Στη «Παναγία των Παρισίων» του Βίκτωρος Ουγκό, που επιστρέφει για δεύτερη χρονιά στον «Ελληνικό Κόσμο» σε σκηνοθεσία της Κωνσταντίνας Νικολαΐδη, ο Μιχάλης Μαρκάτης ξανασυναντά τον Κλαύδιο Φρόλο. Τον αρχιδιάκονο του καθεδρικού ναού, έναν από τους πιο σκοτεινούς χαρακτήρες του μυθιστορήματος: θρησκόληπτο, αυστηρό και καταπιεστικό, εγκλωβισμένο στις ενοχές και στους κανόνες που ο ίδιος έχει επιβάλει στον εαυτό του.
Ο Μαρκάτης επιλέγει να κοιτάξει πέρα από την εικόνα του «κακού» και να αναζητήσει τον άνθρωπο που κρύβεται πίσω από αυτήν, μαζί με τις αντιφάσεις και το σκοτάδι του. «Αυτό είναι που με συγκινεί στον Φρολό. Ότι πίσω από το σκοτάδι υπάρχει ένας άνθρωπος που παλεύει, έστω και τραγικά, να βρει έναν δρόμο προς τη λύτρωση», λέει στη συνέντευξη που παραχώρησε στο CultureNow.
Η επιστροφή στον ίδιο ρόλο δεν σημαίνει επανάληψη. «Ο δεύτερος χρόνος ενός ρόλου είναι λίγο σαν να επιστρέφεις σε ένα σπίτι που έχεις ήδη ζήσει. Ξέρεις πού είναι τα δωμάτια, αλλά ξαφνικά ανακαλύπτεις καινούργιες γωνιές», λέει. Μια φράση που γίνεται αφορμή να ανοίξει η συζήτηση πέρα από τον Φρόλο και την παράσταση: για τον Ουγκό και όσα εξακολουθεί να μας λέει σήμερα, για τη διαφορετικότητα, την αγάπη και τη συγχώρεση, αλλά και για τη σχέση με τους συνεργάτες του και την ιδιαίτερη ενέργεια ενός θεάτρου 1.200 θεατών.
Και ακόμη, για το τι μπορεί να πάρει ένα παιδί μαζί του φεύγοντας από μια παράσταση.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
***
-Κύριε Μαρκάτη, η «Παναγία των Παρισίων» επιστρέφει για δεύτερη χρονιά, μετά την περσινή επιτυχία. Υποδύεστε τον Φρόλο, έναν από τους πιο σκοτεινούς και αντιφατικούς χαρακτήρες του έργου, ο οποίος, μεταξύ άλλων, πιστεύει ότι οι άνθρωποι είναι κακοί και αγαπούν μόνο ό,τι τους μοιάζει. Τι ήταν αυτό που σας γοήτευσε περισσότερο στην προσέγγιση του συγκεκριμένου χαρακτήρα; Και τι σημαίνει για έναν ηθοποιό να ξαναμπαίνει σε έναν ρόλο που έχει ήδη «ζήσει» επί σκηνής;
Αυτό που με γοήτευσε περισσότερο στον Φρολό ήταν ακριβώς τα σκοτάδια και οι αντιφάσεις του. Τον λάτρεψα από την πρώτη στιγμή που το διάβασα. Δεν με ενδιέφερε να τον αντιμετωπίσω απλώς ως έναν «κακό» άνθρωπο. Ήθελα να καταλάβω τι τον έχει οδηγήσει εκεί. Τι έχει συμβεί μέσα του, ώστε να γίνει αυτός ο άνθρωπος.
Τον σκέφτηκα ως έναν άνθρωπο βαθιά μόνο, φυλακισμένο στους κανόνες του, στις εμμονές του, στις ενοχές του. Έχει χτίσει ο ίδιος μια φυλακή γύρω του και, τελικά, δεν μπορεί να βγει απ’ αυτήν. Το τραγικό είναι ότι η πόρτα ανοίγει μπροστά του μέσα από την αγάπη. Η λύτρωσή του έρχεται μέσα από έναν άλλον άνθρωπο. Μέσα από αυτή τη συνάντηση, ουσιαστικά, συναντά και τον ίδιο τον Θεό με έναν αληθινό τρόπο. Αυτό είναι που με συγκινεί στον Φρολό. Ότι πίσω από το σκοτάδι υπάρχει ένας άνθρωπος που παλεύει, έστω και τραγικά, να βρει έναν δρόμο προς τη λύτρωση.
