«Η καινοτόμος ζωγραφική του Γεωργίου Ροϊλού» της Στεφανίας Παρασκευοπούλου: Βιβλίο – γνωριμία με έναν σπουδαίο δημιουργό και καλλιτέχνη

Ο Πικάσο πολύ εύστοχα είχε γράψει πως η τέχνη ξεπλένει την σκόνη της καθημερινότητας και αυτή την ρήση εφάρμοσε με το έργο του ένας εκ των επιφανέστερων Ελλήνων ζωγράφων, ο πολύ σπουδαίος και πρωτοπόρος Γεώργιος Ροϊλός. Ο Ροϊλός υπήρξε από εκείνους του ζωγράφους που βρέθηκαν στο μεταβατικό στάδιο ανάμεσα στον ακαδημαϊσμό που είχε εφαρμοστεί σε πολλούς ευρωπαϊκές πρωτεύουσες κατά τους προηγούμενους αιώνες της Αναγέννησης μέχρι και τον 19ο αιώνα και στον μοντερνισμό που από τα μέσα του 19ου αιώνα και μετά κέρδισε έδαφος. Ο Ροϊλός λοιπόν ήταν από εκείνους τους δημιουργούς που με θητεία στο εξωτερικό αφουγκράστηκε τις νέες εξελίξεις και με πάθος αλλά χωρίς φόβο μετουσίωσε όλα εκείνα που διδάχτηκε σε καλλιτεχνική δημιουργία και ρηξικέλευθη ματιά. Έζησε από κοντά τον παλμό των εξελίξεων τόσο στο Μόναχο όσο και στο Παρίσι που τον κέρδισε περισσότερο και δεν δίστασε να μεταφέρει όλη αυτή την πολύτιμη εμπειρία στο ελληνικό καλλιτεχνικό γίγνεσθαι. Η παρούσα διδακτορική διατριβή με τις εξαιρετικά εμπεριστατωμένες σημειώσεις και την ακόμα πιο άρτια βιβλιογραφία είναι εξαιρετικά σημαντική καθώς αναδεικνύει τον ρόλο του Ροϊλού στα όσα συνέβησαν στο ελληνικό καλλιτεχνικό μέτωπο εκείνη την περίοδο με μια ζωντανή και φρέσκια ματιά.

Ο ζωγράφος που σμίλεψε την πινελιά του με μεράκι και επαγγελματισμό

Ο Ροϊλός πήρε ουσιαστικά την ελληνική τέχνη από το χέρι μέσα από τους δασκάλους Γύζη, Λύτρα, Βρυζάκη και τους άλλους σπουδαίους των αρχών του 19ου αιώνα και την μετεξέλιξε με τον δικό του μοναδικό και ιδιαίτερο τρόπο. Μην ξεχνάμε πως η Ελλάδα και κυρίως η Αθήνα, η οποία ήταν και το κέντρο των καλλιτεχνικών εξελίξεων της νεοσύστατης χώρας, εισέπραττε ουσιαστικά τον παλμό των κινημάτων από το εξωτερικό και μέσα από ζωγράφους της περίφημης σχολής του Μονάχου σε μεγαλύτερο βαθμό – λόγω του γεγονότος της βασιλείας του Βαυαρού Όθωνα ήταν πιο εύκολο για τον Έλληνα ζωγράφο να θητεύσει στο Μόναχο – όσο και του Παρισιού σε μικρότερο βαθμό για τους πιο τολμηρούς. Τα κινήματα στο εξωτερικό έδιναν και έπαιρναν, από τον συμβολισμό στον ρεαλισμό και από τον ιμπρεσιονισμό στον μετιμπρεσιονισμό και μετέπειτα τα κινήματα που αναπτύχθηκαν στον 20ο αιώνα διαμόρφωσαν την εξέλιξη της τέχνης στο εσωτερικό της χώρας. Ο Γεώργιος Ροϊλός με αυτή την δυναμική και επιβλητική του μορφή είναι εκείνος που δίψασε για πρωτοπορία έχοντας ζήσει την γέννηση του ιμπρεσιονισμού των Μανέ, Μονέ, Πισαρό και των υπόλοιπων από την σχολή της Μπαρμπιζόν.

