Για πολλά χρόνια οι γυναίκες απουσίαζαν από τις κυρίαρχες αφηγήσεις που αφορούσαν τις μεταναστευτικές ροές στη Μεσόγειο από την Αφρικανική ήπειρο. Ο κόσμος τις φανταζόταν περισσότερο ως Πηνελόπες, υπομονετικές και στάσιμες, σε διαρκή αναμονή της επιστροφής του συζύγου τους. Το ζήτημα της δικής τους μετακίνησης σε άλλο τόπο δεν το εξέταζε κανείς. Υπήρχαν ωστόσο και εξακολουθούν να υπάρχουν πολλές γυναίκες που μεταναστεύουν, που εγκαταλείπουν την εστία και την οικογένειά τους και διασχίζουν την έρημο και τη Μεσόγειο. Κάποιες δεν φτάνουν ποτέ στον προορισμό τους. Βασισμένο σε μια μακρόχρονη έρευνα που ξεκινά από τη δεκαετία του 2000, η οποία υλοποιήθηκε στο γεωγραφικό όριο της Ευρώπης –στην Ιταλία και τη Μάλτα–, το βιβλίο Οι κολασμένες της θάλασσας της γεωγράφου Καμίγ Σμολ διερευνά τα ίχνη όσων γυναικών επέζησαν. Μέσω των αφηγήσεων που συλλέχθηκαν, αναπαριστά τις διαδρομές τους, τους σκληρούς αποχωρισμούς, τις συναντήσεις ή τις σχέσεις που σύναψαν στη διάρκεια του ταξιδιού τους. Προσφέρει μια διεισδυτική ανάγνωση της καθημερινότητας των μεταναστριών στα κέντρα υποδοχής, όπου οι διαδρομές τους βρίσκονται είτε σε αναστολή («ούτε πραγματικά εγκατεστημένες») είτε σε αναμονή της αναγνώρισής τους («ούτε πραγματικά απελασμένες») από μια Ευρώπη η οποία συχνά τις απορρίπτει.
Ανασυνθέτοντας τις πολύπλευρες όψεις αυτών των διαδρομών, η συγγραφέας μελετά την ιστορία των μεταναστεύσεων στη Μεσόγειο μέσα από την οπτική των γυναικών που τις έζησαν, αφήνοντας στην άκρη τα δίπολα μετανάστρια-θύμα ή μετανάστρια- ηρωίδα, ώστε να αναδυθεί η αληθινή εμπειρία, ώστε να κατανοήσουμε τα βαθύτερα αίτια και το τι διακυβεύεται στην απόπειρά τους να διασχίσουν γεωγραφικά σύνορα και κόσμους.
Πρόλογος – Επιστημονική επιμέλεια: Ντίνα Βαΐου & Ίρις Πολύζου
Καμίγ Σμολ – Πληροφορίες για τη συγγραφέα
Η Camille Schmoll (Καμίγ Σμολ) είναι γεωγράφος, διευθύντρια σπουδών στην École des hautes études en sciences sociales (EHESS) και μέλος του ερευνητικού κέντρου Géographie-cités. Είναι ειδική στα ζητήματα της μετανάστευσης, της κινητικότητας και του φύλου. Τα πιο πρόσφατα ερευνητικά της έργα εστιάζουν στην ηθική και πολιτική γεωγραφία των κινητικοτήτων, στη γυναικεία μετανάστευση στον μεσογειακό χώρο, καθώς και σε συγκριτικές προσεγγίσεις στις αστικές σπουδές και τις μεταναστευτικές σπουδές. Διευθύνει το ερευνητικό πρόγραμμα VILMOUV, το οποίο εστιάζει στη σχέση μεταξύ της κινητικότητας και των αστικών μετασχηματισμών στον μεσογειακό χώρο, με χρηματοδότηση από την École Française de Rome και το Institut Convergences Migrations. Είναι συγγραφέας πολυάριθμων έργων για τη μετανάστευση και την κινητικότητα, μεταξύ των οποίων – πέραν του ανά χείρας βιβλίου– τα: Chacun sa place. Une géographie morale des mobilités (CNRS, 2025)· Migration, Urbanity and Cosmopolitanism in a Globalized World (Springer, 2021, σε συνεπιμέλεια με τις Hélène Thiollet, Catherine Lejeune και Delphine Pages El Karoui)· Méditerranée: frontières à la dérive (Le Passager Clandestin, 2018, σε συνεπιμέλεια με τη Nathalie Bernardie-Tahir)· και Gender, Generation and the Family in International Migration (Amsterdam University Press, 2011, σε συνεπιμέλεια με τους Eleonore Kofman, Albert Kraler και Martin Kohli). Είναι επιστημονική επιμελήτρια της μόνιμης έκθεσης του Εθνικού Μουσείου Ιστορίας της Μετανάστευσης στο Παρίσι.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Ντίνα Βαΐου
