Το Φεστιβάλ Μουσικής Δωματίου που συνδιοργανώνουν η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης και το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, με την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού, κλείνει τον κύκλο συναυλιών του για το α’ εξάμηνο του 2026 με πλούσιο μπαρόκ πρόγραμμα από το 8μελές σύνολο μουσικών της Κ.Ο.Θ. που αποτελείται από τους Ανδρέα Παπανικολάου (σόλο βιολί/μουσική διεύθυνση), Μιγκέλ Μιχαηλίδη (βιολί), Ντέιβιντ Μπόγκοραντ (βιολί), Ευαγγελία Κουτσοδήμου (βιόλι), Παύλο Μεταξά (βιόλα), Βασίλη Σαΐτη (βιολοντσέλο/μπάσο κοντίνουο), Μιχάλη Σαπουντζή (κοντραμπάσο) και τον Θεόδωρο Κίτσο (θεόρβη).
Το πρόγραμμα ξεκινά με το ‘Κοντσέρτο Γκρόσο σε ρε ελάσσονα, Η.143’ του Φραντσέσκο Τζεμινιάνι, που είναι γνωστό ως ‘La Follia’ και είναι γραμμένο πάνω στη ‘Σονάτα για βιολί αρ.12, έργο 5’ του δασκάλου του Αρκάντζελο Κορέλι. Ο Τζεμινιάνι ήταν υπεύθυνος για τη διάδοση της μουσικής του δασκάλου του στην Αγγλία, όπου εγκαταστάθηκε το 1714, όχι μόνο με τις υπέροχες ερμηνείες των έργων του, αλλά και με την επεξεργασία διαφόρων σονατών, όπως τη συγκεκριμένη, το 1729, που αποτελεί πιθανόν το πιο διάσημο έργο της εποχής μπαρόκ με παραλλαγές του πορτογαλικής προέλευσης χορού φόλια. Η προσθήκη των υπολοίπων εγχόρδων στη διασκευή του Τζεμινιάνι εκτοξεύει αυτό το απαιτητικό έργο με τη συναρπαστική αντιπαραβολή των διαφόρων παραλλαγών του χορού οδηγώντας σε ένα αποτέλεσμα που κόβει την ανάσα.
Το ‘Κοντσέρτο για βιολί αρ.2 σε Μι μείζονα, BWV 1042’ του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ γράφτηκε πιθανόν την περίοδο της διαμονής του Μπαχ στο Κέτεν, μεταξύ 1717-23, όπου υπηρέτησε ως Καπελμάιστερ στην αυλή του πρίγκιπα Λεοπόλδου. Υπάρχουν πάντως μελετητές που προκρίνουν την περίοδο της Λειψίας 1729-37 ως το χρονικό διάστημα σύνθεσης του έργου αυτού. Δεν είναι γνωστό αν ο Μπαχ έπαιξε ποτέ ως σολίστ το έργο, το πιθανότερο όμως σενάριο είναι να το έπραξε με το περίφημο Jacob Stainer βιολί του. Ο Μπαχ υπήρξε αναμφισβήτητα ένας βαθύς γνώστης των μυστικών του βιολιού, ενώ μελετούσε συστηματικά τον Βιβάλντι, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι ερμήνευσε όλα τα έργα του για βιολί. Το συγκεκριμένο κοντσέρτο ακολουθεί το βενετσιάνικο μοντέλο των τριών μερών, αν και σε κάθε μέρος του ο ιδιοφυής συνθέτης προσθέτει και έντονα ‘μη ιταλικά’ στοιχεία οδηγώντας σε ένα αποτέλεσμα που κόβει την ανάσα.
