Καλοκαίρι του 1983. Ο Ρόαλντ Νταλ, ο συγγραφέας του «Ο Τσάρλι και το εργοστάσιο σοκολάτας», δημοσιεύει στον βρετανικό Τύπο ένα κείμενο που ξεσηκώνει θύελλα: η οργή του για την εισβολή του Ισραήλ στον Λίβανο διαπλέκεται με ακραίες αντισημιτικές θέσεις. Σαράντα τρία χρόνια μετά, ο θεατρικός συγγραφέας Μαρκ Ρόζενμπλατ, εμπνεύστηκε από αυτό το πραγματικό περιστατικό και έγραψε το θεατρικό έργο «Γίγαντας», δραματοποιώντας τη σύγκρουση του Νταλ με τον εκδότη του, Τομ Μάσλερ, και θέτοντας ερωτήματα στον θεατή για το πού τελειώνει η κριτική στη στρατιωτική πολιτική του Ισραήλ και πού αρχίζει το αντισημιτικό παραλήρημα.
Το έργο ανεβαίνει για πρώτη φορά στην Ελλάδα στο Θέατρο Οδού Κυκλάδων – «Λευτέρης Βογιατζής», σε σκηνοθεσία Γιώργου Σκεύα, με τον Χάρη Χαραλάμπους Καζέπη (έναν από τους πιο ουσιαστικούς ηθοποιούς της γενιάς του, τιμημένο πρόσφατα με το Βραβείο «Κάρολος Κουν» για την ερμηνεία του στον «Οιδίποδα Τύραννο») να υποδύεται τον Τομ Μάσλερ.
Ο ηθοποιός μίλησε στο Culturenow χωρίς περιστροφές. Ο «Γίγαντας», γραμμένος λίγες εβδομάδες πριν από τις 7 Οκτωβρίου 2023, αποκτά για τον Χαραλάμπους Καζέπη νέα βαρύτητα: «η γενοκτονία που διαπράττει το Ισραήλ εναντίον των Παλαιστινίων στη Γάζα συνεχίζεται μέχρι και σήμερα» και καθιστά το έργο «τρομακτικά επίκαιρο». Και για αυτό που περιγράφει ως «έγκλημα κατά της ανθρωπότητας», ξεκαθαρίζει: «Δεν γίνεται αυτό να μην μας απασχολεί ως ανθρώπους στην καθημερινότητά μας».
Ανάμεσα στη διαχωριστική γραμμή της ηθικής του δημιουργού και της αυτονομίας της τέχνης, ο Χάρης Χαραλάμπους Καζέπης μάς καταθέτει μια βαθιά πολιτική και καλλιτεχνική εξομολόγηση για το τίμημα του δημόσιου λόγου και την ανάγκη για ουσιαστική θέση απέναντι στην Ιστορία.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
***
-Μετά τον βραβευμένο «Οιδίποδα», έναν ρόλο που σας έφερε αντιμέτωπο με το ερώτημα της ταυτότητας, έρχεται τώρα ο «Γίγαντας» και ένας χαρακτήρας που βρίσκεται αντιμέτωπος με την ευθύνη του λόγου. Τι ήταν αυτό που αναγνωρίσατε στον Μάσλερ και σας έκανε να θέλετε να τον συναντήσετε επί σκηνής;
Λατρεύω την λογοτεχνία και έτσι η τεράστια προσφορά του σε αυτήν ως εκδότης και διευθυντής ενός από τους πλέον εμβληματικούς εκδοτικούς οίκους παγκοσμίως ήταν σίγουρα ένα ισχυρό κίνητρο για μένα. Στον Τομ Μάσλερ χρωστάμε την έκδοση των έργων πολλών από τους πιο σπουδαίους συγγραφείς που διαβάζουμε και μας ταξιδεύουν όπως ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, ο Έρνεστ Χέμινγουέη, ο Ρόαλντ Νταλ φυσικά, και πολλών άλλων. Έχουμε να κάνουμε με μια πολύ ισχυρή προσωπικότητα, ένα κοφτερό μυαλό, έναν «στρατηγό» λόγου, επιχειρημάτων και πράξεων. Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά, συν το ότι είναι ένα πραγματικό πρόσωπο, αποτελούν θέλγητρα πολύ έντονα για να θέλω να τον συναντήσω επί σκηνής και να τον προσεγγίσω ως ηθοποιός.
