Θα ήθελα η βιβλιοθήκη μου να είναι αναπαυτική σαν πολυθρόνα για να παραφράσω μια γνωστή ρήση του Ματίς για την ζωγραφική του. Και όμως στη συζήτηση γύρω από την βιβλιοθήκη μας, ο Ζορζ Περέκ δεν αναφέρεται στις δημόσιες βιβλιοθήκες αλλά σε εκείνες που δημιουργούν ερασιτέχνες όπου φυλάσσουν τα κάθε λογής βιβλία τους, είναι μια συζήτηση που χωρά πολύ λόγο και επιδέχεται διαφορετικές ερμηνείες ανάλογα με τον τρόπο που αποφασίζουμε την χωροταξία και την τοποθέτηση των βιβλίων μας έτσι ώστε να τα βρίσκουμε πιο εύκολα και στην τελική ανάλυση να τα απολαμβάνουμε στα ράφια της βιβλιοθήκης μας. Είναι πολλές φορές όπως αναφέρει ο συγγραφέας που αναζητούμε ένα βιβλίο, για το οποίο δαπανούμε ώρες μέχρι να το βρούμε ενώ στο εν τω μεταξύ έχουμε βρει άλλα βιβλία. Μια βιβλιοθήκη είναι ένας ζωντανός οργανισμός, έχουμε την απύθμενη χαρά να βρισκόμαστε ανάμεσα σε χιλιάδες τίτλους, άρα να συζούμε με τους συγγραφείς τους μέσα από μια συγκατοίκηση που μας χαροποιεί και μας αναζωογονεί καθώς επιστρέφουμε στο σπίτι μας.
Η τέχνη του να αποθηκεύεις τα βιβλία σου σε μια όμορφη βιβλιοθήκη, για να συνομιλείς μαζί τους
Η τακτοποίηση των βιβλίων όπως αναφέρει και ο Περέκ στον τίτλο του μικρού αυτού δοκιμίου του είναι όντως από μόνη της μια τέχνη για αυτό και την παρομοίασα με τους πίνακες του Ματίς. Από το πολύ γνωστό ρητό του Μπόρχες πάντα φανταζόμουν τον παράδεισο σαν ένα είδος βιβλιοθήκης ως το ρητό του Κικέρωνα αν έχεις μια βιβλιοθήκη και έναν κήπο έχεις όλα σου χρειάζονται μέχρι το ρητό Διάβασε για να ζήσεις του Φλωμπέρ, τα βιβλία είναι γοητευτικά αλλά έχουν και τη δυσκολία τους. Ποια άραγε να είναι η καλύτερη μέθοδος ταξινόμησής τους και με ποιον τρόπο θα ήταν καλύτερα να τοποθετηθούν ώστε να αποφύγουμε την περίπτωση να νομίζουμε πως δεν έχουμε ένα βιβλίο, να πηγαίνουμε να το αγοράζουμε δεύτερη φορά και έπειτα τελικά να ανακαλύπτουμε πως το έχουμε και δεν το είδαμε ποτέ; Μπορούμε άραγε να θυμόμαστε όλα τα βιβλία μας ή θα πρέπει να δημιουργούμε συνεχώς έναν κατάλογο όπου θα τα απογράφουμε; Η αποστολή του βιβλιοθηκάριου δεν είναι και η πιο εύκολη στον κόσμο τελικά αν το καλοσκεφτούμε. Θέλει τρόπο και κόπο.
