Η σημαντικότητα της προσωπικότητας και της γραφής του Κάφκα είναι ένα θέσφατο, είναι ένα δεδομένο αδιαμφισβήτητο. Αυτό που επίσης ξεχωρίζει από την καφκική σκέψη είναι οι ίδιες του οι αγωνίες και τα βιώματα που βίωσε σε μια κρίσιμη ιστορικά εποχή αλλά και σε μια συγκυρία οικογενειακή που για τον ίδιο είναι επιταγή βασανιστική ως προς την ψυχή του αλλά επιτυχής ως προς την γραφή του με την έννοια πως η λύτρωσή του γίνεται και η σφραγίδα, το σημάδι του ξεχωριστού λογοτεχνικού του ύφους, του αφηγηματικού του σύμπαντος. Ο Έρμαν Έσσε γράφει σχετικά με τον Κάφκα: “Ο Κάφκα ανήκει σ’ εκείνους τους ανθρώπους που πέρασαν τη ζωή τους μέσα στην αμφιβολία και τη μοναξιά και που συχνά θεωρούσαν την ίδια τους την ύπαρξη, την πίστη τους και τα πνευματικά τους στηρίγματα βαθιά προβληματικά”. Ο Κάφκα είναι μια ψυχή που ζει στο πουθενά και που η ψυχή του βασανίζεται και ταλαιπωρείται από τον κόσμο ο οποίος τον περιβάλλει και του οποίου είναι θύμα του. Είναι αποκομμένος από τον κόσμο που τον τραυματίζει και για αυτό κλείνεται στον εαυτό του για να ασχοληθεί με την εσωτερική φωνή στην οποία οφείλει να απαντήσει για να λυτρωθεί και να απελευθερωθεί.
Η καφκική φιλοσοφία ξένο σώμα στην πολιτική νοοτροπία της εποχής, ένας ξένος στην εποχή του
O Καμύ (μεταφυσική εξέγερση) και ο Ντοστογιέφσκι (αφού θα πεθάνω τελικά τίποτε δεν έχει σημασία) αναρωτιούνται για λογαριασμό όλων μας γιατί ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος σε θάνατο. Ο Καζαντζάκης λέει ότι το μόνο που μας συνοδεύει όταν γεννιόμαστε γυμνοί είναι ο θάνατος, το μόνο βέβαιο στοιχείο της πορείας μας στην γήινη ζωή. Ο Νίτσε προχωρά ένα βήμα παρακάτω και φονεύει τον Θεό που μας καταδίκασε. Ο Κάφκα στα περισσότερα έργα του ντύνει αυτήν την αναπόδραστη καταδίκη με ένα νομικό περίβλημα: αφού μας έχει αποδοθεί η εσχάτη των ποινών τότε είμαστε ένοχοι για κάτι απέναντι σε κάποιον. Το κάτι και το κάποιο τα αφήνει κενά να τα συμπληρώσει ο καθένας όπως νομίζει. Έμμεσα εδώ προκύπτει – σαν προϋπόθεση μιας τέτοιας θέσης – η πίστη του Κάφκα στην ισχύ ενός παγκοσμίου φυσικού νόμου, του νόμου της δικαιοσύνης αλλά και έναν μηχανισμό με κάποιον στην κορυφή του. Η καταδίκη όμως είναι προδιαγεγραμμένη, άρα ποια δικαιοσύνη μπορεί να εννοεί ο – νομικός – Κάφκα. Εδώ είναι η αντίφαση. Η αντίφαση αυτή εντείνεται από διάφορα γεγονότα, όπως ότι ο ναός της δικαιοσύνης και ο δικαστής είναι απροσπέλαστοι, ο ένοχος δεν μπορεί να γνωρίζει την κατηγορία και δεν έχει δικαίωμα να προσπαθήσει να απολογηθεί η να υπερασπιστεί τον εαυτό του.
Ο Κάφκα δεν μπορεί να το εξηγήσει με νομικούς όρους, δηλαδή με τους κανόνες της λογικής. Κατά τα αλλά υπάρχει ένας πολυσχιδής όσο και γραφειοκρατικός μηχανισμός, ο οποίος φροντίζει να οδηγηθεί ο ένοχος στον θάνατο ούτως ή άλλως. Θεωρεί λοιπόν τον θάνατο αδικαιολόγητη απρέπεια της δημιουργίας προς το δημιούργημα της, την Ανθρωπότητα. Ο Κάφκα τόσο στην εποχή του, όσο και αργότερα δεν ανήκε σε αυτούς τους συγγραφείς στους οποίους είναι στραμμένα τα βλέμματα. Σε αυτήν την εμβληματική μορφή της συγγραφής και του στοχασμού αφιερώνει το πόνημα αυτό ο Λυκούργος Κουρκουβέλας αναδεικνύοντας την διαχρονικότητα του ανθρώπου και διανοούμενου ενώ παράλληλα αναλύει για ποιον λόγο ο Κάφκα βρισκόταν εκτός φάσματος διανόησης για πολλά πολλά χρόνια. Ο Κουρκουβέλας εξηγεί διεξοδικά και με βάση βιβλιογραφία συγκεκριμένη όσο και βάσιμα επιχειρήματα γιατί ο Κάφκα ήταν στους κατά μια έννοια αποκηρυγμένους συγγραφείς, σε αυτούς δηλαδή που δεν τον ευνόησε ποτέ ούτε η δική του εποχή, μα ούτε και η μεταγενέστερη και μεταπολεμική περίοδος.
