Ερμηνεύοντας τη φράση του Ηράκλειτου “τὰ πάντα ῥεῖ” σε διάφορες εκδοχές από χρώματα, σχήματα, υφές και γραμμές, η Θεοδώρα Χάρτμαν παρουσιάζει στην έκθεση της «Fluctuations» μια σειρά αφηρημένων έργων μεικτής τεχνικής που διερευνούν τα βαθύτερα επίπεδα της προσωπικής και συλλογική συνείδησης. Στα εσώτερα τοπία των έργων της, οι ανεξάντλητες συσχετίσεις σύνθεσης και νοήματος παραλληλίζουν την απεραντοσύνη των φανερών και αφανέρωτων εκφάνσεων του οργανικού κόσμου και της ανθρώπινης κατάστασης.
***
-Πότε ξεκίνησε η ενασχόλησή σας με την τέχνη; Ποια ερεθίσματα σας οδήγησαν στον κόσμο της;
Δεν παραγνωρίζω τον ρόλο της εσωτερικής παρόρμησης, της κλίσης, ως ορμητηρίου για την ενασχόλησή μου με τη ζωγραφική. Ανατρέχοντας, ωστόσο, στις παιδικές μνήμες, ανακαλύπτω ότι η μικρή συλλογή από πίνακες ζωγραφικής που κοσμούσε το πατρικό μου, σε συνδυασμό με τα διάχυτα ακούσματα κλασικής μουσικής, συνέθεταν ένα φιλόμουσο περιβάλλον που με κατεύθυνε να επιλέξω τις εικαστικές και ειδικότερα τις ζωγραφικές σπουδές. Το καθοριστικό βήμα ήταν οι σπουδές μου στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Φλωρεντίας με τους καθηγητές Farulli και Viggiano. Εκεί θα έλεγα ότι άρχισε το συνειδητό ταξίδι στη ζωγραφική και, ταυτόχρονα, η εσωτερική διερεύνηση, η προσπάθεια να χαρτογραφήσω τον εσωτερικό μου κόσμο. Έκτοτε, ο χαοτικός και αντιφατικός ανθρώπινος ψυχισμός αποτελεί σταθερό σημείο αναφοράς στους πίνακές μου.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
-Ποια είναι τα θέματα και η τεχνοτροπία των πρώιμων έργων; Τι σας ώθησε στην επιλογή τους;
Τα πρωτόλεια έργα μου ήταν περισσότερο αναπαραστατικά. Κυριαρχούσαν τα θαλασσινά τοπία, τα παλιά καράβια που σκούριαζαν στα εγκαταλελειμμένα καρνάγια, αλλά και οι νεκρές φύσεις. Το σταδιακό δέσιμο που ανέπτυξα με τα ζώα εκφράστηκε σε μια σειρά από πίνακες ιδιαίτερης τεχνοτροπίας. Μέσω της αντίθεσης του κόκκινου και του μαύρου χρώματος και της αποσπασματικής αποτύπωσης μελών από ζωικά σώματα, θέλησα να καταγγείλω τη βάναυση, τυραννική συμπεριφορά του σύγχρονου ανθρώπου απέναντι στα ζώα.
Τεχνοτροπικά, ξεκίνησα από φωτογραφίες τις οποίες απέδιδα πιο ελεύθερα, για να πειραματιστώ στη συνέχεια με διάφορες τεχνικές και υλικά: ακρυλικά χρώματα, λάδια, ανάγλυφα αφηρημένα τρισδιάστατα κολάζ, υφάσματα, χαρτί, ξύλα και κόλλες. Η τέχνη δεν περιχαρακώνεται, αλλά αποτελεί έναν διαρκή πειραματισμό, μια αισθητική περιπέτεια. Απαιτεί όμως να αποκρυσταλλώσεις μια προσωπική αισθητική γλώσσα, η οποία στην περίπτωσή μου βασίζεται στις χρωματικές εκρήξεις, στην τρισδιάστατη επιφάνεια και στο κολάζ, ώστε να αφηγηθώ την προσωπική μου αλήθεια.