Το να επιστρέφω για δεύτερη χρονιά σε έναν τόσο σπουδαίο ρόλο είναι μια εξαιρετική ευκαιρία. Την πρώτη χρονιά, χτίσαμε τον χαρακτήρα, τον κόσμο του, τις σχέσεις του. Τώρα, έχοντας την εμπειρία μιας ολόκληρης σεζόν, μπορώ να πω με περισσότερη ψυχραιμία τι δημιουργήσαμε και να ψάξω ακόμα βαθύτερα.
Ο δεύτερος χρόνος ενός ρόλου είναι λίγο σαν να επιστρέφεις σε ένα σπίτι που έχεις ήδη ζήσει. Ξέρεις πού είναι τα δωμάτια, αλλά ξαφνικά ανακαλύπτεις καινούργιες γωνιές. Έτσι αισθάνομαι με τον Φρολό. Θέλω να τον κάνω ακόμη πιο ανθρώπινο, ακόμη πιο σύνθετο, έναν άνθρωπο που θα μπορούσε να υπάρχει και ανάμεσά μας. Μέσα απ’ αυτόν έρχεται πολύ έντονα η αξία της μετάνοιας και της συγχώρεσης. Γιατί κανένας άνθρωπος δεν είναι μόνο το λάθος του. Υπάρχει πάντα η δυνατότητα της αλλαγής, της αναγνώρισης, της επιστροφής.
-Με την Κωνσταντίνα Νικολαΐδη έχετε ξανασυναντηθεί στους «Αθλίους» και τώρα συνεργάζεστε ξανά σε ένα έργο του Ουγκό. Τι είναι αυτό που κάνει τη συνεργασία μαζί της ξεχωριστή και ποια είναι η βασική ποιότητα που αναγνωρίζετε στον τρόπο με τον οποίο δουλεύει ως σκηνοθέτρια;
Με την Κωνσταντίνα συνεργάζομαι για πολλοστή φορά και πραγματικά θεωρώ ευτυχία το να δουλεύει κάποιος μαζί της. Είναι ένας άνθρωπος που έχει πολύ καθαρή άποψη για το θέατρο και ξέρει τι θέλει να πει μέσα από μια παράσταση.
Αυτό που εκτιμώ ιδιαίτερα είναι ότι δίνει χώρο στον ηθοποιό. Τον εμπιστεύεται, τον αφήνει να ψάξει, να δοκιμάσει, να προτείνει. Δεν θέλει να κάνει τον ηθοποιό εκτελεστικό όργανο μιας σκηνοθετικής ιδέας. Θέλει να δημιουργήσει μαζί του.
Ταυτόχρονα, είναι πολύ απαιτητική και πολύ ακριβής. Ξέρει να κρατάει τις ισορροπίες και γνωρίζει πολύ καλά τον ρυθμό της παράστασης. Βέβαια, υπάρχει και μια μικρή λεπτομέρεια: πρέπει να είσαι ακριβής στους χρόνους της μουσικής! (γέλια)
Νομίζω ότι φέρνει έναν ευρωπαϊκό αέρα στις παραστάσεις της και, κυρίως, έχει μια πολύ σύγχρονη ματιά χωρίς να χάνει την ουσία του έργου.
Έχουμε δουλέψει μαζί αρκετές φορές, έχουμε περάσει πολλές ώρες σε πρόβες και έχουμε δημιουργήσει μια πολύ όμορφη σχέση εμπιστοσύνης. Στο θέατρο, η εμπιστοσύνη είναι πολύ σημαντική.
-Έχετε μιλήσει για το πόσο σημαντικό είναι για εσάς, στο θέατρο, να αφουγκράζεστε το κοινό. Όταν όμως το κοινό φτάνει τους 1.200 θεατές, αλλάζει η σχέση σας μαζί του; Δημιουργείται μια διαφορετική μορφή θεατρικής ενέργειας;
Είναι ευτυχία να αφουγκράζεσαι ένα γεμάτο θέατρο με 1.200 θεατές. Υπάρχει κάτι συγκλονιστικό σε αυτήν την αίσθηση. Να βρίσκεσαι πάνω στη σκηνή και απέναντί σου να έχεις έναν ολόκληρο κόσμο ανθρώπων που παρακολουθούν, αισθάνονται, γελούν, συγκινούνται, να σιωπούν.
