Ο Ευάγγελος Μαρινάκης είναι ηγετική μορφή της ναυτιλίας, ιδιοκτήτης ποδοσφαιρικών ομάδων, επενδυτής και φιλάνθρωπος από την Ελλάδα. Γεννημένος στον Πειραιά, έχει οικογενειακές ρίζες στο Ηράκλειο της Κρήτης—τη γενέτειρα του διάσημου Έλληνα συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη. Ο Ευάγγελος Μαρινάκης στηρίζει εδώ και χρόνια ελληνικούς πολιτιστικούς και καλλιτεχνικούς φορείς, μεταξύ των οποίων και το Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη στη Μυρτιά, που τιμά τη ζωή και το έργο του συγγραφέα.
Όταν το μουσείο αντιμετώπισε οικονομικές δυσκολίες μετά την ανακαίνιση του 2013, ο Μαρινάκης προσφέρθηκε να καλύψει το σύνολο των λειτουργικών του εξόδων, με μια πολυετή δέσμευση που συνεχίζεται έως σήμερα. Η σύνδεσή του με τον συγγραφέα ξεκινά από τα παιδικά του χρόνια: μεγάλωσε σε μια οικογένεια που αγαπούσε το έργο του Καζαντζάκη, και συχνά λέει ότι οι αξίες του συγγραφέα «χαράχτηκαν στο υποσυνείδητό του».
Στο πλαίσιο αυτό, ο Ευάγγελος Μαρινάκης είναι επίσης επίσημος εταιρικός συνεργάτης της συναυλίας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στις 15 Οκτωβρίου 2026 στο Carnegie Hall, η οποία τιμά τη λογοτεχνική και πολιτιστική κληρονομιά του Καζαντζάκη. Με τίτλο «Νίκος Καζαντζάκης: Μια Οδύσσεια στη Μουσική», η παράσταση σηματοδοτεί την πρώτη επίσκεψη της Λυρικής στη Νέα Υόρκη και την πρώτη της εμφάνιση στον εμβληματικό αυτό χώρο. Είναι προγραμματισμένη για τις 8 το βράδυ στο Stern Auditorium / Perelman Stage. Την κύρια χρηματοδότηση της συναυλίας παρέχει το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Επιπλέον, η συναυλία τελεί υπό την αιγίδα του Γενικού Προξενείου της Ελλάδας στη Νέα Υόρκη και της Ελληνορθόδοξης Αρχιεπισκοπής Αμερικής.
Το πρόγραμμα της βραδιάς
Η συναυλία αποτελεί σημαντική στιγμή για τον κορυφαίο λυρικό θεσμό της Ελλάδας και μια ξεχωριστή διεθνή παρουσίαση της ελληνικής μουσικής. Παράλληλα, φέρνει κοντά δύο παραδόσεις που έχουν συμβάλει στη διαμόρφωση της σύγχρονης ελληνικής πολιτιστικής ταυτότητας: τη λογοτεχνική φαντασία της χώρας και το σύγχρονο ρεπερτόριο έντεχνης μουσικής της.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Στη συναυλία συμμετέχουν η Ορχήστρα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και το Σύνολο Μάνος Χατζιδάκις. Τη μουσική διεύθυνση έχει ο Βασίλης Χριστόπουλος, ένας από τους πιο καταξιωμένους Έλληνες αρχιμουσικούς και επικεφαλής αρχιμουσικός της Όπερας του Γκρατς. Σολίστ της βραδιάς είναι η μεσόφωνος Ανίτα Ρατσβελισβίλι και η υψίφωνος Μαρία Κωστράκη.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει έργα εμπνευσμένα από το έργο του Καζαντζάκη και από την Κρήτη, την πατρογονική του γη και το σκηνικό πολλών από τα πιο γνωστά του έργα. Θα ακουστούν:
- Δημήτρης Μητρόπουλος: Κρητική Γιορτή, σε ενορχήστρωση του Νίκου Σκαλκώτα.
- Νίκος Σκαλκώτας: Τρεις Κρητικοί Χοροί.
- Γιώργος Κουμεντάκης: Amor Fati.
- Μάνος Χατζιδάκις: Καπετάν Μιχάλης.
- Μίκης Θεοδωράκης: αποσπάσματα από τον Ζορμπά (σουίτα μπαλέτου).
Όλα μαζί, τα έργα συνθέτουν ένα μουσικό τόξο που διατρέχει γενιές κορυφαίων Ελλήνων συνθετών, συνδέοντας τη συμφωνική γραφή, τη θεατρική μουσική, το μπαλέτο και παραδόσεις με ρίζες στη δημοτική μουσική.
Η επιρροή του Καζαντζάκη
Η βασική ιδέα πίσω από το πρόγραμμα είναι η διαρκής επιρροή του Καζαντζάκη στην ελληνική καλλιτεχνική ζωή. Ο Μαρινάκης, όπως πολλοί Έλληνες, μεγάλωσε με τα έργα του συγγραφέα—ήταν ο πατέρας του που του έβαλε πρώτος στα χέρια τα βιβλία του Καζαντζάκη όταν ήταν παιδί. Ο συγγραφέας, που έζησε από το 1883 έως το 1957, είναι ο πιο πολυμεταφρασμένος σύγχρονος Έλληνας λογοτέχνης. Τα μυθιστορήματα, τα δοκίμια, τα ταξιδιωτικά και τα δημοσιογραφικά του κείμενα έχουν φτάσει σε αναγνώστες σε όλο τον κόσμο, ενώ τα θέματά του, η ελευθερία, η μοίρα, η πίστη και ο πνευματικός αγώνας, εξακολουθούν να εμπνέουν συνθέτες και άλλους καλλιτέχνες.
