«Ο τόπος στον οποίο θα χωρέσω δεν θα υπάρξει μέχρι να τον δημιουργήσω εγώ o ίδιος».
James Baldwin
«Κάθε πραγματικά κατοικημένος χώρος εμπεριέχει την ουσία της έννοιας του σπιτιού».
Gaston Bachelard
Η γκαλερί CYPHER παρουσιάζει την ατομική έκθεση της φωτογράφου Αντιγόνης Παπαντώνη με τίτλο You Can’t Go Home Again, σε επιμέλεια της Ισαβέλλας Κλαδάκη. Η έκθεση, που εντάσσεται στο satellite program του Athens Photo Festival :26 (APhF:26), σηματοδοτεί την πρώτη παρουσίαση του έργου στην Αθήνα και συμπίπτει με την κυκλοφορία της δεύτερης έκδοσης του ομώνυμου φωτογραφικού βιβλίου. Η έκθεση εγκαινιάζεται την Παρασκευή 26 Ιουνίου, από τις 19:00 έως τις 22:00.
Ο τίτλος You Can’t Go Home Again, προδιαθέτει μια άρνηση και εμπεριέχει μια απαγόρευση. Φωτογραφικό πρότζεκτ, βιβλίο, φάση ζωής, όπως και αν το ονοματίσουμε, αποτελεί τη φωτογραφική και βαθιά προσωπική αποτύπωση μιας σχεδόν δεκαετούς περιπλάνησης της Αντιγόνης Παπαντώνη, μεταξύ Ελλάδας και Ελβετίας, με πολλούς ενδιάμεσους σταθμούς και μετατοπίσεις – περιπλάνηση που διατρέχεται από διαφορετικά στάδια βίωσης του υπάρχειν και της ταυτότητας, σε σχέση και αναφορά με ένα πάντα νέο και κατ’ επέκταση άγνωστο τόπο: Από τον ενθουσιασμό απέναντι στο άγνωστο και τη φάση του «μήνα του μέλιτος» στην αποξένωση και τη ματαίωση, στη φάση προσαρμογής και εν τέλει στην αποδοχή μιας νέας συνθήκης. Από το «δεν ανήκω» και το «πού ανήκω» στο να χτίσει η ίδια ένα σπίτι που να την χωράει.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Μια επιβεβλημένη περιπλάνηση ανάμεσα σε τόπους και ανθρώπους, που ανά στιγμές μοιάζει να βιώνεται ως αυτοεξορία και άλλες ως περιπέτεια. Η βολικά άβολη θέση του να νιώθει κανείς «εκτός», να προσπαθεί να χωρέσει σε τόπους νέους, ανάμεσα σε αγνώστους με άγνωστες συνήθειες. Η πολυτέλεια του να βιώνει κανείς και να παρατηρεί ταυτόχρονα.
Η φωτογραφική ματιά της Παπαντώνη ξεκινά από τη λεπτομέρεια που φέρει σημασία στο «εκεί και τότε» της προσωπικής εμπειρίας, διατηρώντας παράλληλα την ικανότητα να παρατηρεί από απόσταση τη συνθήκη του υπάρχειν. Μέσα από μία συναισθηματική και αισθητική σύνδεση με τον χώρο που την περιβάλλει, διερευνά αφανείς και συχνά απαρατήρητους τρόπους ύπαρξης, εκεί όπου το ανθρώπινο και το φυσικό στοιχείο διασταυρώνονται.
Φευγαλέες συναντήσεις, μικρές χειρονομίες, βλέμματα που αφήνουν το ψυχικό τους αποτύπωμα, άνθρωποι, ζώα, το μοίρασμα του φαγητού, η διαπραγμάτευση της εγγύτητας και αυτή η αναμέτρηση με τη φύση που μας επαναφέρει στη σωστή διάσταση θέασης και βίωσης του πώς –θέλουμε να– υπάρχουμε στον κόσμο. Η Παπαντώνη εστιάζει σε λεπτομέρειες με την ίδια ευκολία που παρατηρεί τη μεγαλύτερη κλίμακα των πραγμάτων και καταφέρνει να αποτυπώσει μία εσωτερική πραγματικότητα που λέει περισσότερα για τη σχέση της ίδιας με αυτό που φωτογραφίζει, παρά για το ίδιο το αντικείμενο ή το τοπίο που αποτυπώνει μέσα από το φακό της. Έτσι, το συγκεκριμένο σώμα έργων μοιάζει με αρχείο βιωμένων συγκινήσεων, οργανώνοντας τον τρόπο και την αίσθηση με την οποία όλοι αυτοί οι τόποι έχουν εγγραφεί και κατοικήσει μέσα της. Το σώμα κουβαλά το αποτύπωμα των τόπων που έχει διασχίσει.