-Πώς δούλεψαν ο Γιώργος Σκεύας και οι υπόλοιποι συντελεστές για να διαμορφώσουν αυτόν τον σκηνικό κόσμο; Και τι ήταν εκείνο στη σκηνοθετική του ματιά που σας άνοιξε έναν δρόμο προς τον Μάσλερ;
Έγινε και συνεχίζει να γίνεται μια πολύ σοβαρή και ουσιαστική έρευνα στον μαγικό κόσμο του Ρόαλντ Νταλ, της ιδιαίτερης προσωπικότητάς του, της ζωής του και συνάμα μια έρευνα σε σχέση με την εποχή που διαδραματίζεται το έργο και το συμβάν που πυροδοτεί την πλοκή του. Όλο αυτό, εκ μέρους του Γιώργου Σκεύα σε συνεργασία με τους υπόλοιπους συντελεστές, δίνει σε εμάς τους ηθοποιούς ένα συγκεκριμένο πλαίσιο μέσα στο οποίο με ασφάλεια και δημιουργική ελευθερία να γίνουμε ταυτόχρονα και αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της έρευνας και ερευνητές μαζί.
Σε σχέση με τον Τομ Μάσλερ η ανοιχτοσύνη που προσφέρει η σκηνοθετική ματιά του Γιώργου Σκεύα σε συνδυασμό με τη βαθιά μελέτη πάνω στο πρόσωπο, μου ανοίγουν έναν δρόμο, ευτυχώς, μακρύ και γεμάτο υποκριτικές πολύ ενδιαφέρουσες στροφές.
-Σας έχουμε συνηθίσει σε παραστάσεις με έντονη ποιητικότητα, λυρισμό και υπαρξιακό βάθος. Εδώ βρίσκεστε μέσα σε ένα γρήγορο, ρεαλιστικό θέατρο λόγου, που στηρίζεται στη σύγκρουση των χαρακτήρων, αλλά και στον ρυθμό και την ένταση του λόγου, σχεδόν σε μια θεατρική μονομαχία. Πώς λειτούργησε αυτή η αλλαγή ρυθμού και ύφους πάνω σας;
Κάθε αλλαγή, όπως και στη ζωή, λειτουργεί ανανεωτικά. Είναι πολύ γοητευτικό να γλιστράει κανείς από το ένα είδος στο άλλο, να ασκείται στα διάφορα ύφη, να μην παγιώνεται. Νιώθω τυχερός που μου συμβαίνει και είναι και μέσα στις επιδιώξεις μου γενικά καλλιτεχνικά. Η διαφορά είναι η περιπέτεια , όπως λέει και ο Μάρκ Ρόζενμπλατ , ο συγγραφέας του έργου μας, μεσω του Τομ Μάσλερ.
-Ο «Γίγαντας» θέτει ένα δύσκολο ερώτημα: μπορεί ένας καλλιτέχνης να διαχωριστεί από τις πεποιθήσεις και τις δημόσιες τοποθετήσεις του; Και για έναν ηθοποιό, πού βρίσκεται η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο να υπερασπίζεται σκηνικά έναν χαρακτήρα και στο να υιοθετεί τις απόψεις του;
Η καλλιτεχνική αξία ενός έργου τέχνης είναι ανεξάρτητη από την ηθική υπόσταση του δημιουργού του. Το έργο τέχνης εφόσον εκτεθεί δημόσια είναι μια αυτόνομη ύπαρξη. Παύει να ανήκει αποκλειστικά στον καλλιτέχνη. Από εκεί και πέρα είναι επιλογή του θεατή βάσει της προσωπικής ηθικής του ο διαχωρισμός ή όχι.