Είναι απόλαυση να βλέπεις μια παράσταση να καθηλώνει τόσο κόσμο και αυτή η ενέργεια να επιστρέφει στη σκηνή. Ο ηθοποιός αισθάνεται. Όμως, δεν πιστεύω ότι η επικοινωνία μετριέται με αριθμούς. Μπορείς να κάνεις θέατρο για 50 ανθρώπους και να υπάρχει τεράστια επικοινωνία. Μπορεί να έχεις 5.000 και να συμβαίνει ακριβώς το ίδιο. Κάθε χώρος έχει τη δική του ενέργεια και κάθε κοινό τη δική του ανάσα.
Το θέατρο είναι ζωντανός οργανισμός. Δεν είναι ποτέ ακριβώς ίδιο από παράσταση σε παράσταση, ακόμη κι αν οι ηθοποιοί λένε ακριβώς τα ίδια λόγια. Και αυτή είναι η μεγάλη του γοητεία. Υπάρχει πάντα αυτή η αόρατη σχέση ανάμεσα στη σκηνή και στην πλατεία. Όταν αυτή η σχέση δημιουργείται, τότε πραγματικά συμβαίνει το θέατρο.
-Μια παράσταση με έναν τόσο μεγάλο θίασο απαιτεί, πέρα από τις ατομικές ερμηνείες, και μια δυναμική σκηνική σχέση μεταξύ των ηθοποιών. Πώς χτίστηκε αυτή η χημεία στην «Παναγία των Παρισίων»;
Σε μεγάλο βαθμό, η Κωνσταντίνα ευθύνεται γι’ αυτό. Είναι πολύ έντιμη σε αυτό που κάνει και ξέρει να κρατάει τις σωστές ισορροπίες. Ξέρει ότι σε μια μεγάλη παράσταση δεν υπάρχουν «μεγάλοι» και «μικροί» ρόλοι. Υπάρχει μια ομάδα που πρέπει να λειτουργεί σαν ένα σώμα.
Από εκεί και πέρα, έχουμε μια εξαιρετική ομάδα. Τα μέλη της έχουν επιλεγεί, προφανώς, όχι μόνο με βάση τις υποκριτικές τους ικανότητες, αλλά και με βάση το ήθος τους. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Είμαστε σε μια παρέα. Είμαστε αγαπημένοι, έχουμε περάσει πολλά μαζί και, κυρίως, σεβόμαστε ο ένας τον άλλον. Αυτό φαίνεται πάνω στη σκηνή. Δεν μπορείς να προσποιηθείς ότι αγαπάς ή ότι σέβεσαι τον συμπαίκτη σου. Η σκηνή τα αποκαλύπτει όλα.
Οι περισσότεροι από εμάς δουλεύουμε μαζί για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά. Έχουμε πια έναν κοινό κώδικα, μια κοινή γλώσσα. Αυτό δημιουργεί μια πολύ όμορφη θεατρική οικογένεια. Και έχουμε την τύχη να δουλεύουμε στο Κέντρο Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος», ένα εξαιρετικό θέατρο, με σύγχρονα τεχνικά μέσα τελευταίας τεχνολογίας. Όταν έχεις τέτοια εργαλεία στα χέρια σου, θέλεις να δώσεις τον καλύτερό σου εαυτό. Είναι σημαντικό ότι αισθανόμαστε πως οι άνθρωποι του θεάτρου είναι δίπλα μας και μας φροντίζουν. Είμαστε πραγματικά ευτυχείς που παίζουμε σε αυτόν τον χώρο.
