Η στήλη Κριτικής Θεάτρου από τον Γιώργο Παπαγιαννάκη στο CultureNow εγκαινιάζει, κατά παράδοση, τη νέα σαιζόν με μια παράσταση που επαναλαμβάνεται. Φέτος επιλέξαμε την παράσταση του έργου του Ερρίκου Ίψεν «Βρικόλακες», που παρουσιάζεται στο Θέατρο Radar σε σκηνοθεσία της Αναστασίας Παπαστάθη.
***
Στον σύγχρονο θεατρικό χάρτη η διαχείριση των επονομαζόμενων αστικών κοινωνικών δραμάτων του Ίψεν γίνεται με ετερόκλητες στοχεύσεις. Από τη μία πλευρά, πλείστες όσες σκηνοθετικές θεωρήσεις αναγνωρίζουν ως τροχοπέδη τη λογοκεντρική τεχνική τους με τους μακροσκελείς διαλόγους και τις βραδύκαυστες, αν και εντυπωσιακές, δραματικές συγκρούσεις τους. Και είναι προφανές ότι σε μια εποχή αδιάκοπης εναλλαγής των εικονικών παραστάσεων, η κατανόηση της δράσης μέσω της εξαντλητικής διαδικασίας του διαλόγου, που προϋποθέτει προσήλωση, εμβρίθεια και διαυγή κριτική σκέψη, και όχι μέσω της εικόνας και της κίνησης, ισοδυναμεί για τον μέσο θεατή με ένα είδος πνευματικής δοκιμασίας.
Από την άλλη, η επαναστατικότητα και ο ανοιχτός χαρακτήρας των θέσεών τους δίνει, ενίοτε, το έναυσμα στους δημιουργούς να πλειοδοτήσουν ως προς την διατύπωση μιας κοινωνικοπολιτικής κριτικής, εναρμονισμένης με τις προκλήσεις της εκάστοτε χρονικής στιγμής. Τρανό παράδειγμα ο πειραματισμός του Τόμας Όστερμάιερ επάνω στον «Εχθρό του λαού», που προσέλαβε διαστάσεις ενός φόρουμ μεταξύ σκηνής και πλατείας, μιας θεατρικής «παράβασης» που επιχειρούσε να υπενθυμίσει ότι το θέατρο συνιστά πράξη, πρωτίστως, πολιτική.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Μέσα σε αυτό το φάσμα πειραματισμών, αλλά και πολλών άλλων επεμβάσεων που γίνονται κατά καιρούς επάνω στα ανυπεράσπιστα «σώματα» των ιψενικών έργων, οι κλασικές αναγνώσεις φαντάζουν ρομαντικές και εν πολλοίς αποκομμένες από την πραγματικότητα. Ωστόσο, οι αυτοματισμοί των μοντέρνων σχολών σκηνοθεσίας, που μετατρέπονται σε προκαταλήψεις, συσκοτίζουν την αλήθεια. Αν υπάρχει ένας τρόπος για να «μιλήσουν» ηχηρά τα ιψενικά δράματα και να διατρανώσουν τα μηνύματά τους είναι να παρασταθούν μέσα στις χρονικές συντεταγμένες που γράφηκαν. Ο λόγος προφανής: η διάσταση που χωρίζει τον ιστορικό χρόνο αυτών των έργων από το περιεχόμενο και την ορμητικότητα των ρηξικέλευθων ιδεών του μεγάλου Νορβηγού Βάρδου προκαλεί μια εξουδετέρωση της όποιας ιστορικότητας. Κι ενώ τα έργα παριστάνονται μέσα στις αισθητικές συντεταγμένες του ιψενικού σαλονιού, στην πραγματικότητα ο χρόνος μοιάζει να καταρρέει.
Η Αναστασία Παπαστάθη, έχοντας επίγνωση αυτής της συνθήκης, έδωσε στο Θέατρο Radar μια εκδοχή των «Βρικολάκων» μακριά από τους ασφαλείς θυλάκους του σημερινού οικείου και αναγνωρίσιμου και χωρίς να στερεί τίποτα από το ειδικό βάρος της ιψενικής σκέψης. Ο καλαίσθητος, όσο και κλασικότροπος, σκηνικός διάκοσμος διά χειρός Κυριακής Πανούτσου, μετατράπηκε σε ένα πεδίο ανταγωνισμού ανάμεσα στο παλαιό, με στοιχεία υλικότητας, και το νέο που αναβλύζει μέσα από τη δύναμη της ψυχής και του πνεύματος.
Η ίδια η σκηνοθέτης, κρατώντας τον ρόλο της Κυρίας Άλβινγκ, διέρρηξε τα στεγανά του χαρακτήρα, εισερχόμενη στις διαστάσεις μιας μορφής που μεταβολίζει την καταστροφική προσήλωση στο καθήκον σε υπέρβαση και αυτοσυνειδησία. Ο Νεκτάριος Φαρμάκης κατέθεσε έναν έξοχο Όσβαλντ, όχι απλώς ως συμπτωματολογικό φαινόμενο, αλλά ως σύμβολο ενός θνησιγενούς κόσμου που έρχεται να δώσει τη θέση του σε έναν άλλο, φωτεινό και ελεύθερο. Ο Θοδωρής Σκούρτας, στον ρόλο του Πάστορα Μάντερς, μετέδωσε τις αγκυλώσεις και τη μονολιθικότητα του συντηρητισμού με φυσικότητα και εκφραστική ευθυτένεια, η Σοφία Αγγελικοπούλου, ως Ρεγγίνα, ισορρόπησε επιδέξια σε μια εκλεπτυσμένη λαϊκότητα, ενώ ο Μιχάλης Καλιότσος, αποτύπωσε τον αινιγματικό Ένγκστραντ με όλους τους σκοτεινούς τόνους, αλλά και τις ριπές ενός αντιστικτικού χθόνιου χιούμορ.
Photo Credit: Τζούλια Χατζηκωστάκη
Διαβάστε επίσης:
Βρικόλακες, του Χένρικ Ίψεν από την Αναστασία Παπαστάθη για 3η χρονιά στο θέατρο Radar