Στο έξοχο αυτό βιβλίο, η συγγραφέας του ανιχνεύει το βάθος της επιρροής της ορφικής διδασκαλίας, της διδασκαλίας του Βασιλέα των Θεών, στην κοσμοθέαση του Ελύτη. Με άλλα λόγια προσλαμβάνει και προσπαθεί να μας μεταφέρει αυτό που κατά την γνώμη της ο Ελύτης με πολύ απλά λόγια εκφράζει – τουλάχιστον στους στίχους κάποιων ποιημάτων που η συγγραφέας αναλύει σε αυτό το βιβλίο – ειδωμένο από την οπτική της ορφικής διδασκαλίας και της Πυθαγόρειας θεώρησης. Η βαθιά ενασχόληση και η αγάπη της για την αρχαία Ελληνική γραμματεία και την υπέροχη αυτή γλώσσα που γέννησε την φιλοσοφία, που καμία άλλη δεν μπορεί καν να την πλησιάσει, της επιτρέπει να μας πείσει για την σχέση του μεγάλου ποιητή με την φιλοσοφία γενικά και τον πυθαγορειορφισμό ειδικότερα.
Η ποίηση είναι η έμμετρη μορφή του Λόγου που επιλέγει κάποιος για να εκφράσει ό,τι μια εσωτερική ανάγκη τον σπρώχνει να εξωτερικεύσει απλώς ή και να μεταφέρει στους έναντι, να δημοσιοποιήσει. Αυτό δεν διεκδικεί σε καμία περίπτωση τον επίζηλο τίτλο ενός ολοκληρωμένου ορισμού της ποιητικής έκφρασης, δεν εξηγεί τι είναι ο ποιητής, ποιος είναι ο αληθινός ποιητής και τι χαρακτηρίζει την μεγάλη ποίηση, διότι είμαστε αναρμόδιοι. Ακόμα και ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης θεωρούσαν την ποίηση μιμητική τέχνη του λόγου και δεν είχαν σε μεγάλη εκτίμηση τους ποιητές. Ενδιαφερόμαστε όμως βαθύτατα να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι θέλουν και τι προσπαθούν να μας πουν ο Κάλβος, ο Σεφέρης, ο Σολωμός, ο Σικελιανός, ο Καβάφης, ο Έλιοτ, ο Χέλντερλιν και βέβαια ο Ελύτης. Γι αυτόν – και όχι μόνο γι αυτόν – τον λόγο το βιβλίο αυτό μας είναι πολύ χρήσιμο. Ο αληθινός ποιητής είναι αυτός που εξωτερικεύει ελεύθερα τον εσωτερικό του κόσμο, τις ιδέες του και τα όνειρα του χωρίς ενδοιασμούς και με απόλυτη καθαρότητα και ειλικρίνεια. Η μεγάλη ποίηση είναι μόνο αυτή που εμφωλιάζει μεγάλα νοήματα. Και αναμφισβήτητα ο Ελύτης είναι ένας αληθινός ποιητής που μας άφησε αιώνια παρακαταθήκη μεγάλης ποίησης. Είναι δική μας δουλειά να προσπαθήσουμε να συλλάβουμε τα νοήματα που κρύβουν οι στίχοι του, ανάλογα με την επάρκεια μας βέβαια.
Ας ακούσουμε λοιπόν με προσοχή αυτήν που έχει αδιαμφισβήτητο πλούτο γνώσης των φιλοσοφικών ιδεών και της γλώσσας τους αντί να χάνουμε το χρόνο μας με τεχνικές αναλύσεις και ανούσιες κριτικές και ας προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι κρύβουν αυτοί οι στίχοι, πολλούς από τους οποίους αμέριμνα και αστόχαστα έχουμε τραγουδήσει. Ο Ελύτης ακολουθώντας τους άλλους αληθινούς Έλληνες ποιητές χρησιμοποίησε την καθομιλουμένη, την γλώσσα με την οποία συνεννοούνται οι απλοί άνθρωποι, όπως ο πρωτομάστορας ο Σολωμός, ο Σεφέρης και άλλοι τόσοι. Θεώρησε υποχρέωση του να απευθυνθεί σε όλους, όχι σε μια ελίτ διανοουμένων. Ήθελε επίσης να εκφρασθεί ελεύθερα, χωρίς περιορισμούς και προσέφυγε στον υπερρεαλισμό. Ο αληθινός ποιητής εκφράζεται λακωνικά με πολύ λίγες λέξεις συμπυκνώνοντας τον πεζό λόγο που θα ήταν η άλλη γραπτή επιλογή του. Σαν ζωγράφος που αποτυπώνει στο πανί αυτό που εκείνος βλέπει όταν κλείνει τα μάτια του, χρησιμοποιεί τον συμβολισμό και την μεταφορά αφήνει τον αναγνώστη να τον ερμηνεύσει όπως εκείνος τον προσλαμβάνει, ελεύθερα, αποφεύγοντας την υποβολή, ανεπηρέαστο. Το κίτρινο δωμάτιο του Βαν Γκονγκ, τα παπούτσια του – σύμφωνα και με τον Χάιντεγκερ – για άλλους είναι μια απλή απεικόνιση και για άλλους η αναζήτηση της ύπαρξης που ήταν η εμμονή του ζωγράφου.
