Η «Διόρθωση» του Τόμας Μπέρνχαρντ σε σκηνοθεσία Τάσου Πετρίτση θα κάνει πρεμιέρα στις 3 Απριλίου 2026 στο θέατρο Ροές. Η παράσταση ερευνά την εξέλιξη της σκηνικής σχέσης, προτείνοντας μια στενή συνομιλία του προφορικού και του μουσικού στοιχείου και εστιάζοντας στις ανεπανάληπτες ιδιομορφίες που χαρακτηρίζουν τον πυρετώδη στοχασμό του σπουδαίου αυστριακού συγγραφέα.
***
Στον πυρήνα της «Διόρθωσης» βρίσκεται μια ιδέα, η έμμονη επιδίωξη ενός ανθρώπινου σκοπού. Η αποπεράτωση ενός εξωφρενικά δύσκολου οικοδομήματος, που φωλιάζει στο μυαλό του κεντρικού ήρωα, θα μπορούσε για κάποιους να είναι ένας άλλος Πύργος της Βαβέλ. Για κάποιον, ίσως η προσδοκία για ένα σπίτι διαφορετικό από εκείνο όπου γεννήθηκε και δεν το αισθάνθηκε ποτέ δικό του – όπως οι δύο αφηγητές της ιστορίας μας – ίσως ακόμα και για την πατρίδα που θα τον χωρούσε πραγματικά χωρίς να τον ισοπεδώνει και να τον εκμηδενίζει. Για τον Ρόιτχαμερ, πρωταγωνιστή της «Διόρθωσης», η οικοδόμηση και παράδοση ενός κατοικήσιμου κώνου στην αδελφή του, εμφανίστηκε με το προκάλυμμα μιας αγαπητικής προσφοράς. Ένα αδιανόητης αξίας δώρο, που όμως στο τέλος της ιστορίας μας δεν θα συνδεθεί παρά με τον αιφνίδιο θάνατο της αδελφής. Πού να θέλει να καταλήξει ο Μπέρνχαρντ; Ίσως στο ότι νομίζουμε πως αγαπάμε, ενώ στην πραγματικότητα δεν έχουμε παρά μόνο προσωπικές επιδιώξεις. Επιμένουμε πως κάνουμε το καλύτερο για τα πρόσωπα που λέμε δικά μας, ενώ μπορεί στην πραγματικότητα να είναι το χειρότερο για αυτά, γιατί ποτέ δεν διαβάσαμε πραγματικά τι συμβαίνει στο μυαλό και στην ψυχή τους, δεν αφουγκραστήκαμε πραγματικά τη φωνή τους παρά μόνο όπως εμείς την θέλαμε και την φανταζόμασταν.
Απέναντι στην ιδέα του Ρόιτχαμερ, ο κοινωνικός περίγυρος της αυστριακής επαρχίας του Άλτενζαμ δεν θα εκδηλώσει παρά μόνο περιφρόνηση, αφού ο καιρός, όπως ομολογεί ο αφηγητής, είναι εναντίον ιδεών όπως η δική του. Ο κόσμος του Μπέρνχαρντ δεν θα υπάρξει ποτέ απαλλαγμένος από το μεταπολεμικό τραύμα. Η έλλειψη ελπίδας, μεγαλεπήβολου σκοπού, γόνιμης σκέψης, απλώνεται σαν κωμικοτραγική σκιά πάνω στα πρόσωπα του μυθιστορήματος. Έτσι, τόσο ο προικισμένος και επιστήμονας Ρόιτχαμερ, όσο και η ανίκανη για οποιοδήποτε όραμα μικροκοινωνία που τον εχθρεύεται ως τρελό, βρίσκονται εν τέλει καταδικασμένοι στην ίδια ματαίωση.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Τι μένει; Μάλλον μια πικρή διάθεση απολογισμού, στα άκρα τόσο του δραματικού όσο και του γελοίου, μαζί με μια συγκλονιστική αποτύπωση της ανθρώπινης νόησης και ψυχής.
Εκκινώντας από αυτούς τους δρόμους, η ομάδα Albero tutti δούλεψε πάνω στην παράσταση «Διόρθωση», διασκευάζοντας το ομώνυμο μυθιστόρημα. Η δραματουργική προσέγγιση και η σκηνοθεσία αναζήτησε το νήμα που θα μπορούσε να συνδέσει την διεισδυτική, αφηγηματικά πολύπλοκη μυθιστορηματική γραφή με τα όρια χώρου και χρόνου της θεατρικής συνθήκης. Η παράσταση αφηγείται τα γεγονότα μέσα από το πρίσμα της φιλίας αφηγητή και Ρόιτχαμερ, με προσήλωση στα ιδιότυπα στοιχεία της γραφής του Μπέρνχαρντ και την αναζήτηση ενός αποκαλυπτικού για αυτά κώδικα εκφραστικών μέσων μέσα από τον λόγο, τη μουσική, το σώμα και κάθε πιθανό εργαλείο της θεατρικής διαδικασίας.
Για τα υπόλοιπα ας μιλήσει η ίδια η παράσταση. Αν αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί κάτι περισσότερο, επέλεξα αυτό να γίνει με αφορμή ένα μικρό σπάραγμα από την αυτοβιογραφία του συγγραφέα, που στη διάρκεια της ενασχόλησης με το έργο θεώρησα πιθανό να αποτέλεσε τον σπόρο που ενέπνευσε την ίδια τη συγγραφή του μυθιστορήματος: «Η αλήθεια, σκέφτομαι, είναι γνωστή μόνο σ’ αυτόν που τον αφορά, αν θέλει να την κοινοποιήσει γίνεται αυτόματα ψεύτης. Όλα όσα κοινοποιούμε στους άλλους μπορούν να είναι μόνο παραποίηση και πλαστοποίηση, συνεπώς κοινοποιείται πάντοτε μόνο παραποίηση και πλαστοποίηση. […]»
Στην «Διόρθωση», ο Ρόιτχαμερ δεν θα αργήσει να συμπεράνει πως όλα όσα αποπειράθηκε να ερμηνεύσει στη ζωή του, ήταν αλλιώς από το πώς εκείνος τα περιέγραψε. Ότι στην πραγματικότητα είμαστε ικανοί να περιγράψουμε όχι τα ίδια τα γεγονότα, αλλά εκείνο που εμείς προσεγγίσαμε και καταλάβαμε μέσα από τη θέαση τους.
Το τελευταίο – η υποκειμενική προσέγγιση, η προσωπική ανάγνωση, εν τέλει η αλήθεια του κάθε ανθρώπου, που για έναν άλλον είναι το μεγαλύτερο ψέμα – θα μπορούσε τελικά να περιγράφει με τον ουσιαστικότερο τρόπο τον ζωτικό ρόλο της παράστασής μας ή και της οποιασδήποτε θεατρικής πράξης.
Το απόσπασμα που παρατίθεται είναι από την Αυτοβιογραφία του Τόμας Μπέρνχαρντ, σε μετάφραση Βασίλη Τομανά, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εξάντας
Photo Credit: Όλγα Τσιρακίδου
Διαβάστε επίσης:
Διόρθωση, του Τόμας Μπέρνχαρντ σε σκηνοθεσία Τάσου Πετρίτση στο θέατρο Ροές