Η έκθεση «Αλέκος Λεβίδης. Ζωγραφική 1961 – 2026. Δια βίου παιχνίδι» καλύπτει το σύνολο της καλλιτεχνικής του πορείας, από το 1961 έως σήμερα και παρουσιάζει την εξέλιξη της ζωγραφικής του σε περισσότερες από έξι δεκαετίες δημιουργίας. Την επιμέλεια έχει ο ίδιος ο καλλιτέχνης σε συνεργασία με τη Μαρίκα Ρόμπου-Λεβίδη.
Το Μουσείο Μπενάκη ήταν πάντα για τον ίδιο ο φυσικός χώρος για να πραγματοποιηθεί μία τέτοια έκθεση. Την προγραμμάτιζε και την οραματιζόταν χρόνια. Η υλοποίησή της αποτελεί την ολοκλήρωση ενός πολύχρονου εγχειρήματος, δύσκολου και απαιτητικού που τη βίωσε σαν ιδιαίτερη πρόκληση. Η πραγματοποίηση της συγκεκριμένης δράσης, που περιλαμβάνει την έκθεση και την έκδοση συνοδευτικού βιβλίου στα ελληνικά και τα αγγλικά (σε δύο ξεχωριστούς τόμους) έγινε εφικτή και με την γενναιόδωρη υποστήριξη της Ακαδημίας Αθηνών, του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου, του Υπουργείου Πολιτισμού, των οικογενειών Δημητρίου Προκοπίου και Μιχάλη και Νικόλα Λυκιαρδόπουλου, της Σάντρας Λυκιαρδοπούλου, του Μιχάλη και της Μυρτώς Πατέρα και, τέλος, του Νικόλα και της Ειρήνης Λαιμού.
Ο Λεβίδης συνειδητά επέλεξε να επιμεληθεί την έκθεση ο ίδιος, με τη συνδρομή της συντρόφου του, κοινωνικής ανθρωπολόγου, Μαρίκας Ρόμπου-Λεβίδη, θεωρώντας ότι γνωρίζουν το έργο του περισσότερο από κάθε άλλο, όσο ειδικευμένος και αν είναι στον χώρο της θεωρίας ή της ιστορίας της τέχνης. Επεδίωξε αυτή την οικειότητα της ματιάς και τη γνώση του περιεχομένου. Στόχος τους είναι να αναδειχθούν οι διασυνδέσεις ανάμεσα στις φαινομενικά διαφορετικές κατηγορίες της δουλειάς του ζωγράφου, όπως για παράδειγμα, τα σχέδια, οι πίνακες και τα εικαστικά σημειωματάρια.
Η έκθεση περιλαμβάνει πάνω από 500 έργα· πίνακες, σχέδια, τοιχογραφίες, σκηνογραφίες, ζωγραφική για βιβλία, εγκαταστάσεις και εικαστικά σημειωματάρια. Είναι διαρθρωμένη σε ενότητες, ωστόσο, λαμβάνεται υπόψη και η χρονολόγηση των έργων όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο. Το κριτήριο επιλογής των έργων που εκτίθενται είναι συγχρόνως «αντικειμενικό» και υποκειμενικό ή συναισθηματικό. Τα κείμενα τοίχου, τοποθετήσεις του ίδιου του ζωγράφου, είναι γραμμένα στο 1ο ενικό πρόσωπο έτσι ώστε να μιλούν με άμεσο τρόπο και ο θεατής να έχει για «οδηγό» στην έκθεση τον ίδιο τον δημιουργό. Τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του χώρου ανέλαβαν σε συνεργασία ο ίδιος ο ζωγράφος, ο σκηνογράφος Παύλος Θανόπουλος και η συνεπιμελήτρια της έκθεσης.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Στην πρώτη ενότητα, η περιήγηση στον χώρο ξεκινάει με τα πολύ νεανικά του έργα, με αφετηρία το 1961, χρονολογία κατά την οποία ο ζωγράφος ήταν 17 ετών. Τα έργα της δεκαετίας του ’60 και του ’70 αποτελούνται σχεδόν αποκλειστικά από σχέδια, ανάμεσά τους και πολλά με πολιτικό περιεχόμενο. Πρόκειται για μια περίοδο, που τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς, χαρακτηρίστηκε από δικτατορίες, πολέμους και έντονες κοινωνικές εξεγέρσεις. Ο έφηβος και αργότερα νεαρός Λεβίδης παρακολουθούσε τα τεκταινόμενα με ενδιαφέρον και ανησυχία και αποτύπωνε τις σκέψεις του μέσα από την τέχνη του.