-Στον κόσμο του Ουγκό, μια κοινωνία που φοβάται και τιμωρεί το διαφορετικό έρχεται αντιμέτωπη με την αγάπη, την αποδοχή και την ανάγκη για δικαιοσύνη. Σχεδόν δύο αιώνες μετά τη συγγραφή του έργου, τι είναι αυτό που κάνει την «Παναγία των Παρισίων» τόσο επίκαιρη;
Δυστυχώς, πολλές φορές νιώθεις ότι δεν έχουν αλλάξει και τόσο πολλά. Αυτό είναι το συγκλονιστικό με τον Ουγκό. Είναι ένας συγγραφέας που γράφει τον 19ο αιώνα, αλλά μιλάει κατευθείαν στον άνθρωπο του σήμερα. Ο φόβος απέναντι στο διαφορετικό, η ανάγκη να βρούμε έναν «άλλον» για να τον κατηγορήσουμε, η απόρριψη, η μοναξιά, η ανάγκη για αποδοχή, η εξουσία, η ενοχή, η αγάπη… όλα αυτά είναι ακόμη εδώ.
Ο Ουγκό δεν γράφει απλώς μια ιστορία. Μιλάει για τον άνθρωπο. Και ο άνθρωπος, δυστυχώς, δεν έχει αλλάξει τόσο πολύ. Ίσως, γι’ αυτό και το έργο συγκινεί ακόμη. Γιατί βλέπουμε πάνω στη σκηνή ανθρώπους που, με διαφορετικό τρόπο, κουβαλούν δικά μας ερωτήματα και δικές μας αδυναμίες.
Τελικά, απέναντι σε όλο αυτό το σκοτάδι, υπάρχει φως. Η αγάπη! Η αποδοχή του άλλου. Η συγχώρεση. Η δυνατότητα να δεις τον άνθρωπο πίσω από την εικόνα. Η αγάπη όλα τα νικάει. Μπορεί να ακούγεται απλό, αλλά ίσως τα πιο σημαντικά πράγματα στη ζωή είναι τελικά τα πιο απλά.
-Η σχέση σας με το θέατρο έχει διαμορφωθεί και μέσα από σημαντικές συνεργασίες. Έχετε χαρακτηρίσει μεγάλο σας δάσκαλο τον σπουδαίο Έλληνα ηθοποιό Θύμιο Καρακατσάνη, αναφερόμενος στην εμπειρία σας μαζί του στον «Θάνατο του εμποράκου». Υπάρχει κάτι από εκείνον τον τρόπο δουλειάς ή από εκείνη τη σχέση δασκάλου και ηθοποιού που επιστρέφει σήμερα, τόσα χρόνια μετά, όταν βρίσκεστε πάνω στη σκηνή;
Τον Καρακατσάνη τον σκέφτομαι συχνά. Στην πρόβα, στη σκηνή, αλλά και σε στιγμές της καθημερινότητάς μου. Ήταν ένας εξαιρετικά ευφυής άνθρωπος, με απίστευτο χιούμορ, αλλά πάνω απ’ όλα ήταν ένας πρωτομάστορας του ελληνικού θεάτρου. Είχε μια γνώση και μια σχέση με τη σκηνή που δύσκολα περιγράφεται. Κάθε «μάθημά» του έχει χαραχτεί μέσα μου. Το παράξενο είναι ότι κάποια πράγματα που μπορεί τότε να μην καταλάβαινες απόλυτα, τα καταλαβαίνεις πολλά χρόνια αργότερα. Ίσως, αυτό να είναι και το χαρακτηριστικό του πραγματικού δασκάλου. Δεν σου δίνει απλώς τεχνικές, σου αφήνει κάτι που συνεχίζει να δουλεύει μέσα σου. Προσπαθώ, λοιπόν, να τιμώ το θέατρο και τον θεατή. Να μην ανεβαίνω ποτέ στη σκηνή, θεωρώντας κάτι δεδομένο. Γιατί ο θεατής έχει δώσει τον χρόνο του, έχει αγοράσει ένα εισιτήριο, έχει έρθει να μοιραστεί μαζί σου ένα ταξίδι δύο ωρών. Αυτό για μένα έχει μεγάλη αξία. Με κάνει να βρίσκομαι στη σκηνή με όλο μου το είναι.
