Μόνος προς μόνον: Ένα βιβλίο για την προσωπική θρησκεία των αρχαίων Ελλήνων από τον Αντρέ-Ζαν Φεστυζιέρ

Από τις εκδόσεις Δώμα κυκλοφορεί το βιβλίο του Αντρέ-Ζαν Φεστυζιέρ, με τίτλο «Μόνος προς μόνον – Διαλέξεις για την προσωπική θρησκεία των αρχαίων Ελλήνων».

Σ’ αυτό το αγέραστο βιβλίο ―μια σειρά διαλέ­ξεων στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϋ απευθυνόμενων σε μη ειδικούς―, ο ­Αντρέ-Ζαν ­Φεστυζιέρ, ένας απ’ τους διαπρεπέστερους ιστορικούς της αρχαιο­ελληνικής φιλοσοφίας και θρησκείας, αναδεικνύει μια παραγνωρισμένη, αν και θεμελιώ­δη, όψη της πνευματικής ζωής των αρχαίων Ελλήνων: την προσωπική, αδιαμεσολάβητη σχέση του πιστού με τον θεό του, έξω από το πλαίσιο της δημόσιας λατρείας: ψυχή προς ψυχή, καρδιά προς καρδιά, «μόνος προς μόνον».

Αντλώντας παραδείγματα απ’ όλο το εύρος της αρχαιοελληνικής γραμματείας ―από τα ομηρικά έπη μέχρι την ύστερη αρχαιότητα―, ο Αντρέ-Ζαν Φεστυζιέρ δείχνει τους αρχαίους Έλληνες να αντιμετωπίζουν τους θεούς τους όχι σαν σύμβολα αισθητικά αλλά σαν ζωντανές υπάρξεις. Τους βλέπουμε να διψούν και να πεινούν για το θείο· να νιώθουν ότι οι θεοί τούς νοιάζονται· και να προσεύχονται στον θεό τους με τον τρόπο που απευθύνεσαι σ’ έναν φίλο.

Ο Ιππόλυτος του Ευριπίδη βρίσκει την ευτυχία στο πλευρό της αγαπημένης του Άρτεμης. Στον Αισχύλο και τον Σοφοκλή, η βαθιά απαισιό­δοξη αίσθηση της ζωής εξισορροπείται από μια ακλόνητη πίστη στη δικαιοσύνη του Δία. Με τον Πλάτωνα διατυπώνεται το μεγάλο όραμα της φυγής προς το θείο και της ομοιώσεως μαζί του. Στους Στωικούς, πάλι, αρθρώνεται η ιδέα της ελεύθερης συγκατάθεσης σ’ ένα θεϊκό σχέδιο που υπερβαίνει τα επιμέρους άτομα κι αγκαλιάζει ολόκληρη την οικουμένη. Με το μεγάλο ρεύμα του αρχαίου αναχωρητισμού, ο άνθρωπος αποσύρεται απ’ την κοινότητα για να βρεθεί κοντά στον θεό, ενώ στην ελληνορωμαϊκή εποχή συναντάμε την ολοκληρωτική αφοσίωση σ’ έναν θεό σωτήρα κι ελευθερωτή που απευθύνει προσωπικό κάλεσμα στον λάτρη του. Τέλος, στα μεγάλα φιλοσοφικοθεολογικά συστήματα της ύστερης αρχαιότητας κυριαρχεί το μυστικό ταξίδι της ανάβασης της ψυχής στον θεό και της άρρητης ένωσης μαζί του.

Την ίδια στιγμή όμως το βιβλίο ανοίγεται και σε μια διάσταση πιο οικου­μενική, αναδεικνύοντας πώς η προσωπική θρησκεία των αρ­χαίων Ελλήνων αποτέλεσε το έδαφος στο οποίο μπόρεσε αργότερα να ριζώσει ο χριστιανισμός σφραγίζοντας έτσι τη μετέπειτα εξέλιξη του ευρωπαϊκού πολιτισμού.

Αντρέ-Ζαν Φεστυζιέρ

Διευ­θυντής σπουδών στην École Pratique des Hautes Études, μέλος της γαλλικής Ακαδημίας Επιγραφών και Γραμμάτων και Δομινικανός μοναχός, ο Αντρέ-Ζαν Φεστυζιέρ [André-Jean Festugière (1898-1982)] υπήρξε κορυφαίος μελετητής της θρησκείας και της φιλοσοφίας των ελληνιστικών χρόνων και της ύστερης αρχαιότητας, με πάνω από 70 βιβλία και 180 επιστημονικά άρθρα. Εξέδωσε, μετέφρασε και μελέτησε ένα τεράστιο πλήθος κειμένων της αρχαίας γραμματείας, ιδίως νεοπλατωνικών, ενώ μνημειώ­δης παραμένει η εργασία του πάνω στα κείμενα που κατά παράδοση αποδίδονται στον Ερμή τον Τρισμέγιστο.

Στα ελληνικά κυκλοφορεί επίσης το βιβλίο του Ο Επίκουρος και οι θεοί του (μτφρ. Ρ. Μπέρκνερ, εκδ. Θύραθεν, 1999).

Τίτλος πρωτοτύπου: Personal Religion Among the Greeks
Μετάφραση & σύνταξη ευρετηρίου: Γιάννης Α. Δημητρακόπουλος
Επιμέλεια: Θάνος Σαμαρτζής
Σχεδιασμός εξωφύλλου: Ogust

x
Το CultureNow.gr χρησιμοποιεί cookies για την καλύτερη πλοήγηση στο site. Συμφωνώ