-Υπάρχει κάποια κομβική στιγμή που η εικαστική σας δουλειά παίρνει μια νέα τροπή ή ξεκινούν καινούργιες αναζητήσεις και πειραματισμοί; Ποια ανάγκη δίνει το έναυσμα για τη διερεύνηση νέων εικαστικών δρόμων;
Θα έλεγα ότι η εικαστική μου πορεία είναι σύμφυτη με την προσωπική μου διαδρομή. Σταδιακά, η αυστηρή αναπαράσταση έπαψε να με καλύπτει, καθώς ένιωθα ότι δεν μπορούσε πλέον να αποδώσει τις εντάσεις και τον χαοτικό ψυχισμό που ήθελα να εξερευνήσω, οδηγώντας με φυσικά προς την αφαίρεση. Τα ίχνη του χρόνου, οι απώλειες, οι μικρές και μεγάλες διαψεύσεις ή επιβεβαιώσεις, καθώς και η διαρκής επαφή με το έργο άλλων καλλιτεχνών, ανανεώνουν τόσο τη θεματολογία όσο και την τεχνική μου. Επίσης, η χειραφέτηση από τον συμβατικό τρόπο σκέψης και τον καθωσπρεπισμό που εγκλωβίζει το γυναικείο φύλο, ενέπνευσε μια σειρά από γυναικείες μορφές σε στιγμές ευφορίας. Γενικότερα, το έναυσμα της καλλιτεχνικής μου εξέλιξης συντίθεται από προσωπικά ορόσημα και από την επιρροή άλλων δημιουργών.
-Τα έργα της έκθεσης «Fluctuations» φανερώνουν την επιρροή του Αφηρημένου Εξπρεσιονισμού, όπου ο θεατής βρίσκεται αντιμέτωπος αποκλειστικά με τη δική του ερμηνεία των συνθέσεων και κυρίως με τα βαθύτερα επίπεδα του ψυχισμού του δημιουργού. Τι σας προσέλκυσε στην ανεικονική αναπαράσταση;
Αφενός με γοητεύει η μορφοπλαστική ελευθερία της ανεικονικής ζωγραφικής, η οποία μου επιτρέπει να πειραματίζομαι με φόρμες, υλικά και χρωματικές εναλλαγές. Αφετέρου, μου δίνει τη δυνατότητα να αναπαραστήσω τον χαοτικό και ρευστό κόσμο που διέπει τον σύγχρονο άνθρωπο και την εποχή μας.
-Ποιες ήταν οι πηγές της έμπνευσής σας για τα έργα αυτά;
Με ενδιαφέρει η αυθόρμητη έκφραση και ο αυτοσχεδιασμός. Άντλησα έμπνευση από σπουδαίους καλλιτέχνες όπως ο Τζάκσον Πόλοκ (Jackson Pollock), ο Βίλεμ ντε Κούνινγκ (Willem de Kooning), ο Άνσελμ Κίφερ (Anselm Kiefer) και πολλοί άλλοι.
-Η τεχνική των έργων της συγκεκριμένης ενότητας είναι το κολάζ. Με ποιους τρόπους σας εξυπηρετεί αυτή η τεχνική;
Αντί να χρησιμοποιώ χρώματα και πινέλα, προτιμώ τα χάρτινα θραύσματα. Αυτή είναι η παλέτα μου! Αλλάζω το υλικό, αλλά διατηρώ τη δομή, το χρώμα και τη σύνθεση. Το κολάζ μου επιτρέπει να δίνω νέα ζωή σε παλιά περιοδικά και έντυπα, αλλά και σε υλικό που παράγεται με ψηφιακά μέσα. Αποτελεί προέκταση της αγάπης μου για την Arte Povera, γιατί μετατρέπει το εφήμερο και το ευτελές σε μέσο αισθητικής απόλαυσης και προβληματισμού. Μου επιτρέπει, ακόμα, να φανερώνω τη δομή των συνθέσεών μου, την ίδια τη συνύπαρξη της ψηφίδας με τη μεγάλη, τελική σύνθεση.
-Ποιες είναι κάποιες από τις έννοιες που φέρουν τα έργα αυτής της σειράς;
Υπάρχει μια συνεχής κίνηση, η οποία δημιουργείται από μικρότερα και μεγαλύτερα σχήματα, μπλεγμένα μεταξύ τους, ώστε να συνθέτουν μια νέα τάξη πραγμάτων. Το ένα σχήμα συνδέεται με το άλλο για να δημιουργηθούν πολλές, διαφορετικές εικόνες-σύμπαντα και να συνθέσουν, τελικά, μια μεγάλη εικόνα. Όπως τα σχήματά μου συνδέονται μεταξύ τους, έτσι συνέχονται και όλα τα πράγματα μέσα μας και γύρω μας.
