≡

Κριτική Θεάτρου | «Γιοι και κόρες» ή πώς η ανθρώπινη περιπέτεια γίνεται ιστορία

Η δρ. Ελένη Γκίνη γράφει για την παράσταση «Γιοι και κόρες: Μια παράσταση για την αναζήτηση της ευτυχίας του Γιάννη Καλαβριανού που ανεβαίνει στο Θέατρο ΕΛΕΡ.

Ένας λόγος για την ιστορία της παράστασης

Η παράσταση «Γιοι και Κόρες. Η αναζήτηση της ευτυχίας» του Γιάννη Καλαβριανού, που φέτος ανεβαίνει στο θέατρο ΕΛΕΡ, ξεκίνησε τη σκηνική της πορεία το 2012. Οι εκδοχές του κειμένου και οι συντελεστές της παράστασης έχουν αλλάξει, κάποιες ιστορίες έχουν προστεθεί και κάποιες άλλες έχουν αντικατασταθεί. Όμως ποιος έγραψε για ποιον και ποιος μίλησε για κάτι; Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή: από τον Μάιο του 2011 έως τον Απρίλιο του 2012, ο σκηνοθέτης, συγγραφέας και ηθοποιός Γιάννης Καλαβριανός μαζί με τους ηθοποιούς που συμμετείχαν στην πρώτη εκδοχή της παράστασης (ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Κομοτηνής 2012) απευθύνθηκαν σε ηλικιωμένους/ηλικιωμένες από την Ελλάδα και την Κύπρο, θέτοντας το ερώτημα: αν έπρεπε να ξεχωρίσετε μία και μόνο ιστορία από όλη σας τη ζωή, ποια θα ήταν αυτή; Ένα ερώτημα ανοικτό, χωρίς κανέναν ειδολογικό ή χρονικό περιορισμό που στόχευε στην ανάκληση της μνήμης σε ιστορίες που καθόρισαν την πιο πικρή ή ευτυχή στιγμή της ζωής. Οι πρωταγωνιστές/πρωταγωνίστριες αφηγητές αφέθηκαν σε μια μνημονική περιπλάνηση και ο συγγραφέας αφού βιντεοσκόπησε και απομαγνητοφώνησε αυτές τις συνεντεύξεις ξεκίνησε με τη σειρά του να τις «μεταγράφει», δραματουργώντας με σεβασμό, φωτίζοντας με διακριτικότητα τις πιο απλές και βαθιές ιστορίες. Το σκηνικό διακύβευμα οδήγησε σε μια σκηνοθεσία που εξ αρχής δηλώνει πως δεν κρυφοκοίταξε τις υπονοούμενες ή σοκαριστικές πτυχές του βίου προκειμένου να τις αποδώσει με τρόπο που θα αιφνιδιάσει το κοινό ή/και θα προσπαθήσει να εκβιάσει το συναίσθημα. Κατ’ αρχήν, σε ό,τι αφορά το χρονολογικό διάγραμμα, ο Καλαβριανός επέλεξε ιστορίες που σχετίζονταν άμεσα με ιστορικά γεγονότα και ιεραρχήθηκαν με χρονολογική σειρά. Όμως το ιστορικό έγινε και είναι προσωπικό, το πολιτικό έγινε και είναι προσωπικό: από Μικρασιατική Καταστροφή, τον πόλεμο, τον Εμφύλιο σπαραγμό, τη φτώχεια των δεκαετιών του ’50 και ’60, τη μετανάστευση, τη δικτατορία, τη μεταπολίτευση, το «ένδοξο» 2004, την πανδημία του COVID-19 δεν παρελαύνουν μόνο ως τα αιματηρά, ακανθώδη ή  φαιδρά και ενίοτε φωτεινά γεγονότα αλλά ως ο τρόπος που αυτά καθόρισαν τη ζωή και το θάνατο του ανθρώπου που συγκροτούν το Εμείς.

