Στη Μόσχα του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα, δύο συλλέκτες, ο Γιώργος Κωστάκης και ο Γιάκοβ Ρούμπινσταϊν, διαμορφώνουν παράλληλα δύο από τις σημαντικότερες ιδιωτικές συλλογές της εποχής τους. Σε ένα περιβάλλον έντονων περιορισμών, οι δύο άνδρες επέλεξαν να ακολουθήσουν όχι την επίσημη αφήγηση της τέχνης, αλλά την εσωτερική τους πυξίδα – τη διαίσθηση, το πάθος και την πίστη στην αξία της καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Στην έκθεση με τίτλο «Πίσω από τις πόρτες. Ο Κωστάκης συναντά τον Ρούμπινσταϊν» που παρουσιάζεται στο MOMUS-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, στη Μονή Λαζαριστών, στη Θεσσαλονίκη, από τις 20 Ιουνίου 2026 έως τις 10 Ιανουαρίου 2027, αποτυπώνεται αυτή η παράλληλη πορεία των δύο ανδρών, με τις πολύ ενδιαφέρουσες προεκτάσεις της, σε ό,τι αφορά την δραστηριότητά τους ως συλλέκτες.
Ο ελληνικής καταγωγής Γιώργος Κωστάκης θα εξελιχθεί στον σημαντικότερο συλλέκτη έργων της ρωσικής πρωτοπορίας παγκοσμίως, διασώζοντας και αναδεικνύοντας ένα κεφάλαιο στην παγκόσμια ιστορία της τέχνης που για δεκαετίες βρέθηκε στο περιθώριο της επίσημης σοβιετικής πολιτικής.
Την ίδια περίοδο, ο Πολωνοεβραίος Γιάκοβ Ρούμπινσταϊν συγκροτεί μια κάπως διαφορετική συλλογή. Το ενδιαφέρον του στρέφεται στον μοντερνισμό και τον συμβολισμό, στο θέατρο, στα σκηνικά και τα κοστούμια, στην εικονογράφηση παραμυθιών και λογοτεχνικών αφηγήσεων, σε έργα που διατηρούν ισχυρούς δεσμούς με την εικόνα, την αφήγηση και τη φαντασία.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Και οι δύο συλλέκτες, που γνωρίζονταν μεταξύ τους και είχαν φιλικές σχέσεις, ξεφεύγουν από το αισθητικό δόγμα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού που κυριαρχεί στη σοβιετική πολιτιστική πολιτική.
Η έκθεση «Πίσω από τις πόρτες. Ο Κωστάκης συναντά τον Ρούμπινσταϊν» φέρνει για πρώτη φορά αυτές τις δύο συλλεκτικές διαδρομές σε διάλογο, στους χώρους του MOMUS-Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης. Όχι ως αντίθετες ιστορίες, αλλά ως δύο διαφορετικές ματιές πάνω στην ίδια εποχή, την ίδια πόλη και τα ίδια ερωτήματα γύρω από την τέχνη και τη νεωτερικότητα.
Στην έκθεση αναπτύσσονται ως ειδικές θεματικές
- Γυναικείες μορφές εμφανίζονται ως μούσες, αντικείμενα επιθυμίας, πρωταγωνίστριες ή προβολές κοινωνικών στερεοτύπων, προσκαλώντας το κοινό να αναστοχαστεί πάνω στους μηχανισμούς του βλέμματος και της αναπαράστασης.
- Παραμύθια, θρύλοι και λογοτεχνικές αφηγήσεις ζωντανεύουν μέσα από μορφές όπως ο Τσάρος Σουλτάνος, ο Doctor Miracle, οι ιστορίες του Σοπέν και της Γεωργίας Σάνδης ή οι σκοτεινές εικόνες του Μακάβριου Χορού, αποκαλύπτοντας τη διαχρονική δύναμη της αφήγησης στην τέχνη.
- Εσωτερικά σπιτιών, δωμάτια, έπιπλα και σκηνές κατοίκησης γίνονται μάρτυρες της ιδιωτικής ζωής στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Δίπλα τους αναπτύσσεται ο κόσμος του δρόμου: καλλιτέχνες του θεάματος, περιπλανώμενοι, άνθρωποι του περιθωρίου και πρόσωπα που συνήθως μένουν έξω από τις επίσημες αφηγήσεις της ιστορίας.
- Σπάνια ενότητα έργων που δημιουργήθηκαν στα γκουλάγκ, εικόνες αυτές δεν καταγράφουν μόνο μια ιστορική πραγματικότητα αλλά και την ανθεκτικότητα της καλλιτεχνικής δημιουργίας ακόμη και στις πιο ακραίες συνθήκες.
Η έκθεση έγινε εφικτή χάρη στην οργανική και υποστηρικτική φροντίδα της εγγονής του συλλέκτη, Tanya Rubinstein-Horowitz (Düsseldorf).
Επιμέλεια: Liubov Pchelkina
Αρχιτεκτονική μελέτη: Kiril Ass, Nadja Korbut
Κεντρική φωτογραφία θέματος: Alexander Drevin Πλοίο (ζωγραφικό έργο διπλής όψης), μέσα δεκαετίας 1930 Στην πίσω όψη (verso): Τοπίο με κόκκινη σημαία, μέσα δεκαετίας 1930 Λάδι σε καμβά MOMUS-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη