέμικης ζωής, προκαλούν τη φαντασία να παράγει εντελώς άλλους συνειρμούς αν τις αφαιρέσεις από το πλαίσιο μέσα στο οποίο πραγματοποιήθηκαν. Είναι τόσο αντιφατικό να συνυπάρχουν τόσος πόνος και καταστροφή ταυτόχρονα με εικόνες που, αν τις δει κανείς απ’ έξω, θα υπέθετε πως είναι εικόνες ανεμελιάς.
Οι ρυθμοί της κανονικότητας και της ρουτίνας είναι σε παύση. Όλοι έχουν συνενωθεί κάτω από κάτι πολύ μεγαλύτερο. Κατά κάποιο τρόπο, η φύση έχει φέρει τον άνθρωπο στα μέτρα της. Σ’ αυτές τις στιγμές ο άνθρωπος μοιάζει εφήμερος και η αίσθηση παντοδυναμίας πάνω σε αυτό τον κόσμο μοιάζει με παιδική πλάνη.
Σύντομα όμως η κανονικότητα θα επανέλθει και όλα αυτά θα μοιάζουν με κακό όνειρο. Η τάξη και οι αξίες μας έχουν δοκιμαστεί. Όλοι οι μηχανισμοί μας έχουν φτάσει στο όριο της κατάρρευσης και της αμφισβήτησης. Έτσι, τη στιγμή που επανέρχονται, θα φροντίσουν να στήσουν μια χορογραφία συμβολισμών. Θα είναι πιο μονοκόμματοι, πιο συμπαγείς, πιο ανένδοτοι από πριν. Δεν υπάρχει κανένα περιθώριο αμφιβολίας.
Θα προχωρήσουμε. Θα κλείσουμε τις πληγές του παρελθόντος. Θα επιβληθούμε πάνω στο απρόβλεπτο.
Αφήστε το πάνω μας.