Μετά τη Μεταπολίτευση, τα έργα αυτά, τεκμήρια μιας εποχής, κρατήθηκαν συνειδητά στο συρτάρι και εκτέθηκαν μόνο μία φορά, το 2006, στην γκαλερί Άστρα, με τίτλο Μαρτυρίες 1965-1976.
Η διαδρομή στη δεύτερη ενότητα συνεχίζει με έξι πρώιμα πορτρέτα, ζωγραφισμένα στη στροφή της δεκαετίας του ’70 προς το ’80, που οδηγούν τον θεατή στην θεματική της ανθρώπινης μορφής. Εκεί, έργα που απεικονίζουν μοντέλα, συνήθως στο ατελιέ του ζωγράφου, ζωγραφισμένα με μικτή τεχνική ή παστέλ καθώς και σχέδια με χρωματιστά μολύβια ή κάρβουνο, στέκουν ελεύθερα στον χώρο ενώ περιβάλλονται από ανθρωποκεντρικά έργα και σχέδια άλλων δεκαετιών και προθήκες με εικαστικά σημειωματάρια που περιέχουν στοιχεία σχετικά με αυτά. Ένας μικρότερος, περίκλειστος χώρος περιλαμβάνει δεκατρείς προσωπογραφίες από πολύ διαφορετικές περιόδους. Τρεις από αυτές, που ζωγραφίστηκαν τα τρία τελευταία χρόνια, εκτίθενται δημόσια για πρώτη φορά, ανήκουν στο Ίδρυμα Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου.
Στη συνέχεια η επόμενη ενότητα φιλοξενεί μια σειρά από τοπία αναμεμειγμένα με νεκρές φύσεις που, σε μεγάλο βαθμό, ζωγραφίστηκαν τις δεκαετίες του ’80 και του ‘90 καθώς και προθήκες με εικαστικά σημειωματάρια ακολουθώντας την πορεία του ζωγράφου εκείνη την εποχή. Μία μεγάλη διπλή «πύλη», που αποτελεί μέρος μιας τοιχογραφίας σε κατοικία που όταν αυτή άλλαξε ιδιοκτήτη, αποτοιχίστηκε από το τμήμα συντήρησης του Μουσείου Μπενάκη και έχει ανασυσταθεί ειδικά για τον σκοπό της έκθεσης. Διασχίζοντάς τη, οδηγούμαστε στα έργα για τη Μεγάλη Ελλάδα που φιλοτέχνησε ο Λεβίδης το 2000 με αφορμή την είσοδο στη νέα χιλιετία κατά παραγγελία της ΑΓΕΤ Ηρακλής.
Στην πολύ μεγάλη αίθουσα του ισογείου της οδού Πειραιώς που έχει διαρρυθμιστεί για την περίσταση επιδιώκοντας πάντα ο χώρος να δίνει την αίσθηση του βάθους και του ανοίγματος, έχουν αναρτηθεί έργα της ενότητας ΜυθΙστορικά, δηλαδή έργα στα οποία η προσωπική του ιστορία συναντάει τη μεγάλη ιστορία και ο μύθος την πραγματικότητα. Περιλαμβάνονται έργα από τις εκθέσεις Λουόμενοι (Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, 1991), Δώδεκα πίνακες (Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, 2004) ΜυθΙστορικά (Πινακοθήκη Χατζηκυριάκου – Γκίκα, 2020). Στη συνέχεια, ένας διακριτά οριοθετημένος χώρος φιλοξενεί πάνω από τριάντα έργα, τετράγωνου σχήματος και μικρών διαστάσεων (35 Χ 35 εκ., Εικονογραφίες, 1990 και 36 Χ 36 εκ., 36 Χ 36: Ζωγραφικά δοκίμια, 2018), το φυτώριο των «μυθιστορικών», τα οποία εκτείνονται σε πολλές δεκαετίες, από το ’80 μέχρι τα πολύ πρόσφατα χρόνια. Προθήκες με εικαστικά σημειωματάρια συμπληρώνουν την παρουσίαση της διαδρομής του ζωγράφου.