-Ως πατέρας τριών γιων, γνωρίζετε από κοντά τον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί ή ένας έφηβος προσλαμβάνει μια ιστορία. Τι θα θέλατε να πάρει ένα παιδί μαζί του φεύγοντας από την «Παναγία των Παρισίων», πέρα από την ίδια την ιστορία;
Θα ήθελα να πάρει μαζί του την αξία της συγχώρεσης και της μετάνοιας. Ειδικά στη σημερινή εποχή που όλα είναι εύκολα, γρήγορα και επιδερμικά. Φυσικά, να καταλάβει ότι όλα αυτά γεννιούνται μέσα από την αγάπη και τον σεβασμό. Πρώτα απ’ όλα, τον σεβασμό προς τον ίδιο μας τον εαυτό και στη συνέχεις προς τους άλλους.
Ως πατέρας τριών αγοριών, τριών εφήβων, το βλέπω καθημερινά. Έχουμε τρεις διαφορετικούς ανθρώπους μέσα στο ίδιο σπίτι, με διαφορετικές προσωπικότητες, διαφορετικές ευαισθησίες και διαφορετικό τρόπο να βλέπουν τον κόσμο. Οπότε, ναι, έχω πλέον μια πολύ ευρεία, άμεση σχέση με το πώς ένας νέος άνθρωπος προσλαμβάνει μια ιστορία.
Νομίζω πως αυτό που μένε, τελικά, στα παιδιά δεν είναι μόνο η υπόθεση ενός έργου. Είναι τα συναισθήματα που τους προκάλεσε. Είναι ένας χαρακτήρας που μπορεί να τους έμεινε, ένα ερώτημα που μπορεί να τους ακολούθησε μέχρι το σπίτι.
Αν ένα παιδί φύγει από την «Παναγία των Παρισίων» και σκεφτεί λίγο περισσότερο τη διαφορετικότητα, την αγάπη, τη συγχώρεση, τον σεβασμό, τότε έχουμε πετύχει κάτι πολύ σημαντικό. Ίσως, αυτό να είναι, τελικά, η μεγαλύτερη δύναμη του θεάτρου: να φυτεύει μέσα σου μια σκέψη χωρίς να σου λέει απαραίτητα τι πρέπει να σκεφτείς.
-Και μετά την «Παναγία των Παρισίων», τι ακολουθεί; Υπάρχουν ήδη στα επόμενα σχέδιά σας έργα και συνεργασίες που μπορείτε να μας αποκαλύψετε;
Τον χειμώνα εντάσσομαι ξανά στον θίασο των «12 Ενόρκων», στο θέατρο Αλκμήνη. Πρόκειται για μια υπέροχη παράσταση της Κωνσταντίνας Νικολαϊδη, που φέτος συμπληρώνει 12 χρόνια ζωής. Είχα ξαναβρεθεί στον θίασο, τη σεζόν 2020-21, τότε στον ρόλο του Ενόρκου 12. Τώρα, επιστρέφω και θα παίξω τον Ένορκο 3, έναν ρόλο με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον και έντονο συναίσθημα. Έχει μια ιδιαίτερη χαρά αυτή η επιστροφή. Γιατί είναι διαφορετικό να επιστρέφεις σε μια παράσταση που γνωρίζεις και αγαπάς και ταυτόχρονα να ανακαλύπτεις ένα καινούργιο χαρακτήρα μέσα σε αυτήν.
Μετά από σχεδόν 30 χρόνια στο θέατρο, εξακολουθώ να αισθάνομαι ότι κάθε καινούργιος ρόλος είναι μια καινούργια αρχή. Ίσως, αυτό είναι το ωραίο της δουλειάς μας, ότι δεν σταματάς ποτέ να ψάχνεις.
Το θέατρο σε κρατάει διαρκώς σε κίνηση. Σου φέρνει καινούργιους ανθρώπους, καινούργιες ιστορίες, καινούργιες απαιτήσεις. Αν είσαι τυχερός, σε κάνει να ανακαλύπτεις κάθε φορά και κάτι καινούργιο για τον εαυτό σου. Το θέατρο σε κάνει καλύτερο άνθρωπο.
Πληροφορίες παράστασης
«Η Παναγία των Παρισίων» του Βίκτορος Ουγκό, από 24 Οκτωβρίου
Καθημερινές για Σχολειά | Για το κοινό: Σάββατο στις 14:30 & Κυριακή στις 11:30
Τηλ.: 212 254 0000 | hellenic-cosmos.gr | more.com