-Παρόλη την αρχική εντύπωση μιας αυθόρμητης ορμητικότητας που αποπνέουν τα έργα, σε μια δεύτερη ανάγνωση παρατηρείται μια ‘κατασκευαστική λογική’ στην οικοδόμηση των συνθέσεων. Πώς επιτυγχάνεται αυτή η μείξη;
Ξεκινώ με μια αρχική ιδέα, η οποία στη συνέχεια εξελίσσεται, αποκτώντας τη δική της δυναμική. Παράλληλα, επηρεάζονται τα χρώματα, τα σχήματα και εν τέλει όλη η σύνθεση. Όλα αυτά τα στοιχεία λειτουργούν συνδυαστικά. Το έργο εμπεριέχει μια πολύπλοκη σκέψη, καθώς κρύβεται μια ισχυρή λογική πίσω από τη δημιουργία του. Οικοδομώ με τα θραύσματα τη σύνθεση για να εκφράσω την αρχική ιδέα, το νόημα, και για να δώσω την κίνηση, την ενέργεια και την ορμητικότητα που αποπνέουν τα κολάζ μου. Από μακριά, δίνουν συχνά την εντύπωση ότι είναι καθαρά ζωγραφικά έργα. Όμως, αντί για υγρό χρώμα, χρησιμοποιώ μια χάρτινη παλέτα που προκύπτει τόσο από αναλογικά όσο και από ψηφιακά μέσα, διευρύνοντας τους μορφοπλαστικούς μου ορίζοντες.
-Ποιες είναι κάποιες από τις απαραίτητες προϋποθέσεις για τη δημιουργία τέχνης;
Αρχικά, το διαφορετικό βλέμμα που φιλτράρει τα πράγματα που μας περιβάλλουν, είτε πρόκειται για ιδεολογίες, αξιακά συστήματα και κοινωνικά «πρέπει», είτε πρόκειται για τις προσωπικές μας βεβαιότητες, τις προκαταλήψεις και τις νευρώσεις μας. Η ικανότητα να βλέπεις τον κόσμο με πιο ευθύ και ανατρεπτικό τρόπο. Έπειτα, είναι η επίγνωση ότι ο δρόμος της τέχνης είναι δύσβατος. Πρέπει να είσαι αποφασισμένος να προχωρήσεις χωρίς να επαναπαύεσαι, να εργάζεσαι ακατάπαυστα και να περνάς μεγάλο μέρος του χρόνου σου στο εργαστήριό σου. Ίσως ακουστεί τετριμμένο, είναι όμως βαθιά αληθινή η διαπίστωση, ότι όλα τα ξεπερνάς αν αγαπάς αυτό που κάνεις και αν αφήσεις ελεύθερο τον εαυτό σου να εκφραστεί!
-Μέσα από τη μακροχρόνια διδασκαλία και τη δημιουργία τέχνης, ποιες είναι κάποιες σκέψεις και ιδέες που σας έχουν μεταδοθεί; Τι σημαίνει τέχνη για εσάς;
Πόσο πηγαίες και αληθινές είναι οι ζωγραφιές των παιδιών, και πόσο απλές και ανεπιτήδευτες εκφραστικά! Η διδασκαλία των εικαστικών σε παιδιά του δημοτικού με ενέπνευσε να επιδιώκω την πρωτοτυπία, να αποφεύγω την προσποίηση και την ανούσια πολυπλοκότητα, και να μην ξεχνώ ότι η τέχνη είναι ένα παιχνίδι των αισθήσεων, της ψυχής και του νου. Τέχνη, για εμένα, είναι η ανάγκη για δημιουργία, ένα ταξίδι ενδοσκόπησης, αυτογνωσίας, αλλά και κοινωνικής συμμετοχής. Είναι, τέλος, η χαρά και η πληρότητα που νιώθεις όταν ο κύκλος της δημιουργίας έχει, έστω και πρόσκαιρα, ολοκληρωθεί.