Στο τέλος του κεντρικού εκθεσιακού χώρου, εκτίθεται ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα από μακέτες εξωφύλλων βιβλίων, δραστηριότητα με την οποία ο Λεβίδης έχει ασχοληθεί εντατικά και διαχρονικά. Συνεργασίες του με τις Εκδόσεις Άγρα, τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, τον Κέδρο, την Εστία, την Αλεξάνδρεια, τις εκδόσεις François Maspero, το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, τον Σύλλογο ‘Οι Φίλοι της Μουσικής’, το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης κ.ά. παρουσιάζονται συγκεντρωμένα μετά από χρόνια και αναδεικνύουν την πρόθεσή του να ασχοληθεί με κάθε εξώφυλλο σαν ένα ζωγραφικό έργο.
Η έκθεση συμπληρώνεται από εγκαταστάσεις, όπως η Μνήμη Παλμύρας, που είχε στηθεί στο κτήριο της οδού Κουμπάρη το 2016, όταν η Παλμύρα λεηλατήθηκε και ο αρχαιολόγος Khaled Al Asaad αποκεφαλίστηκε βάναυσα από την ISIS, ή μέρη της Σκευοθήκης από το Φεστιβάλ Άργους του 1995 και 2002.
Τέλος σε μία ξεχωριστή αίθουσα του ισογείου της Πειραιώς 138 εκτίθενται σκηνογραφίες που έχει φιλοτεχνήσει ο Λεβίδης με πιο κεντρική εκείνη για την Αντιγόνη του Σοφοκλή που σκηνοθέτησε ο Λευτέρης Βογιατζής το 1992 στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων.
Η έκδοση
Η έκθεση συνοδεύεται από την κυκλοφορία βιβλίου σε ελληνική και αγγλική γλώσσα, σε επιμέλεια Αλέκου Βλ. Λεβίδη και Μαρίκας Ρόμπου-Λεβίδη με εκδότες την Ακαδημία Αθηνών και τις Εκδόσεις Άγρα και με την εκδοτική επιμέλεια του Σταύρου Πετσόπουλου. Τον γραφιστικό σχεδιασμό του έχει η Έλλη Οικονομίδη σε συνεργασία με τους δύο συνεπιμελητές της έκθεσης. Η έκδοση περιλαμβάνει πάνω από 500 έργα, κείμενα του Καθηγητή Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ευγένιου Ματθιόπουλου και του συγγραφέα Διονύση Καψάλη, κριτικές για το έργο του καθώς και αποσπάσματα από τα εικαστικά σημειωματάρια του Λεβίδη από το ’70 μέχρι και σήμερα. Όλα αυτά, φωτίζουν τη διαμόρφωσή του μέσα στα χρόνια, την καθημερινή ζωγραφική πρακτική του, πληροφορίες για συγκεκριμένα έργα και τεχνικές, περιγραφές, σκέψεις και εντυπώσεις από ταξίδια, μουσεία κ.ά.
Αλέκος Λεβίδης- Λίγα λόγια για τον καλλιτέχνη
Το 1963 ο Αλέκος Λεβίδης (Αθήνα 1944) αποφοίτησε από το Κολλέγιο Αθηνών. Κατά τα δύο τελευταία μαθητικά του χρόνια παρακολούθησε συστηματικά μαθήματα ελεύθερου σχεδίου από τον Κ. Μαλάμο (ζωντανό μοντέλο) και τον Α. Κοντόπουλο (σχέδιο από γλυπτά στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο). Το 1963 παρακολούθησε κύκλους σεμιναρίων σκηνοθεσίας και σκηνογραφίας στο Université du Théâtre des Nations στο Παρίσι. Στο διάστημα 1964-1969 σπούδασε αρχιτεκτονική στην Σχολή Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου της Γενεύης (EAUG). Το 1965 και το 1967 του απονεμήθηκαν αντίστοιχα ειδικό και πρώτο βραβείο στον διαγωνισμό ελεύθερου σχεδίου της σχολής του. Το 1970-1971 παρακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στην Πολεοδομία στο Institut d’Urbanisme, Université de Paris. Με την ολοκλήρωσή τους επέστρεψε στην Αθήνα, όπου μέχρι σήμερα ζει και εργάζεται ως ζωγράφος.
Το 1972 έλαβε μέρος στην ίδρυση και λειτουργία του βιβλιοπωλείου «Στροφή», το οποίο, σε μια εποχή λογοκρισίας και αυστηρής αστυνόμευσης, ανέπτυξε πολυσχιδή και πρωτοποριακή πολιτιστική δραστηριότητα. Τον Σεπτέμβριο του 1974, με δική του πρωτοβουλία και υλικοτεχνικό εξοπλισμό και με την δημοσιογραφική κάλυψη της εφημερίδας Αυγή, υλοποίησε την πρώτη αποστολή ανταποκριτών ελληνικής εφημερίδας στην Κύπρο μετά την δεύτερη τουρκική εισβολή.