Ακολουθεί ένα ακόμη κοντσέρτο για βιολί από τον έτερο ‘γίγαντα’ της μπαρόκ εποχής, τον Αντόνιο Βιβάλντι. Ο επονομαζόμενος ‘Κόκκινος Παπάς’ υπήρξε πρωτοπόρος συνθέτης στην εποχή του και παράλληλα ήταν ένας σπουδαίος βιρτουόζος του βιολιού, με αποτέλεσμα τα αντίστοιχα έργα του να αποτελούν πραγματική πρόκληση για κάθε ερμηνευτή. Στο πλήθος των κοντσέρτων του για βιολί δίνει εξέχοντα ρόλο στο σολίστα και το παίξιμό του αποτελεί τον άξονα γύρω από τον οποίο συμβαίνουν όλα. Το συγκεκριμένο κοντσέρτο έχει τρία μέρη και εκδόθηκε μετά το θάνατό του. Οι μουσικολόγοι πιστεύουν ότι γράφτηκε μεταξύ 1730 και 1731 κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού του στην Πράγα, όπου βρέθηκε το χειρόγραφο. Χαρακτηρίζεται από μεγαλοπρέπεια και μία ποικιλία ηχοχρωμάτων που προσφέρουν την απαραίτητη αντίθεση δημιουργώντας μια απαλή και ρευστή μελωδικότητα που καθηλώνει.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Ο Αρκάντζελο Κορέλι έγραψε τα ‘12 Κοντσέρτι γκρόσι, έργο 6’ κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριάντα χρόνων της ζωής του. Τα κοντσέρτα αρ. 1 μέχρι και αρ. 8 ακολουθούν τον τύπο του εκκλησιαστικού κοντσέρτου (Concertο da chiesa), με πέντε μέρη τα περισσότερα, στα οποία εναλλάσσεται αργό με γρήγορο τέμπο. Στο 4ο εξ αυτών κυριαρχούν τα δύο πρώτα βιολιά, με τα μοτίβα τους να είναι παρόμοια δίνοντας την εντύπωση της ηχούς, ενώ ο ρόλος του τσέλου είναι κυρίως συνοδευτικός, εκτός από το Vivace και το χαρούμενο προτελευταίο Allegro. Ο ρυθμός κυριαρχεί και η διάθεση κορυφώνεται στο φινάλε.
Το διαχρονικό αριστούργημα του Βιβάλντι ‘Οι τέσσερις εποχές’ γράφτηκε μεταξύ 1716 και 1717. Πρόκειται για τα τέσσερα πρώτα από τα δώδεκα συνολικά κοντσέρτα που έγραψε ο συνθέτης για βιολί, ορχήστρα εγχόρδων και κοντίνουο, με το καθένα από αυτά να αποτελείται από τρία μέρη. Για την εποχή του το έργο ορίζει μια μουσική επανάσταση, αποτελώντας ένα πρώιμο είδος προγραμματικής σύνθεσης τόσο λόγω των σονέτων, που συνδέονται οργανικά με τη μουσική, όσο και με την ευφυή απόδοση ήχων της φύσης και της εξοχής, όπως το μουρμούρισμα των ρυακιών, τα κελαηδίσματα των πουλιών, το βουητό των εντόμων, μια ξαφνική καταιγίδα, αλλά και των γιορτών των χωρικών. Ο Βιβάλντι, ως μεγάλος δάσκαλος και βιρτουόζος του βιολιού, δίνει την ευκαιρία στο σόλο βιολί να λάμψει κυριολεκτικά μέσα από τη χαρακτηριστική τεχνική της γραφής του.
Συμμετέχουν
- Ανδρέας Παπανικολάου (σόλο βιολί/μουσική διεύθυνση)
- Μιγκέλ Μιχαηλίδης (βιολί)
- Ντέιβιντ Μπόγκοραντ (βιολί)
- Ευαγγελία Κουτσοδήμου (βιόλι)
- Παύλος Μεταξάς (βιόλα)
- Βασίλης Σαΐτης (βιολοντσέλο/μπάσο κοντίνουο)
- Μιχάλης Σαπουντζής (κοντραμπάσο)
- Θεόδωρος Κίτσος (θεόρβη)
Πρόγραμμα
- Φραντσέσκο Τζεμινιάνι (1687-1762): Κοντσέρτο Γκρόσο σε ρε ελάσσονα, Η.143 ‘La Follia’ (πάνω στη Σονάτα για βιολί αρ.12, έργο 5 του Α. Κορέλι)
- Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ (1685-1750): Κοντσέρτο για βιολί αρ.2 σε μι μείζονα, BWV 1042
- Αντόνιο Βιβάλντι (1678-1741): Κοντσέρτο για βιολί σε μι ελάσσονα, RV 278
- Αρκάντζελο Κορέλι (1653-1713): Κοντσέρτο Γκρόσο αρ.4, έργο 6
- Αντόνιο Βιβάλντι (1678-1741): ‘Καλοκαίρι’ από τις 4 εποχές