Από τον ιστορικό χρόνο στο γίγνεσθαι του θεατρικού χώρου

Η παράσταση που εμπνεύστηκε ο σκηνοθέτης και υπερασπίστηκαν με την υποκριτική τους δεξιότητα οι πέντε ηθοποιοί, διαμόρφωσε ένα συμπαντικό πλαίσιο όπου ο μικρόκοσμος της ιστορίας υποδέχτηκε τον Κόσμο του έρωτα αλλά και της οικτρής αυταπάτης, της πολιτικής βίας, του κοινωνικού αποκλεισμού, της πανδημίας αλλά και της εξέγερσης και κυρίως της αισιοδοξίας που αντιπαλεύει όλα τα παραπάνω με την παράδοξη πίστη πως αν και όλα μπορεί να καταρρεύσουν, τελικά τίποτα δεν πάει χαμένο. Τους γηραιούς πλέον αφηγητές των ιστοριών ενσαρκώνουν νέοι σε ηλικία ηθοποιοί αποβάλλοντας τη συμβατική έγνοια περί ρεαλιστικής απόδοσης. Όμως μέσα από την υποκριτική τους φωτίστηκε ο ρεαλισμός και η τρυφερή αυστηρότητά του σαν μια λοξή ματιά στην ανθρώπινη ύπαρξη και τα ολέθρια λάθη της, σαν ένα μετασχόλιο στην Ιστορία αυτής της χώρας που δεν αγαπάει τα παιδιά της και δεν τα αφήνει να αγαπηθούν.

Ο χρόνος αν και φαίνεται να λειτουργεί ως δραματουργικός καταλύτης τελικά, παραμερίζεται, αφού έρχεται στο προσκήνιο ο λόγος για την ευτυχία, και γίνεται χώρος έκφρασης του μύχιου, ενεργοποιεί την κριτική αποτίμηση για τα παρελθόντα και πικρά γεγονότα και προβάλλει την αξία του ηδύτατου παρόντος. Ο μηχανισμός μάς είναι γνωστός: το παλιό επιτρέπει τον εξωραϊσμό του για να το αντέξει η ψυχή και να το αναδείξει η σκηνή.

Η πρωτότυπη μουσική του Χρύσανθου Χριστοδούλου, ο οποίος ανέλαβε και τη μουσική επιμέλεια της παράστασης με εμβόλιμα λαϊκά και δημώδη τραγούδια που μετέπλασε με εμπνευσμένο τρόπο, δεν λειτούργησε ως μια απλή υπόκρουση στα δρώμενα, αλλά συντέλεσε δραστικά στη διαμόρφωση του αφηγηματικού περιβάλλοντος.

Γιοι και κόρες, ή μήπως παππούδες και γιαγιάδες, άχρονοι στην αναμόχλευση των παρελθοντικών τους τραυμάτων και προσωπικών τους θαυμάτων, ενεπλάκησαν σε μια σχεδόν μονολογική σκηνοθετική παρτιτούρα όπου το εφήμερο της ζωής, η εξουσία του έρωτα, η λαχτάρα για την ελευθερία και το τίμημά της, η επιθυμία για το απαγορευμένο και η τιμωρία, η αξίωση για τη διάρκεια του ελάχιστου και η ματαίωση του αποδόθηκαν σκηνικά με αφοπλιστική απλότητα και πάλλουσα αμεσότητα.

Η Μαρία Κωνσταντά, άξια στην ερμηνευτική της παλέτα, ανέδειξε τις διακυμάνσεις των συναισθηματικών εντάσεων χωρίς να γίνει υπερβολική ή να φτιασιδώσει με γραφικές πινελιές τις κομβικές στιγμές των αφηγήσεων της, φώτισε με αληθινή κωμικότητα και καθαρή συγκίνηση τις αδυναμίες και τις οδύνες των ηρωίδων της, ενώ η Ζωή Μυλωνά απέδειξε και πάλι πως το τάλαντο της αμεσότητας ενισχύθηκε ουσιαστικά από την κινησιολογική της ακρίβεια και φωνητική της δεξιότητα. Η Δήμητρα Ονουφριάδου ανέλαβε το δύσκολο εγχείρημα να κλείσει σχεδόν με εκείνη η παράσταση, ενσαρκώνοντας την περσόνα μιας Ελισάβετ, Ελίζας ή Μπέτυς που κατάφερε να διαπεράσει τον αυστηρό φλοιό των θεατών και να τον λυγίσει θυμίζοντας τους πως οι άνθρωποι έχουν από πάντα την ίδια και απαράλλαχτη επιθυμία να αγαπούν, να αγαπιούνται και με τον δικό τους –ελλειμματικό- τρόπο να τα καταφέρνουν…