Το 1982 πραγματοποίησε την πρώτη ατομική του έκθεση στην γκαλερί «Ώρα». Από τότε μέχρι σήμερα ακολούθησαν άλλες 29 ατομικές εκθέσεις ζωγραφικής στην Ελλάδα και το εξωτερικό, καθώς και συμμετοχές σε πολλές ομαδικές εκθέσεις. Το 1994 εξέδωσε το βιβλίο του Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, Περί της Αρχαίας Ελληνικής Ζωγραφικής, 35ο Βιβλίο της Φυσικής Ιστορίας (εκδ. Άγρα). Την μετάφραση από τα λατινικά συνυπέγραψε με τον Τ. Ρούσσο. Ο ίδιος συνέταξε την Εισαγωγή και τα σχόλια. Η κυκλοφορία του τόμου συνέπεσε με τις ανασκαφές του Μ. Ανδρόνικου στην Βεργίνα, που πυροδότησαν διεθνώς την αναζωπύρωση του επιστημονικού ενδιαφέροντος γύρω από την αρχαία ελληνική ζωγραφική. Η έκδοση κάλυψε ένα κενό στην ελληνική βιβλιογραφία σε ό,τι αφορά την πέραν της αγγειογραφίας εξέλιξη της μεγάλης ζωγραφικής από τα αρχαϊκά χρόνια μέχρι την ύστερη αρχαιότητα. Έτσι, στάθηκε στήριγμα για τις νεότερες γενιές αρχαιολόγων, αρχαιομετρών, συντηρητών κ.ά. που κλήθηκαν να αναμετρηθούν με το νέο αυτό πεδίο. Τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια το βιβλίο διδάσκεται σε σχολές πανεπιστημιακές και καλών τεχνών και αναφέρεται συστηματικά στην ελληνική και διεθνή βιβλιογραφία. Το 1995, το βιβλίο βραβεύθηκε από την Ακαδημία Αθηνών.
Το 2007 ο Α. Λεβίδης διετέλεσε υπότροφος (Artist in Residence) του Προγράμματος Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Princeton, με θέμα έρευνας το «Περί χρωμάτων» του Ψευδο-Αριστοτέλη.
Από το 2011-2014, μεσούσης της οικονομικής και πολιτικής κρίσης, λειτούργησε τον καλλιτεχνικό χώρο «Ζωγραφείο», στον οποίο πραγματοποιήθηκαν εκθέσεις και κύκλοι ομιλιών περί ζωγραφικής. Πέρα από το καθαρά ζωγραφικό του έργο, έχει ασχοληθεί συστηματικά με τον σχεδιασμό εξωφύλλων και την εικαστική επιμέλεια βιβλίων.
Έχει φιλοτεχνήσει σκηνικά για το θέατρο, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται η ιστορική παράσταση της «Αντιγόνης» του Σοφοκλή στο «Θέατρο της Οδού Κυκλάδων» σε σκηνοθεσία Λευτέρη Βογιατζή. Ακόμα, έχει ζωγραφίσει τοιχογραφίες σε ιδιωτικές κατοικίες στην Άρτα, τη Σύρο και την Κηφισιά. Μέρος αυτών έχει αποτοιχισθεί από ειδικά συνεργεία του Μουσείου Μπενάκη και έχει ενσωματωθεί στις συλλογές του. Έργα του Α. Λεβίδη υπάρχουν σε πολλές δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Από το 2021 είναι τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και κατέχει την έδρα της Ζωγραφικής. Το 2022 η Προεδρία της Δημοκρατίας του απένειμε την τιμητική διάκριση του Χρυσού Σταυρού του Τάγματος της Τιμής.
ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ
Ξεναγήσεις
Στο πλαίσιο της έκθεσης, θα πραγματοποιηθούν θεματικές ξεναγήσεις για το κοινό από τους επιμελητές και έναν ξεχωριστό καλεσμένο κάθε φορά. Το συνολικό πρόγραμμα των ξεναγήσεων θα ανακοινωθεί προσεχώς.
Επιμέλεια έκθεσης: Αλέκος Λεβίδης, Μαρίκα Ρόμπου-Λεβίδη
Κεντρική εικόνα θέματος: Μοντέλα στο ατελιέ, 250 x 240 εκ., μικτή τεχνική σε ξύλο, 2010- 2013, Συλλογή Σ.Φέλιου