Οι φωτογραφίες είναι απαλλαγμένες από τη γραμμική έννοια της χρονικότητας και δημιουργούν ένα αίσθημα αιώρησης και ανά στιγμές αποδιοργάνωσης σε σχέση με το πού και το πότε, ανάμεσα σε διαφορετικούς τόπους, ανθρώπους και καταστάσεις. Ο φωτογραφικός χώρος που χτίζει φέρει ψυχικές εντάσεις, μεταφέροντας ανά στιγμές την αίσθηση αυτού που ο Homi K. Bhabha ονομάζει ως «unhomeliness», ενώ οι εικόνες μοιάζουν να κουβαλούν μια επιθυμία όχι για επιστροφή σε έναν συγκεκριμένο τόπο, αλλά ίσως για έναν τόπο που δεν υπήρξε ποτέ.
Η επιμελήτρια Ισαβέλλα Κλαδάκη σημειώνει: Η έκθεση You Can’t Go Home Again αποτελεί μια τοπογραφία του ασυνειδήτου, ένα αρχείο μνήμης που ψηλαφεί με τρυφερότητα και φροντίδα την ανάγκη και την επιθυμία του ανήκειν, αλλά και την επιθυμία για εγγύτητα, για σύνδεση. Η επιθυμία αυτή προϋποθέτει μία διαρκή διαπραγμάτευση του εαυτού και της ταυτότητας σε αναφορά με έναν πάντα διαφορετικό Άλλο, άνθρωπο, τόπο, αλλά και με τον ίδιο τον εαυτό, μέχρι να βρεθεί η θέση μας σε αυτόν τον κόσμο. Η απαγόρευση του «δεν» στον τίτλο κρύβει μια πρό(σ)κληση και μια κατάφαση: Ίσως δεν χρειάζεται να γυρίσεις σπίτι, γιατί είσαι πάντα/ήδη εκεί.
Αντιγόνη Παπαντώνη – Πληροφορίες για την εικαστικό
Η Αντιγόνη Παπαντώνη ζει και εργάζεται μεταξύ Ελβετίας και Ελλάδας. Με ακαδημαϊκό υπόβαθρο στην επιστήμη των υπολογιστών και τη θεωρία του κινηματογράφου, αποφοίτησε από τη Σχολή Φωτογραφίας του Vevey (CEPV). Αντλώντας έμπνευση από προσωπικές εμπειρίες, η καλλιτεχνική της πρακτική περιστρέφεται γύρω από τις θεραπευτικές ιδιότητες της τέχνης, την επαναδιαπραγμάτευση της μνήμης, καθώς και τις έννοιες του ανήκειν και της ταυτότητας. Το πρώτο της φωτογραφικό βιβλίο, you can’t go home again (ZOETROPE), παρουσιάστηκε σε διεθνή φεστιβάλ και εκθέσεις βιβλίου, ενώ η δεύτερη έκδοσή του κυκλοφόρησε πρόσφατα. Το υπό εξέλιξη πρότζεκτ της KAIROS, το οποίο τιμήθηκε με το βραβείο near. prize 2025, παρουσιάστηκε στο Lenzburg Fotofestival 2026, ενώ η μακέτα του ομώνυμου φωτογραφικού βιβλίου συμπεριλήφθηκε στη βραχεία λίστα των DUMMY AWARDS 2026. Το 2026, το Musée d’Art de Pully απέκτησε ένα από τα έργα της για τη συλλογή του. Παράλληλα με την καλλιτεχνική της πρακτική, δραστηριοποιείται στον κινηματογραφικό χώρο ως πολιτιστική διαχειρίστρια, επιμελήτρια και αναγνώστρια σεναρίων.