Η μπολσεβίκικη και αργότερα σταλινική επικράτηση αλλά και πιο μετά μέσα στον κομμουνιστικό πυρετό των επόμενων δεκαετιών που ακολούθησαν τον θάνατο του Στάλιν, το έργο του Κάφκα βρισκόταν σε καθεστώς δυσμένειας καθώς δεν εκπροσωπούσε τις ανησυχίες του σύγχρονου της εποχής ανθρώπου. Ο Κάφκα με λίγα λόγια, δεν υποστήριζε τους αγώνες του λαού και των εργατών, αυτό που εκπροσωπούσε ήταν ο δικός του αγώνας ενάντια στον δυνάστη πατέρα του και τα βιώματά του καθώς και τον αγώνα του σύγχρονου ανθρώπου απέναντι στην αυταρχικότητα και την απολυταρχία των μηχανισμών των κρατών, των καθεστώτων, τα οποία είχαν εγκαθιδρύσει ένα κράτος γεμάτο γρανάζια γραφειοκρατίας στα οποία βρέθηκε άλλωστε και ο ίδιος μπλεγμένος και απορίας άξιον πώς το άντεξε όλο αυτό. Ο Κάφκα δεν ήταν της μόδας, ούτε ήταν και αποδεκτός ή ακόμα χειρότερα αρεστός καθώς οι περιγραφές του, η φιλοσοφία του και το όλο του έργο ήταν αντιεξουσιαστικό με την ουσιώδη όμως πλευρά αυτής της έννοιας. Πρέσβευε ο ίδιος την αντίσταση στο φάσμα της αρτηριοσκληρωτικής νοοτροπίας που ταλαιπωρούσε και βασάνιζε τον σύγχρονο πολίτη ενώ δεν τον εξυπηρετούσε στην καθημερινότητά του αλλά του τοποθετούσε συνεχώς προσχώματα και εμπόδια καθιστώντας τον βίο του αβίωτο.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Ο Κουρκουβέλας γράφει χαρακτηριστικά, κάτι που απηχεί συνοπτικά όλη την προσπάθειά του να εξηγήσει γιατί ο Κάφκα λησμονήθηκε για πολλές δεκαετίες τόσο από τους κριτικούς, τους συγγραφείς όσο και από τους διανοούμενους: «Κατά τον Adorno, ο κόσμος του Κάφκα είναι ένας κόσμος κλειστός, σκοτεινός, στον οποίο «ο ορίζοντας δεν ανοίγει ποτέ» και στον οποίο, ενώ επί της ουσίας δεν φαίνεται καμία δυνατότητα ελπίδας και λύτρωσης, το ίδιο το καλλιτεχνικό έργο αφήνει κάποια χαραμάδα: «εάν υπάρχει ελπίδα στο έργο του Κάφκα, είναι σε ακρότητες, παρά σε ηπιότερες πτυχές: στη δυνατότητα να αντιστέκεται στο χειρότερο μέσα από τη γλώσσα». Το έργο του Κάφκα ήταν εκτός του πλαισίου της εποχής του και ήταν ένα ξένο σώμα στο ευρύτερο φάσμα αυτών των έργων που επαινούσαν τα επιτεύγματα της κομμουνιστικής πολιτικής και εξύψωναν τους αγώνες της εργατιάς. Να σημειωθεί πως το πόνημα του Λυκούργου Κουρκουβέλα επάξια κέρδισε τις εντυπώσεις για αυτό και του απονεμήθηκε το Κρατικό βραβείο Δοκιμίου Κριτικής, εξ ημισείας με το έργο του Στέφανου Τραχανά από τις εκδόσεις ΠΕΚ.
Απόσπασμα από το βιβλίο «Φραντς Κάφκα – Πολιτική Και Κουλτούρα Στη Μεταπολεμική Εποχή»
«…ο Κάφκα ήταν ο πιο ρεαλιστής συγγραφέας της εποχής, με την έννοια ότι παρουσίαζε στον αναγνώστη γυμνή την εφιαλτική πραγματικότητα της ανθρώπινης ζωής, την οποία, όμως τα κομμουνιστικά καθεστώτα καταλάβαιναν και γι’ αυτό δεν μπόρεσαν να αντέξουν»