Τόσο στο Υπόγειο όσο και στις Σημειώσεις από το υπόγειο έχουμε να κάνουμε με έναν άνθρωπο παρείσακτο και αποσυνάγωγο, έναν άνθρωπο που αποστασιοποιείται από την κοινωνία και οδεύει όλο και περισσότερο στην αυτοαπομόνωσή του, στο περιθώριο μιας κοινωνίας που του είναι πια ξένη. Ο άνθρωπος του υπογείου είναι ένας άνθρωπος συνυφασμένος με τη μοίρα του καθώς παραδίνεται στη δυστυχία και την ανέχεια, στην αρρώστια της ψυχής του που δεν ικανοποιείται με την επαφή με τους άλλους ανθρώπους, είναι ένας άνθρωπος βαθιά απογοητευμένος, ένας άνθρωπος που έχει αρνηθεί το περιβάλλον του και είναι βαθιά εσωστρεφής. Κατακεραυνώνει τους γύρω του που δεν τον καταλαβαίνουν, κατακρίνει το σύστημα που δεν αφήνει ελευθερίες, είναι ένας άνθρωπος ηττημένος και ταπεινωμένος από την κατάσταση που επικρατεί και φροντίζει αυτό να το καταθέτει συνεχώς.
Ένας βαθιά προβληματισμένος άνθρωπος συνομιλεί με τον εαυτό του και θέτει δύσκολα ερωτήματα
Το βιβλίο αυτό δεν είναι μια απλή ιστορία, στα λόγια του κρύβεται όλη η σοφία του, όλες οι ανησυχίες του, όλος ο εσωτερικός κόσμος μιλάει εδώ και ξετυλίγει τις σκέψεις του Ντοστογιέφσκι για τη ζωή και τον άνθρωπο. Ο πρωταγωνιστής του βιβλίου, είναι ένας διχοτομημένος, ένας ρημαγμένος άνθρωπος, είναι η πεμπτουσία του αμαρτωλού ανθρώπου που οδηγείται στα άκρα, που κατακρημνίζεται και περιμένει την δαμόκλειο σπάθη της τιμωρίας να πέσει ως πέλεκυς επί της κεφαλής του. Ο Ντοστογιέφσκι είναι σκληρός και αδυσώπητος με τον ήρωά του διότι την ίδια στιγμή είναι ανελέητος με τον ίδιο του τον εαυτό και ο ήρωάς του είναι η απόλυτη αντανάκλαση του ίδιου και των σκοταδιών στα οποία έχει περιπέσει χρόνια τώρα. Ταπεινός και καταφρονεμένος, αιώνιος σύζυγος, αδερφός του εαυτού του, έφηβος που πέρασε την ζωή του μέσα σε λευκές νύχτες, αυτός είναι ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι. Είναι και η ενσάρκωση του ανθρώπου που πάσχισε να βρει τα βήματά του, να ξεφύγει από το σκοτάδι του και να ξεφύγει από τα χτυπήματα μίας ζωής που δεν του χάρισε τίποτα.
Πρόκειται αδιαμφισβήτητα για ένα βιβλίο προφητικό που ανακοινώνει τα μεγάλα μυθιστορήματα που γράφτηκαν αργότερα, όπως για παράδειγμα το Έγκλημα και τιμωρία, οι Αδερφοί Καραμαζόφ, ο Ηλίθιος. Ταπεινός και καταφρονεμένος, αιώνιος σύζυγος, αδερφός του εαυτού του, έφηβος που πέρασε την ζωή του μέσα σε λευκές νύχτες, αυτός είναι ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι. Είναι και η ενσάρκωση του ανθρώπου που πάσχισε να βρει τα βήματά του, να ξεφύγει από το σκοτάδι του και να ξεφύγει από τα χτυπήματα μίας ζωής που δεν του χάρισε τίποτα. Μία ταλαιπωρημένη ψυχή που με την ευαισθησία του και την ανήσυχη ζωή του κατάφερε σαν ένας άλλος Βαν Γκογκ να μετουσιώσει την οδύνη του σε έργο, ένας Χριστός της καθημερινότητας μέσα σε μία κοινωνία που δεν έχει κατανόηση και χώρο για το διαφορετικό. Σε αυτό το περιβάλλον μεγαλούργησε, η φωνή του μίλησε και στο εμβληματικό και μοναδικό αυτό σύγγραμμα ζει η δική του ψυχή.
