Άκουσα για την Ζ’ Επιστολή τυχαία και αμέσως μου κίνησε την περιέργεια. Επιστολές; Του ίδιου του Πλάτωνα; Μόλις την διάβασα ήθελα να δοκιμάσω να την μοιραστώ αλλά δεν ήξερα πως. Μου πήρε καιρό, χρόνια, να το πάρω απόφαση. Ούτως ή άλλως δεν ξέρω πότε ακριβώς ξεκινά ένα έργο. Στην αρχή νομίζεις πως ξέρεις πότε και γιατί έκανες την επιλογή αλλά όσο προχωράς ανακαλύπτεις πως τα κίνητρα σου σε ξεπερνούν και τότε το έργο αρχίζει να ζωντανεύει.
Σήμερα ακόμα εκπλήσσομαι πως το κείμενο αυτό, η παρακαταθήκη και η απολογία του, δεν είναι περισσότερο γνωστή. Υπάρχουν πολλές συζητήσεις όσον αφορά την γνησιότητα του. Η περίπτωση της όμως είναι εξόχως ενδιαφέρουσα γιατί τα επιχειρήματα δεν αφορούν ούτε την γλώσσα ούτε το περιεχόμενο. Κατά μίαν έννοια δεν αμφισβητείται πως είναι «πλατωνική» αλλά αν είναι του Πλάτωνα του ίδιου. Συχνά μοιάζει απλώς να ενοχλεί, να μην ταιριάζει με την εντύπωση που έχουμε για τον «μέγα φιλόσοφο» και γι’ αυτό να προσπαθούμε να την βγάλουμε από την μέση. Και όντως ο Πλάτωνας αυτός είναι απροσδόκητα οικείος, άμεσος, παρορμητικός, κουρασμένος κι απογοητευμένος και ταυτόχρονα μαχητικός και αποφασισμένος. Διαβάζοντας αυτό το κείμενο δε μπορείς να τον δεις πλέον σαν ένα πάνσοφο άγαλμα αλλά σαν έναν άνθρωπο υπερβολικό, με ανθρώπινες αδυναμίες που δεν τελειώνει την ζωή του θριαμβευτικά. Σα να μην έφτανε αυτό μέσα στο κείμενο υπάρχει η περίφημη «φιλοσοφική παρέκβαση». Σε αυτό το σημείο λέγονται πράγματα τεράστιας σημασίας. Είναι η στιγμή που ξεκινάν να βγαίνουν βιβλία που διατυπώνουν τις θεωρίες του, όπως και σήμερα δηλαδή. Και αυτός υποστηρίζει πως αυτά τα βιβλία είναι χωρίς αξία. Είναι σα να λέμε σα να αποκηρύσσει όλους τους σπουδαίους μελετητές του από τότε μέχρι σήμερα. Ακόμα περισσότερο είναι σα να φαίνεται – σε αυτό το κείμενο ειδικά – πως ο δυτικός πολιτισμός επικαλείται τον Πλάτωνα πολύ επιλεκτικά και θα τολμούσα να πω πως αυτό γίνεται με όλη την Ελληνική αρχαιότητα της οποίας την ερμηνεία ο δυτικός άνθρωπος θεωρεί πως έχει το μονοπώλιο. Επειδή ο Πλάτωνας είναι μια φανταστική αφετηρία του δυτικού πολιτισμού το έργο αυτό μπορεί να ειδωθεί σαν αφορμή ριζικής κριτικής της εποχής μας χωρίς να χρειάζεται να συμφωνεί κανείς με όσα λέει ο Πλάτωνας, μόνο και μόνο παρατηρώντας την απόλυτη απόσταση του με αυτούς που τον επικαλούνται.