Ο Ροϊλός καινοτόμησε καθώς ως ζωγράφος κυρίως πολεμικών έργων, πολέμησε ως απλός στρατιώτης στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, συγκεκριμένα την μάχη των Φαρσάλων και μετέφερε στα έργα του τα όσα είδε στον αιματηρό αυτόν πόλεμο που είχε δυστυχή έκβαση για το ελληνικό στράτευμα. Ωστόσο, μέσα από αυτά τα πολεμικά έργα κατάφερε να εντάξει και το στοιχείο του υπαιθρισμού. Ο υπαιθρισμός είναι ουσιαστικά η έξοδος από το εργαστήριο και η αποτύπωση των τοπίων εκ του σύνεγγυς, έπειτα η όσο πιο πιστή μεταφορά αυτών στον καμβά δίνοντας έμφαση στην φύση και τα χρώματα αυτής. Ο Ροϊλός λοιπόν πάντρεψε τον πολεμικό χαρακτήρα των έργων του με την γέννηση του νέου και αναδυόμενου κινήματος του υπαιθρισμού προσφέροντας μας έργα απαράμιλλης ομορφιάς καθώς δεν μετέφερε αυτούσια τα όσα είδε και διδάχτηκε αλλά τα εμπότισε με τη δική του πολύ προσωπική ματιά. Βέβαια, εκτός από τις τοπιογραφίες υπήρχε και η τέχνη της προσωπογραφίας, η οποία και αυτή είναι ιδιαίτερα εμφανής και έντονη στο έργο του Γεώργιου Ροϊλού, πρόκειται εξάλλου για μια τέχνη πολύ παλιά, ξεκινά ήδη από την εποχή των Φαγιούμ και βέβαια εδραιώθηκε την εποχή τόσο της πρώιμης όσο και της ύστερης Αναγέννησης.

Η Στεφανία Παρασκευοπούλου μας παρουσιάζει όλο το φάσμα της τέχνης εκείνης της εποχής προσφέροντάς μας όμως και άγνωστες πτυχές της ζωής του ζωγράφου όσο και στοιχεία από την πολυτάραχη ζωή του, την ενασχόλησή του και την συμμετοχή του σε καλλιτεχνικούς κύκλους της εποχής του στους οποίους υπήρξε δραστήριος ενώ φυσικά υπήρξε και μέγας διδάσκαλος για τις επόμενες γενιές. Πάνω απ’ όλα όμως ήταν ο πατριώτης ζωγράφος και αυτό δεν το απεμπόλισε ποτέ από την προσωπική του πορεία και διαδρομή, το τονίζει άλλωστε ιδιαίτερα η συγγραφέας στο παρακάτω: «Ο ζωγράφος είναι ανήσυχη προσωπικότητα με έντονους προβληματισμούς για την τέχνη του και την εποχή του, όπως επιβεβαιώνουν τα πολυάριθμα έργα του καθώς και τα σχεδιάσματά τους που προηγούνται. Κάτω από αυτό το πρίσμα δε θα μπορούσε παρά οι σκέψεις του να περιστρέφονται γύρω από τα πάθη του ελληνικού στρατού. Ο τρόπος της γραφής του στερείται προσπάθειας θριάμβου. Υμνεί την αυτοθυσία όσων προήλασαν έναντι των Τούρκων. Καταλήγει συνειδητά στη ρεαλιστική και απαλλαγμένη από ιδεολογικά επιχειρήματα τεκμηρίωση της ιστορίας που – τελικά – κάθε πόλεμος συνεπάγεται».

Συμπερασματικά, ο Γεώργιος Ροϊλός ανήκει σε εκείνη την κατηγορία των στρατευμένων καλλιτεχνών που πάλεψε με την τέχνη του για να αναδείξει τον Έλληνα στρατιώτη, εξάλλου μην ξεχνάμε πως το παράδειγμά του ακολουθήθηκε και από άλλους όπως ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Στρατής Μυριβήλης και πολλοί άλλοι κάποιοι εκ των οποίων μάλιστα πλήρωσαν με τη ζωή τους τη υπηρεσία τους αυτή, στρατευμένοι καλλιτέχνες που πολέμησαν και αυτοί ενώ δεν τους εμπόδισε αυτό να οδηγηθούν αργότερα σε πιο καινοτόμες καλλιτεχνικές αποφάσεις. Ο Ροϊλός άφησε ισχυρό καλλιτεχνικό αποτύπωμα στην ελληνική ζωγραφική και για αυτό μνημονεύεται και θα μνημονεύεται, διότι η συμβολή του ήταν μέγιστη. Εργασίες όπως αυτή προσφέρουν τα μέγιστα ώστε να μάθουμε ή να γνωρίσουμε καλύτερα απαστράπτουσες προσωπικότητες όπως αυτή του Γεώργιου Ροϊλού.

«Το σύνολο του έργου του είναι λυτρωμένο από οποιαδήποτε αναγκαιότητα. Κι αυτό γιατί η δημιουργία είναι απελευθερωμένη κι επίτευγμα ενός πνεύματος αρμονικού κι ελεύθερου»