«Όχι μόνο κακός αλλά και τίποτα άλλο δεν κατάφερα να γίνω: ούτε κακός ούτε καλός ούτε κάθαρμα ούτε τίμιος ούτε ήρωας ούτε ζωύφιο. Τώρα ζω στη γωνιά μου, κοροϊδεύοντας τον εαυτό μου με μια κακιωμένη και ολωσδιόλου άχρηστη παρηγοριά ότι ο έξυπνος άνθρωπος δεν μπορεί να γίνει τίποτα, ενώ γίνεται κάτι μόνον ο βλάκας. Μάλιστα, ο έξυπνος άνθρωπος του δέκατου ένατου αιώνα οφείλει, και ηθικά είναι υποχρεωμένος, να είναι ένα πλάσμα κατεξοχήν αδύναμου χαρακτήρα · ο άνθρωπος με χαρακτήρα, ο αποτελεσματικός, είναι πλάσμα κατεξοχήν περιορισμένης αντίληψης. Αυτή είναι η σαραντάχρονη πεποίθησή μου». Μέσα σε λίγες λέξεις, ο ήρωας του Ντοστογιέφσκι, περιγράφει όσα ο ίδιος βιώνει μέσα από τον εσώτερο εαυτό του, μέσα από την συνομιλία του με τον ίδιο του τον καθρέφτη στον οποίο απευθύνεται. Είναι ένας διάλογος βαθιά ψυχαναλυτικός, αναζητά απαντήσεις σε δύσκολες ερωτήσεις, αναμετριέται με τον κακό του εαυτό και τον θέτει σε ενδοσκόπηση για να κατανοήσει καλύτερα ποιος είναι και τι ζητάει πραγματικά.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Η μετάφραση της Ελένης Μπακοπούλου, η οποία έχει ιστορία στο μεταφραστικό έργο κορυφαίων Ρώσων συγγραφέων, είναι πραγματικά ξεχωριστή και καταφέρνει να μας μεταδώσει τον παλμό του λόγου του Ντοστογιέφσκι. Δεν είναι εύκολο διόλου ένα τέτοιο εγχείρημα καθώς το ύφος του Ντοστογιέφσκι έχει μια θεατρικότητα αλλά παράλληλα και μια δραματικότητα την οποία η άρτια ελληνική γλώσσα της μεταφράστριας μας προσφέρει ένα εξαιρετικό αποτέλεσμα και γινόμαστε κοινωνοί της κατάστασης και της φιλοσοφίας του Ρώσου συγγραφέα. Η ίδια γράφει πως τα χρόνια που ο συγγραφέας είχε περάσει στα κάτεργα της Σιβηρίας και η συναναστροφή του με τον κόσμο των ποινικών καταδίκων ήταν μεγάλο σχολείο για την κατανόηση του ανθρώπινου ψυχισμού. Αυτή η κατανόηση στην οποία αναφέρεται είναι και η πεμπτουσία της σκέψης και της ανάλυσης του ίδιου του Ντοστογιέφσκι.
Απόσπασμα από το βιβλίο «Σημειώσεις από το υπόγειο»
«Είμαι ένας άνθρωπος άρρωστος… Ένας κακός άνθρωπος. Άνθρωπος αποκρουστικός. Νομίζω ότι πάσχω από το συκώτι μου. Εδώ που τα λέμε, δεν σκαμπάζω γρυ σχετικά με την αρρώστια μου και σίγουρα δεν ξέρω από τί πάσχω»
Διαβάστε επίσης:
Φιοντόρ Ντοστογέφσκι – Σημειώσεις από το υπόγειο: Ένα σύντομο μα σπουδαίο έργο