H Ντίνα Βαΐου είναι ομότιμη καθηγήτρια του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (Τομέας Πολεοδομίας και Χωροταξίας), όπου δίδαξε ανάλυση του χώρου, αστικό σχεδιασμό και σπουδές φύλου. Επί πολλά χρόνια υπήρξε διευθύντρια του διατμηματικού μεταπτυχιακού προγράμματος «Πολεοδομία και Χωροταξία» και συντονίστρια του δικτύου Erasmus «Φύλο και Γεωγραφία». Το ερευνητικό και δημοσιευμένο έργο της εστιάζει στη φεμινιστική κριτική της μελέτης της πόλης· στα μεταβαλλόμενα χαρακτηριστικά των τοπικών αγορών εργασίας, με έμφαση στην εργασία των γυναικών και τις λειτουργίες του άτυπου τομέα· στις επιπτώσεις της μετανάστευσης στις πόλεις της Νότιας Ευρώπης, και ειδικότερα στην Αθήνα· σε εντοπισμένες και έμφυλες όψεις των πολλαπλών κρίσεων και αντιστάσεις σε αυτές. Έχει συντονίσει ελληνικά και ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα (ή την ελληνική συμμετοχή σε αυτά) και έχει δημοσιεύσει βιβλία και μεγάλο αριθμό άρθρων στα ελληνικά, αγγλικά και άλλες γλώσσες. Υπήρξε μέλος της συντακτικής επιτροπής των περιοδικών European Urban and Regional Studies, Antipode, European Journal of Women’s Studies, European Planning Studies, Γεωγραφίες. Μεταξύ των βιβλίων της περιλαμβάνονται: Η αθέατη εργασία των γυναικών στη συγκρότηση της πόλης. Όψεις της Αθήνας μετά τη μεταπολίτευση (Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2021)· La ville autrement. Questions théoriques et outils méthodologiques (με την Ειρ. Μίχα, ISTE και Wiley, Λονδίνο 2020, και στα αγγλικά Alternative Takes to the City)· Φύλο@Έρευνα (επιμ. με τη Μ. Στρατηγάκη, Μεταίχμιο, Αθήνα 2010)· Το φύλο της μετανάστευσης (επιμ. με τη Μ. Στρατηγάκη, Μεταίχμιο, Αθήνα 2009)· Διαπλεκόμενες καθημερινότητες και χωρο-κοινωνικές μεταβολές στην πόλη. Μετανάστριες και ντόπιες στις γειτονιές της Αθήνας (με ερευνητική ομάδα, L-Press και ΕΜΠ, Αθήνα 2007)· Ο χώρος στην αριστερή σκέψη (με τον Κ. Χατζημιχάλη, νήσος, Αθήνα 2012)· Με τη ραπτομηχανή στην κουζίνα και τους Πολωνούς στους αγρούς. Πόλεις, περιφέρειες και άτυπη εργασία (με τον Κ. Χατζημιχάλη, Εξάντας, Αθήνα 1997, β΄ έκδ. 2003).
Ίρις Πολύζου
Η Ίρις Πολύζου, κοινωνιολόγος και κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος από την École des hautes études en sciences sociales (EHESS), είναι διδάκτορας αστικών σπουδών. Η διατριβή της εκπονήθηκε σε καθεστώς διεθνούς συνεπίβλεψης μεταξύ του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Poitiers στη Γαλλία και του Τομέα Πολεοδομίας και Χωροταξίας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα εστιάζουν στις ανισότητες και τους χωρικούς διαχωρισμούς στις πολλαπλές χωρικές κλίμακες, αξιοποιώντας ποσοτικές, ποιοτικές και εθνογραφικές μεθοδολογίες. Επιστημονικό μέλος της École Française d’Athènes και υπεύθυνη ερευνητικού προγράμματος για τους χωρο-κοινωνικούς μετασχηματισμούς της Αθήνας (2014-2018), είναι μέλος της συντακτικής επιτροπής του Κοινωνικού Άτλαντα της Αθήνας και το 2025 δημοσίευσε μια μονογραφία που εξετάζει τη σχέση μετανάστευσης και αστικού χώρου (Ville et migrations internationales, BEFAR).