Η επιρροή αυτή είναι άμεση σε αρκετά σημεία του προγράμματος στο Carnegie Hall. Ο Καπετάν Μιχάλης του Χατζιδάκι γράφτηκε το 1966 για τη θεατρική διασκευή του ομώνυμου μυθιστορήματος του Καζαντζάκη, που κυκλοφόρησε διεθνώς με τον τίτλο Freedom or Death. Το Amor Fati του Κουμεντάκη—που θα κάνει την αμερικανική του πρεμιέρα στη συναυλία—γράφτηκε το 2007 για τα 50 χρόνια από τον θάνατο του Καζαντζάκη. Το συμφωνικό έργο καταπιάνεται με τις έννοιες της μοίρας και της αποδοχής στη σκέψη του συγγραφέα.
Ο Ζορμπάς του Θεοδωράκη είναι μπαλέτο σε δύο πράξεις του 1988, βασισμένο στη μουσική του για τη βραβευμένη με Όσκαρ ταινία του 1964 Αλέξης Ζορμπάς, μεταφορά του μυθιστορήματος του Καζαντζάκη του 1946. Ίσως η πιο αναγνωρίσιμη μουσική ενσάρκωση του έργου του Καζαντζάκη, η μουσική αυτή μετέφερε το όραμα του συγγραφέα για την Κρήτη και τους ανθρώπους της στη διεθνή πολιτιστική φαντασία.
Ο Μητρόπουλος και ο Σκαλκώτας προσθέτουν μια ακόμη διάσταση, συνδέοντας το πρόγραμμα με τον ελληνικό συμφωνικό μοντερνισμό και με τη μουσική επεξεργασία κρητικών θεμάτων. Ο Μητρόπουλος ήταν φίλος του Καζαντζάκη και είχε στενούς δεσμούς με τη Νέα Υόρκη: διετέλεσε καλλιτεχνικός και μουσικός διευθυντής της Φιλαρμονικής της Νέας Υόρκης. Η Κρητική Γιορτή του γράφτηκε το 1919 για πιάνο και αργότερα ενορχηστρώθηκε από τον Σκαλκώτα. Οι Τρεις Κρητικοί Χοροί του Σκαλκώτα, από τους 36 Ελληνικούς Χορούς, συνδυάζουν την παραδοσιακή ελληνική δημοτική μουσική με κλασικές και μοντερνιστικές τεχνικές και επιρροές.
Μια μοναδική ευκαιρία για το κοινό της Νέας Υόρκης
Η χορηγία του Ευάγγελου Μαρινάκη στη συναυλία αντανακλά το μακροχρόνιο ενδιαφέρον του για την προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας στη διεθνή σκηνή—και τα διαχρονικά ιδανικά της ελευθερίας, του θάρρους και της ανεξάρτητης σκέψης που διαπερνούν το έργο του Καζαντζάκη. Οι αξίες αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία στη Νέα Υόρκη και στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι ιδρυτές του κράτους εμπνεύστηκαν από ανάλογα δημοκρατικά ιδεώδη που διατυπώθηκαν για πρώτη φορά στην αρχαία Ελλάδα.
Η χορηγία του Μαρινάκη δίνει επίσης στο κοινό της Νέας Υόρκης την ευκαιρία να γνωρίσει την ελληνική μουσική και τον ελληνικό πολιτισμό πέρα από τις οικείες εικόνες των παραδοσιακών χορών ή των ποπ τραγουδιών. Οι συνθέτες του προγράμματος έδρασαν σε διαφορετικές εποχές και με διαφορετικά ύφη, όμως η μουσική τους μοιράζεται μια σχέση με την ελληνική γλώσσα, το τοπίο και την πολιτιστική μνήμη. Το αποτέλεσμα είναι μια παρουσίαση που μπορεί να συστήσει στο κοινό ένα ευρύ φάσμα ελληνικής έντεχνης μουσικής, ενωμένης από τη σύνδεσή της με τον Καζαντζάκη, μία από τις κορυφαίες καλλιτεχνικές μορφές της χώρας τον 20ό αιώνα.
Συνδυάζοντας ορχήστρα, φωνητική ερμηνεία και λογοτεχνική έμπνευση, η συναυλία «Νίκος Καζαντζάκης: Μια Οδύσσεια στη Μουσική» θα φέρει έναν καθαρά ελληνικό καλλιτεχνικό διάλογο σε μία από τις σημαντικότερες σκηνές της Αμερικής. Η παράσταση του Οκτωβρίου προσκαλεί το κοινό της Νέας Υόρκης να ακούσει πώς οι ιδέες, οι ήρωες και ο κρητικός κόσμος του Καζαντζάκη συνεχίζουν να διαμορφώνουν τον ήχο της σύγχρονης Ελλάδας.
Photo Credit: Γιάννης Αντώνογλου