Ο Γιάννης Μαστρογιάννης και ο Βασίλης Τσαλίκης μέσα από το σύνολο των δεξιοτήτων τους συνηγόρησαν στο ευρηματικό εγχείρημα του σκηνοθέτη, αποδεικνύοντας πως η παράσταση αντιμάχεται τη στατικότητα, μισεί τον διδακτισμό και αναδεικνύει τη σπονδυλωτή δομή του κειμένου μέσα από οργανικές μεταβάσεις, γνήσιο χιούμορ και μια αβίαστη οικειότητα.

Ο χώρος, όπου οι αφηγήσεις προκύπτουν από την Ιστορία και εστιάζουν στο προσωπικό βίωμα, δεν περιορίστηκε στην καταγραφή και την υπόδειξη ενός συμβατικού σκηνικού περιβάλλοντος με εύγλωττες –προς τον θεατή- εναλλαγές και δείξεις. Στον σκηνικό χώρο –δι εμπνεύσεως Μαρίας Καραθάνου– φιλοξενήθηκαν τα μικροαντικείμενα των δεκαετιών που συντροφεύσαν τους δρώντες, λειτούργησαν ως αφύπνιση στη μνήμη και τη φαντασία των θεατών, υπέσκαψαν το συγκινησιακό φορτίο των εμπειριών και δημιούργησαν μια άρρητη γέφυρα επικοινωνίας που συνεχίζει να υπάρχει και μετά το τέλος της παράστασης.

Γιοι και κόρες που στόμα έχουν και φιλιά δεν έχουν, όπως μας δηλώνει και η φωτεινή επιγραφή/υπέρτιτλος που πλαισιώνει τον σκηνικό διάκοσμο, έφτασαν στο παρόν μας με παραμυθική διάθεση αφήνοντας στο παρελθόν τους ανεπίδοτους έρωτες, τον εμφύλιο σπαραγμό, την πανδημική φρίκη…

Σημείωση και τροφή για σκέψη: δεν είναι καθόλου τυχαίο που η παράσταση έχει ανέβει στις σκηνές της Νέας Υόρκης, του Λονδίνου, της Ζυρίχης, της Μαδρίτης, αλλά κυρίως σε σχολεία, φυλακές, γηροκομεία σε ολόκληρη την Ελλάδα.

Το δε κείμενο έχει μεταφραστεί στα Αγγλικά, Ιταλικά, Γερμανικά, Βοσνιακά και Ισπανικά και τιμηθεί με τα εξής: Βραβείο Κουν, Καλύτερου Θεατρικού Έργου 2013-2014, International Prize Il Teatro Nudo, di Teresa Pomodoro, Milan 2014-2015.

Τέλος, η Ελληνική Ένωση Κριτικών Θεάτρου και Παραστατικών Τεχνών απέδωσε στη Ζωή Μυλωνά το Βραβείο Νέας Ηθοποιού (2025-2026).

Photo Credit: Ναυσικά Κίρκη, Ελίνα Γιουνανλή

Διαβάστε επίσης:

Γιοι και κόρες: Μια παράσταση για την αναζήτηση της ευτυχίας του Γιάννη Καλαβριανού στο Θέατρο ΕΛΕΡ
Γιάννης Καλαβριανός: Ο έρωτας ως το καταφύγιο της δυσκολεμένης ζωής

x
Το CultureNow.gr χρησιμοποιεί cookies για την καλύτερη πλοήγηση στο site. Συμφωνώ