Τονίζουμε το θέμα της πρόσληψης, της δεξίωσης γιατί αυτός είναι ο στόχος αυτού του βιβλίου. Μας δείχνει ένα μονοπάτι, μας προτείνει μια ερμηνεία. Υπάρχουν κι άλλες ερμηνείες; Πιθανόν ναι, πιθανόν όχι. Αυτή είναι και η μαγεία της τέχνης όπως και της φιλοσοφίας: η αέναη αναζήτηση. Ο αληθινός ποιητής είναι φιλόσοφος, δεν γίνεται αλλιώς. Σε κάθε περίπτωση για να υποστηριχθεί μια ερμηνεία με ειλικρίνεια…θέλει δουλεία πολλή… Τονίζουμε το θέμα της γλώσσας διότι θα διαπιστώσετε μόνοι σας διαβάζοντας το βιβλίο, πόσες σελίδες χρειάζεται η συγγραφέας για να μας εξηγήσει σε βάθος έναν στίχο λίγων λέξεων. Βέβαια στην προσπάθεια της αυτή εξαντλεί τις πηγές προέλευσης της κάθε λέξης που χρησιμοποιεί για να αποκωδικοποιήσει το κρυμμένο νόημα, τις πολλαπλές ερμηνείες της και κυρίως την ετυμολογία της.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Θα συνοψίσουμε σαν παράδειγμα μια στροφή από ένα ποίημα από αυτά που επεξεργάζεται η συγγραφέας για να αντιληφθείτε την μεθοδολογία που χρησιμοποιεί και την λογική με την οποία η Μαρία Μαραγκού οδηγείται στα συμπεράσματα της. Κάτω στης μαργαρίτας τ’ αλωνάκι/Στήσαν χορό τρελό τα μελισσόπουλα/Ιδρώνει ο ήλιος, τρέμει το νερό/Στάχυα ψηλά λυγίζουνε το μελαμψό ουρανό. Το αλώνι είναι εκεί που γίνεται το αλώνισμα, ο διαχωρισμός του καρπού από τα άχυρα και το λίχνισμα, η συλλογή του καρπού. Αυτόν τον παραλληλισμό της φυσικής και ψυχικής διεργασίας μάθαιναν και οι μύστες των Ελευσινίων Μυστηρίων. Οι ψυχές εργάζονται αδιάκοπα για την εξελικτική βελτίωση τους (αλωνίζουν) για να αποβάλλουν (λίχνισμα) τα άχυρα που συμβολίζουν τους ψυχικούς χιτώνες που περιβάλλουν τον νού του ανθρώπου, καθώς ο νούς είναι πύρινης (αιθερικής) υφής και είναι απαραίτητο να ψυχθεί, να ενδυθεί ψυχή, για να εισέλθει στο σώμα. Η μαργαρίτα είναι το σύμβολο της αγάπης και συνδέεται με την μούσα Πολύμνια που εφορεύει το τελευταίο στάδιο της ένσαρκης ψυχής πριν από το λύσιμο των δεσμών της με την ύλη.
Τα μελισσόπουλα αντιπροσωπεύουν τις ψυχές που έρχονται στο γήινο επίπεδο ενσάρκωσης και δουλεύουν ακατάπαυστα για την βελτίωση τους με τελικό σκοπό την εκθέωση, ενώ ο τρελός χορός είναι η Διονυσιακή έξαρση. Ιδρώνει ο ήλιος συνεπάγεται την κάθοδο του νού από τα φωτεινά αιθερικά πεδία στην υγρότητα των συναισθημάτων της γήινης ενσάρκωσης. Το στάχυ είναι το απόλυτο σύμβολο της νοητικής ανύψωσης του ανθρώπου στα Ελευσίνια Μυστήρια (Δήμητρα). Ο μελαμψός ουρανός είναι ο αόρατος κόσμος των νοητών που δεν τα βλέπουμε εμείς με τις αισθήσεις μας αλλά ο νούς μας. Αυτός ο αόρατος κόσμος σκύβει σαν την λυγαριά, λυγίζει πάνω από τις προς εκθέωση τελειοποιημένες ψυχές και ετοιμάζεται να τις δεχτεί στους ουράνιους κόλπους. Ευχαριστούμε τις πεφωτισμένες εκδόσεις Κάκτος που έχουν εκδώσει όλα τα βιβλία της Μαρίας Μαραγκού και θα ήταν τιμή μας να συζητήσουμε και τα υπόλοιπα.
Διαβάστε επίσης:
Μαρία Μαραγκού – Ελύτης και Ορφισμός: Μια μελέτη για τη σύνδεση του ποιητή με τον θεολόγο Ορφέα