Είμαστε λίγο παλαβοί. Αποφασίσαμε να παρουσιάσουμε το μόνο εκτενές κείμενο του Πλάτωνα που δεν έχει θεατρική πρόθεση. Ο Φιλόσοφος έγραφε θεατρικά κείμενα, αυτό δεν είναι υπερβολή. Η «Απολογία του Σωκράτη» είναι ο μόνος καθαρός μονόλογος και όλα τα υπόλοιπα είναι έστω ελάχιστα διαλογικά. Είναι σα να ψάχνεις τον μπελά σου. Το κείμενο αυτό δεν σκηνοθετεί τον εαυτό του, είναι κείμενο ποταμός, που διατρέχει θέματα πολύ σοβαρά χωρίς τις ανάλογες εμφάσεις και χωρίς ένα τέλος ανάλογο της διαδρομής. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να το μοιραστεί κανείς. Η προσέγγιση δεν αποφασίζεται εν κενώ αλλά σε σχέση με το μέρος που θα παρουσιαστεί. Ένα Φεστιβάλ είναι ένα εκρηκτικό γεγονός, μια γιορτή και μάλιστα σύντομη. Για παράδειγμα ένα έργο που παρουσιάζεται στο Εθνικό Θέατρο βρίσκεται σε πολύ διαφορετικό περιβάλλον. Αποφάσισα λοιπόν να τολμήσω την αναπαράσταση που συνήθως αποφεύγω καθώς προτιμώ την αφήγηση. Σα να λέμε μου ταιριάζει περισσότερο ο Όμηρος απ’ ό,τι ο Ίψεν. Αγαπώ περισσότερο τα παραμύθια της γιαγιάς από τις ταινίες του Ντίσνεϋ. Θέλω η σκηνή να είναι ο νους των θεατών και εκεί να γεννιούνται οι εικόνες και τα άλλα φαντάσματα του νου. Εδώ όμως έχουμε έναν «Πλάτωνα» επί σκηνής να μας μιλά. Αυτή ήταν μια δύσκολη απόφαση και μια καλοδεχούμενη πρόκληση. Από την άλλη προσπάθησα να φανεί πως δεν είναι παρά μια φαντασίωση και γι’ αυτό με έβαλα μέσα στην αφήγηση για να βλέπουμε καθαρά μιαν υποκειμενική περιγραφή. Δε μπορούμε να παριστάνουμε πως θα σας πούμε ποιος ήταν! Σε κάθε περίπτωση μας απασχολεί ο τρόπος που διαβάζουμε σήμερα τον Πλάτωνα και αυτό αποδίδεται σκηνοθετικά με τρόπους που είναι προτιμότερο να δει κανείς επί σκηνής.
Υπάρχει όμως κάτι ακόμα, καθοριστικό για τον τρόπο που προχώρησε η διαδικασία. Οι συντελεστές, όλοι. Και βέβαια ο χώρος. Έδωσα τεράστια σημασία στην ομάδα ή ακόμα καλύτερα στην «παρέα» που θα φέρει το έργο, αρχικά σαν κλίμα και έπειτα ακούγοντας τις σκέψεις – ακόμα και τις παρορμήσεις – των συντελεστών και προσπάθησα εξ’ αρχής να μοιραστώ την πρόθεση του έργου για να μην δίνω οδηγίες για την παραμικρή λεπτομέρεια και να υπάρχει μια σύνδεση με τον πυρήνα και ένα πλαίσιο και μέσα σ’ αυτό κάποια ελευθερία και δημιουργικότητα. Είναι τιμή μου που συνεργάζομαι με τον Θωμά τον Βελισσάρη, τον πρωταγωνιστή μας, έναν σπουδαίο ηθοποιό με μεγάλη διαδρομή στην Θεσσαλονίκη κι έτσι ελάχιστα γνωστό στο Αθηναϊκό κοινό. Αποφάσισα από νωρίς να του δώσω όσο χώρο μπορούσα και πήραμε μαζί το ρίσκο να προχωρήσουμε. Δίπλα του είναι ο νεότερος ηθοποιός και σκηνοθέτης Οδυσσέας Ζήκας, η ήρεμη δύναμη του έργου. Αλλά όλοι οι συντελεστές είναι σπουδαίοι και αισθάνομαι πολύ τυχερός και ευλογημένος. Τέλος θα πρέπει αν θεωρήσουμε συντελεστές του έργου και το προσωπικό του Φεστιβάλ Αθηνών που πραγματικά ξεχωρίζει. Μπορώ να πω πως διεθνώς σπάνια βρίσκεις ομάδες τόσο γενναιόδωρες παρά τα όποια προβλήματα που σίγουρα υπάρχουν και είναι δομικά και πολιτικά.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Αλλά ας κλείσουμε το κείμενο σε έναν διαφορετικό τόνο. Υπάρχει μια δυσφορία γύρω μας, κάτι τελειώνει κι αυτό μας καταβάλλει. Αλλά αυτό σημαίνει πως κάτι άλλο αρχίζει, τώρα, αυτή τη στιγμή που μιλάμε είναι ήδη εδώ. Και συμμετέχουμε, στα τυφλά, στην δημιουργία του. Παρά την δυσκολία ακόμα και την απελπισία που μπορεί να μας βαραίνει ας μην παραμελήσουμε τις μέρες που έρχονται μετά από μας. Ας κρατήσουμε ζωντανά τα υλικά του αύριο που θεωρούμε σημαντικά, αληθινά, ωραία. Οι ζωές μας είναι κάποτε οι ζωές των άλλων.
Περισσότερα για την παράσταση:
Διαβάστε επίσης:
Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2026: Τα AΦTER της Πειραιώς 260
Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2026: Εορτές Αποχαιρετισμού για το Ηρώδειο
Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2026: Τι θα δούμε το καλοκαίρι στο Αρχαίο Θέατρο στην Επίδαυρο