Ο ηθοποιός επί σκηνής δεν έχει αυτή την επιλογή. Οφείλει να υπερασπιστεί έναν χαρακτήρα με νύχια και με δόντια. Εκτός σκηνής οφείλει να έχει προσωπική κρίση και θέση.
-Έχετε δηλώσει στο παρελθόν ότι «το θέατρο είναι πολιτική πράξη». Τι σημαίνει αυτή η φράση για εσάς σήμερα και πώς συναντιέται με τον «Γίγαντα»;
Στο θέατρο κάποιος (ο ηθοποιός) βγαίνει δημόσια μπροστά σε ένα οργανωμένο σύνολο (τους θεατές). Ακόμη και να παραμείνει στη σιωπή, αυτό είναι μια πολιτική πράξη. Κάτι «σημαίνει». Ο, τι και αν είναι αυτό. Πόσο μάλλον στον «Γίγαντα», ένα πολιτικό θρίλερ που το τίμημα του δημόσιου λόγου και η πολιτική ευθύνη σε σχέση με την καλλιτεχνική δημιουργία είναι μείζονα ζητήματα.
-Ο «Γίγαντας» γράφτηκε πριν από τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου 2023. Σας απασχόλησε, κατά την προετοιμασία της παράστασης, το γεγονός ότι παρουσιάζεται σήμερα, μέσα σε μια συνεχιζόμενη και εξαιρετικά φορτισμένη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή;
Το γεγονός ότι η γενοκτονία που διαπράττει το Ισραήλ εναντίον των Παλαιστινίων στη Γάζα συνεχίζεται μέχρι και σήμερα δυστυχώς καθιστά τον «Γίγαντα» τρομακτικά επίκαιρο. Δεν γίνεται αυτό να μην μας απασχόλησε κατά την προετοιμασία της παράστασης. Δεν γίνεται αυτό να μην μας απασχολεί ως ανθρώπους στην καθημερινότητά μας, στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε πια την παγκόσμια πολιτική σκηνή και στο πώς αυτή επηρεάζει την τέχνη, στην στάση και στη θέση μας απέναντι σε ένα έγκλημα κατά της ανθρωπότητας.
-Σήμερα, όταν ένας καλλιτέχνης κάνει μια ακραία ή προσβλητική δήλωση, η δημόσια αντίδραση μέσω των social media μπορεί να είναι σχεδόν άμεση. Πιστεύετε ότι αυτή η ταχύτητα βοηθά τον δημόσιο διάλογο ή υπάρχει ο κίνδυνος να αντικαθιστούμε τη συζήτηση με μια διαδικασία δημόσιας καταδίκης;
Πιστεύω ότι βοηθά να ξεκινήσει ένας διάλογος. Μπορεί όμως ταυτόχρονα να τον υπονομεύσει και να χαθεί η ουσία, αν δεν δοθεί χρόνος για ουσιαστικό και εις βάθος διάλογο και τελικά ο διάλογος κρατήσει όσο χρόνο χρειάζονται τα «κλικ» των χρηστών για να εξασθενίσουν.
-Αγαπάτε τις γάτες, όπως κι εγώ. Αν κάποτε, πολλά χρόνια από τώρα, θυμηθείτε αυτή την περίοδο της ζωής σας μέσα από μία και μόνο εικόνα της γάτας σας, ποια θα θέλατε να είναι;
Η γάτα μου, η Καίτη, να κάθεται πάνω στα γόνατά μου, να γουργουρίζει ευχαριστημένη κι εγώ να έχω ακουμπισμένο στην πλάτη της ένα ωραίο βιβλίο και να διαβάζω. Purr happiness.
Photo Credit: Ανδρέας Σιμόπουλος
Διαβάστε επίσης:
Γίγαντας, του Μαρκ Ρόζενμπλατ σε σκηνοθεσία Γιώργου Σκεύα στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων