Είναι πραγματικά ελπιδοφόρο το γεγονός πως τα τελευταία χρόνια ξεπηδούν στην σύγχρονη ξένη λογοτεχνία μυθιστορήματα που επαναπροσδιορίζουν και επανεφεύρουν κατά μία έννοια τους μύθους και τις τραγωδίες της αρχαίας ελληνικής γραμματείας προσφέροντας στο ευρύ κοινό την ευκαιρία να διαβάσει και να μάθει. Για εκείνους που θα σπεύσουν να καταδικάσουν τέτοιες προσπάθειες ως μια ιεροσυλία και μια έλλειψη σεβασμού η απάντηση είναι εύκολη καθώς οι συγγραφείς πραγματεύονται και ουσιαστικά ξανασχολούνται με τους τραγικούς μας ποιητές και συγγραφείς με έναν τρόπο καινοτόμο και εξαιρετικά ενδιαφέροντα, τουλάχιστον στην πλειονότητά τους. Δεν προσπαθούν να υπερβούν το μέγεθος των αρχαίων τραγωδών, δεν θα είχε και νόημα να προσπαθήσει κάποιος να μιμηθεί ή να ακυρώσει τον Ευριπίδη, τον Αισχύλο ή τον Σοφοκλή, θα ήταν ανόητο. Δεν είναι λοιπόν στις προθέσεις των περισσοτέρων να διαγράψουν το παρελθόν, ίσα ίσα είναι στον πυρήνα της σκέψης τους να επανασυστήσουν εκείνα τα έργα που αποτελούν τα θεμέλια και το επίκεντρο της δυτικής σκέψης, έργα τα οποία παραμένουν διαχρονικά και τόσο επίκαιρα, όσο και αν αυτό φαίνεται στερεότυπο και χιλιοειπωμένο.
Μια γυναίκα βιώνει στο πετσί της όλο το δράμα μιας αλληλουχίας θυσιών και φόνων
Η Τζένιφερ Σεντ είναι μία από αυτές τις συγγραφείς που χαρίζει στο ευρύ αναγνωστικό κοινό ένα μυθιστόρημα ιστορικό μέσα από το οποίο ξαναγνωρίζουμε την περίφημη ιστορία του οίκου των Ατρειδών. Μιλάμε προφανώς για την τραγωδία της θυσίας της Ιφιγένειας από τον ίδιο της τον πατέρα τον Αγαμέμνονα ώστε να φύγει από τις Μυκήνες για την Τροία με ούριο άνεμο, ύστερα την δολοφονία του Αγαμέμνονα από την ίδια του την γυναίκα την Κλυταιμνήστρα κατά την επιστροφή του με την βοήθεια του σφετεριστή του θρόνου αλλά και ερωμένου της Αίγισθο. Μην ξεχνάμε πως ο τελευταίος υπήρξε ο ερωμένος της και ξάδερφος του βασιλιά των Μυκηνών Αγαμέμνονα. Η τραγωδία τελειώνει με τον φόνο της ίδιας της Κλυταιμνήστρας και του Αίγισθου από τον ίδιο της τον γιο τον Ορέστη, ο οποίος πήρε την εκδίκηση για λογαριασμό του απατημένου πατέρα του Αγαμέμνονα. Κεντρικό πρόσωπο του μυθιστορήματος της Σεντ είναι η Ηλέκτρα, η έτερη αδερφή η οποία και υπέστη όλη αυτή την σύγχυση και την θλίψη από τον θάνατο του πατέρα της και ύστερα της μητέρας της. Σε αυτήν επικεντρώνεται το μυθιστόρημα και την ψυχολογία της παρακολουθούμε καθώς ξεδιπλώνεται το δράμα της οικογένειας.
Είναι τόσο πλούσια η ελληνική μυθολογία που όσα και να γράψεις δεν μπορείς να την εξαντλήσεις. Οι αρχαίοι ελληνικοί μύθοι δεν παύουν να συγκινούν τους Έλληνες και ξένους συγγραφείς, οι οποίοι καταπιάνονται με αυτούς και τους δίνουν νέα πνοή μέσα από μία δική τους εκδοχή. Οι μύθοι αυτοί είναι μία επινόηση των ανθρώπων ώστε να ερμηνεύσουν τη ζωή και τα γεγονότα της και μία πρώτης τάξεως ευκαιρία να έρθει ο άνθρωπος σε αναμέτρηση με τις ίδιες του τις αδυναμίες και τα τρωτά του σημεία. Η Ηλέκτρα αποτελεί κεντρικό πρόσωπο στην ιστορία της ελληνικής μυθολογίας, είναι η γυναίκα εκείνη που έχασε πρώτα την αδερφή της Ιφιγένεια και ύστερα τους δύο γονείς της καθώς είδε τη μητέρα της Κλυταιμνήστρα να σκοτώνει τον πατέρα της ενώ τον αδερφό της Ορέστη να σκοτώνει την μητέρα της. Ουσιαστικά, πρόκειται για ένα τραγικό πρόσωπο που έζησε από κοντά την βία και την θλίψη, μια ηρωίδα της μυθολογίας, η οποία υμνείται δις, τόσο από τον Ευριπίδη όσο και από τον Σοφοκλή. Η συγγραφέας γράφει ένα πολύ πλούσιο σε εικόνες και συμβολισμούς μυθιστόρημα, ένα μυθιστόρημα που μιλά ανοιχτά για τον ρόλο της γυναίκας στην αρχαιότητα.
Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν πολλούς λόγους να ανατρέξουν στην άνωθεν εξήγηση των όσων τους συνέβαιναν και έτσι έπλασαν τους θεούς, τους ημίθεους και όλες τις ιστορίες των μύθων, ιστοριών δηλαδή που οι άνθρωποι έχουν ανάγκη να αφηγούνται για να εξηγούν τα πολλές φορές ανεξήγητα και δυσερμήνευτα. Η ελληνική μυθολογία είναι “προϊόν” δύο βασικών λόγων που αξίζει να αναφερθούν. Ο πρώτος λόγος είναι πως οι αρχαίοι Έλληνες, όντας ένας λαός με πληθώρα εμπορικών συναλλαγών στην ευρύτερη περιοχή και πάντα ανοιχτοί και φιλικοί σε φροντίδα των ξένων επισκεπτών που έρχονταν σε διάφορες ελληνικές πόλεις ήρθαν σε επαφή με πολλούς λαούς κυρίως στην Μεσόγειο, την θάλασσα μας όπως συνηθίζει να λέγεται. Αφενός λοιπόν επηρεασμένοι από τα ταξίδια τους ίσως να γνώρισαν την πανίσχυρη μυθολογία των αρχαίων Αιγυπτίων και να άντλησαν από εκεί στοιχεία για το “χτίσιμο” ενός δικού τους μυθικού κόσμου όπως εμείς τον γνωρίζουμε σήμερα μέσα από τα βιβλία και θαμπωνόμαστε από την ομορφιά του.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Ο δεύτερος λόγος ενδεχομένως να είναι το γεγονός πως οι ίδιοι αντιμετώπιζαν καθημερινά χίλια δύο προβλήματα, αναζητούσαν απαντήσεις σε καίριες ερωτήσεις της ζωής τους, σε φαινόμενα που οι ίδιοι δεν ήταν σε θέση να αποκρυπτογραφήσουν. Είναι η γη επίπεδη ή όχι; Είναι ο κόσμος αυτός που ξέρουμε ή υπάρχει και κάτι πέρα από αυτό που βλέπουμε γύρω μας; Γιατί η γη φέτος δεν έδωσε τους καρπούς που έδωσε τον προηγούμενο χρόνο; Σε τι οφείλεται η καταστροφή συνέπεια μιας καταιγίδας ισχυρής και πως μπορούμε να φυλαχτούμε; Αυτά τα απλά αλλά και πιο περίπλοκα ερωτήματα απασχολούσαν κάθε άνθρωπο ανάλογα με την τάξη του και βέβαια τους φιλοσόφους. Οι απλοί άνθρωποι κυρίως είναι αυτοί που δεν είχαν την επιστημοσύνη και άρα την ικανότητα για αναλύσεις οπότε χρειάζονταν μία ανώτερη δύναμη για να μπορέσουν να ρίξουν φως σε συμβάντα. Δεήσεις, θυσίες, τελετές, χρησμοί και άλλες εκφάνσεις λατρείας όπως η προσφυγή στα περίφημα μαντεία ήταν τα δικά τους μέσα με τα οποία απευθύνονταν στις θεότητες και ζητούσαν μία ανταπόκριση σε φόβους και ανησυχίες.
Το ερώτημα βέβαια που εύλογα τίθεται είναι το εξής: έχει η ελληνική μυθολογία ερείσματα στη σημερινή εποχή; Είναι οι ιστορίες αυτές ικανές ακόμα και σήμερα να μας διδάξουν και να μας αλλάξουν τον τρόπο σκέψης μας; Την απάντηση την δίνει ο πρώην Υπουργός Παιδείας της Γαλλίας και διανοούμενος Luc Ferry στο βιβλίο του “Μαθαίνοντας να ζούμε” όπου ξεδιπλώνει όλη την σοφία που κρύβουν οι μύθοι και μας προσφέρει τη δυνατότητα να ανατρέξουμε σε αυτούς και να διδαχτούμε αλλάζοντας το νόημα της ζωής μας. Εξάλλου, μη λησμονούμε πως η φιλοσοφία που γεννήθηκε στον ελλαδικό χώρο είναι αποτέλεσμα μελέτης και βαθιάς κατανόησης των μύθων αυτών, οι οποίοι παραμένουν συμπερασματικά διαχρονικοί και πλούσιοι σε μαθήματα για την ευζωία και την ευδαιμονία. Η Ηλέκτρα της Σεντ μας φέρνει πιο κοντά στο να αγαπήσουμε και πάλι την αξεπέραστη ελληνική μυθολογία.
Απόσπασμα από το βιβλίο «Ηλέκτρα»:
«Στις Μυκήνες θα ξεχάσουμε τον πόλεμο, θα αφήσουμε τις πληγές του στο παρελθόν. Μπορώ να εξορίσω και τα φριχτά εγκλήματα του οίκου των Ατρειδών εκεί, λέω στον εαυτό μου. Οι άντρες που θα σκότωναν τους δικούς τους για να κρατήσουν την εξουσία τους είναι όλοι νεκροί και εγώ θα κάνω αυτή την πόλη ένα καλύτερο μέρος χωρίς αυτούς. Οι πολίτες θα ξεχάσουν με χαρά τον Αγαμέμνονα και την Τροία»
Διαβάστε επίσης:
Τζένιφερ Σεντ – Ηλέκτρα: Ένα βιβλίο με ιστορίες τριών γυναικών από την ελληνική μυθολογία