Η ταβέρνα στις μέρες μας, παρ’ όλες τις μεταλλάξεις της μέσα στα χρόνια, παραμένει ένας τόπος όπου καθρεφτίζονται χαρακτηριστικά του ψυχισμού του Έλληνα και συμπυκνώνονται στοιχεία του αστικού μας πολιτισμού. Το βιβλίο αυτό κάνει μια κατάδυση στον «κόσμο της ταβέρνας», στον πραγματικό αλλά και στον συμβολικό χώρο που περικλείει η έννοια της ταβέρνας. Περιδιαβαίνει το παρελθόν της, πηγαίνει στις γειτονιές, γεύεται φαγητά, αφήνει τους ανθρώπους της να θυμηθούν ιστορίες, τους ακούει να μιλούν για το τώρα.
Ανατρέχοντας σε μια ιστορική πορεία δύο αιώνων, το βιβλίο περιγράφει διεξοδικά το πώς η ταβέρνα έθρεψε σημαντικά πολιτισμικά αγαθά του Ελληνισμού, –την ελληνική κουζίνα, την καντάδα, το ρεμπέτικο, το λαϊκό και το έντεχνο τραγούδι. Φιλοξένησε τους ανέστιους Μικρασιάτες πρόσφυγες, έδωσε χαρά και ελπίδα στις μεταπολεμικές γενιές, αισιοδοξία στη νεολαία της Μεταπολίτευσης, ενέπνευσε μουσικοσυνθέτες, λογοτέχνες, ζωγράφους και σκηνοθέτες. Και πιο πρόσφατα, η ταβέρνα, με τις στέρεες αξίες της, σήκωσε το ανάστημά της απέναντι στην κοινωνία του «έχειν και του φαίνεσθαι», λειτουργώντας ως αντίβαρο σ’ έναν κόσμο που έχει ξεχάσει έννοιες όπως αλληλεγγύη, γενναιοδωρία και ανιδιοτέλεια.
Ποιος είναι, όμως, ο ρόλος της ταβέρνας στη σημερινή κοινωνία του θεάματος και της ψηφιακής επικράτησης, όπου η γνώ ση αντικαθίσταται από την πληροφορία, η σκέψη από την τεχνητή νοημοσύνη, η συντροφικότητα από την αποξένω ση; Ειδικά σε μια εποχή που τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα, θα μπορέσει η ταβέρνα να υποστηρίξει τον «κόσμο» της και, αν ναι, θα υπάρχουν πλέον οι άνθρωποι που θα τον έχουν ανάγκη; Την απάντηση επιχειρεί να δώσει ο συγγραφέας μέσα από τις σκέψεις του, την περιπλάνησή του στις 100 ταβέρνες της Αθήνας και του Πειραιά, αλλά και μέσα από τον βίο και τη δράση των σύγχρονων ταβερνιάρηδων, των σημερινών εκφραστών του «κόσμου της ταβέρνας».
Το πρώτο μέρος του βιβλίου παρακολουθεί στην ιστορική πορεία της ταβέρνας, όπως εξελίχθηκε τους τελευταίους δύο αιώνες, περιγράφοντας παράλληλα τον πολλαπλό ρόλο που έπαιξε για την ελληνική κοινωνία, αλλά και το σύνολο των αξιών που εκπροσωπεί διαχρονικά. Διαβάζοντας την ιστορία της ταβέρνας, αντιλαμβανόμαστε τη σχέση που είχε η ταβέρνα με την ανάπτυξη της Αθήνας η οποία από ένα ερημωμένο χωριό μετατράπηκε σε μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα στα τέλη του 19ου αιώνα, θα παρακολουθήσουμε τον δραματικό ερχομό και την εγκατάσταση των προσφύγων μετά το 1922, και τέλος
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
την ήπια επέκταση ή άγρια αστικοποίηση των γειτονιών της τη δεκαετία του ’60 με τις συνεχείς μετακινήσεις πληθυσμών της. Περιδιαβαίνοντας την ιστορία της ταβέρνας θα έχουμε λίγο-πολύ δημιουργήσει μια μικρογραφία της ιστορίας και της ανθρωπογεωγραφίας της Ελλάδας, αφού στην Αθήνα και στον Πειραιά, τον 19ο και τον 20ό αιώνα, συσσωρεύτηκαν πληθυσμοί από όλο τον Ελλαδικό χώρο και αφού στέριωσαν στις γειτονιές έκτισαν τη νέα τους ιστορία. H ταβέρνα όλη αυτή την περίοδο σε πείσμα των καιρών άντεξε, αντιστάθηκε, προσαρμόστηκε και συνέχισε επί δύο αιώνες τον θεραπευτικό και λυτρωτικό της ρόλο.
Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου καταγράφονται οι 100 ταβέρνες της έρευνάς μας. Είναι αυτές που ξεχώρισαν, αφού επισκεφτήκαμε, συνομιλήσαμε με τους ταβερνιάρηδες, τους σημερινούς υπερασπιστές της φιλοσοφίας, του ήθους και της ζωής της ταβέρνας. Στόχος της επιλογής των 100 ταβερνών ήταν να εκπροσωπηθούν oι περισσότεροι τύποι ταβερνών, με τα κοινά και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, τις συμπτώσεις τους και τις διαφορετικότητές τους, ώστε από την ανάγνωση όλων να αναδυθεί η –κατά το δυνατόν– πιο ολοκληρωμένη εικόνα της ταβέρνας. Ταυτόχρονα εκπροσωπήθηκαν και οι περισσότερες περιοχές της Αθήνας και του Πειραιά (36 συνοικίες), γιατί έτσι, μέσω της κάθε ταβέρνας, θα μαθαίναμε στοιχεία για τη γειτονιά, αλλά και την προέλευση των θαμώνων της. Τέλος, οι ταβέρνες αυτές έπρεπε να πληρούν τις αδιαπραγμάτευτες προϋποθέσεις που είχαμε θέσει εξαρχής, στα εισαγωγικά κεφάλαια του βιβλίου και ειδικά στο κεφάλαιο
«Ο κόσμος της ταβέρνας», όπου με αναλυτικό τρόπο περιγράφονται οι συντελεστές αξίας που είχαμε θέσει (γειτονιά, κτήριο, ιστορικότητα, τύπος, αισθητική χώρου, ατμόσφαιρα, ρόλος του ταβερνιάρη, πελατεία, φαγητό, μουσική). Το βιβλίο περι λαμβάνει 90 παραδοσιακές ταβέρνες παντός τύπου και συμπληρώνεται από άλλες 10 που εκπροσωπούν τις πιο πρό σφατες τάσεις του 21ου αιώνα, έχουν κάποια κοινά στοιχεία με τα χαρακτηριστικά της τυπικής ταβέρνας και ίσως επη ρεάσουν το μέλλον της.
Οι 27 ταβέρνες από τις 100 έχουν ζωή πάνω από 80 χρόνια και άρχισαν να λειτουργούν από το 1880 έως το 1940, 46 ταβέρνες έχουν ζωή πάνω από 50 έτη, ενώ οι τελευταίες 37 ταβέρνες ιδρύθηκαν μετά το 1980.
ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ
• Ιστορία της ταβέρνας στην Αθήνα και τον Πειραιά
• Ελληνική κουζίνα και γαστρονομική παράδοση
• Αστική ζωή, προσφυγιά και κοινωνικές αλλαγές
• Ρεμπέτικο, λαϊκό τραγούδι και πολιτισμός
• 100 ταβέρνες, 36 συνοικίες και φωτογραφική τεκμηρίωση