Ο Ορτέγκα Υ Γκασέτ στο δικό του δοκίμιο για την αποστολή του βιβλιοθηκάριου είχε γράψει πως ο ρόλος της βιβλιοθήκης και του βιβλιοθηκάριου είναι μια ιερή αποστολή, μια προσφορά στο κοινωνικό σύνολο και καμία οθόνη ή άλλο εργαλείο δεν θα μπορέσει ποτέ να την αντικαταστήσει. Και αυτό γιατί τα βιβλία είναι ενεργά κειμήλια γνώσης και όχι απολιθωμένα και μουσειακά στοιχεία όπως έχουν καταντήσει σήμερα. Εκείνος βέβαια αναφερόταν περισσότερο στον ρόλο του βιβλιοθηκάριου μιας δημόσιας ή ιδιωτικής βιβλιοθήκης, όμως και στον χώρο όπου φυλάμε τη δική μας προσωπική βιβλιοθήκη, η αποστολή μας είναι εξίσου ιερή καθώς τη συλλογή μας μπορεί να επισκεφθεί κάποιος φίλος ή γνωστός μας, η σύντροφός μας, οι γονείς μας, τα παιδιά ή τα ανίψια μας. Τελικά, η σωστή διατήρηση μιας βιβλιοθήκης είναι μια ιερή διαδικασία για αυτό και ο συγγραφέας μας προσφέρει κάποιες ιδέες και δικές του προτροπές για να γίνει αυτή η διαδικασία πιο ευχάριστη και πιο λειτουργική προς δικό μας όφελος. Για παράδειγμα, το λουτρό δεν είναι ένας κατάλληλος χώρος για αποθήκευση βιβλίων, εκεί υπάρχει υγρασία και είναι επικίνδυνο να καταστραφούν. Επίσης, βολεύοντας τα βιβλία σε υπόγεια, μπαούλα και άλλα μέρη όπου δεν είναι ορατά δεν μας βοηθά επίσης, δεν έχουμε επαφή άρα είναι σαν να τα έχουμε θάψει κατά κάποιον τρόπο, δεν τους αξίζει.
Έπειτα, η διατήρηση ενός συγκεκριμένου αριθμού βιβλίων μάλλον θα ήταν ένα δύσκολο εγχείρημα ειδικά αν σκεφτεί κανείς πόσα βιβλία θέλει να έχει στην συλλογή του. Για παράδειγμα, ο Περέκ αναφέρει την περίπτωση ενός φίλου του που ήθελε να διατηρήσει τον αριθμό των βιβλίων του στα 361, δηλαδή να αγοράζει όσα ακριβώς βιβλία αφαιρεί έτσι ώστε να μείνει πιστός στην αρχική του ιδέα. Είναι όμως κάτι τέτοιο εφικτό; Μεταξύ μας, για κάποιον που έχει πάθος για τα βιβλία και από το ένα βιβλίο οδηγείται στο άλλο κάτι τέτοιο είναι σχεδόν ανέφικτο. Το ίδιο άλλωστε συνέβη και στον φίλο του συγγραφέα, ο οποίος ουσιαστικά, τον τόμο των Pleiade – είναι η πολυτελής γαλλική σειρά που έχει συλλογές από όλους τους σπουδαίους συγγραφείς και η οποία κοστίζει δέκα φορές πιο πολύ από το κλασικό βιβλίο τσέπης – τον μετρά ως ένα βιβλίο παρόλο που πολλές φορές μπορεί η συλλογή αυτή να αριθμεί πάνω από δέκα τόμους. Άρα, ο αριθμός 361 πάει περίπατο αναδεικνύοντας το πόσο ακατόρθωτο είναι να μείνει σταθερή μια συλλογή ενός παθιασμένου συλλέκτη, όπως είναι άλλωστε οι περισσότεροι, ανάμεσά τους και εγώ.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Η τακτοποίηση των βιβλίων είναι πολλές φορές μια ιστορία εκτός πραγματικότητας μιας και το ατάκτως εριμμένα μπορεί να είναι ο κανόνας. Στοίβες βιβλίων το ένα πάνω στο άλλο λόγω έλλειψης χώρου είναι η πιο συνήθης τακτική για τους βιβλιόφιλους, μετατρέποντας σε χώρο αποθήκευσης ακόμα και το υπνοδωμάτιο, σας μιλώ εκ πείρας. Ο Περέκ εξάλλου το δηλώνει κατηγορηματικά και με χιούμορ: «Η ακαταστασία μιας βιβλιοθήκης δεν είναι πρόβλημα καθ’ εαυτό σοβαρό · είναι της τάξεως «σε ποιο συρτάρι έχω βάλει τις κάλτσες μου;». Πάντα νομίζουμε ότι ενστικτωδώς θα θυμόμαστε που τοποθετήσαμε το τάδε ή το δείνα βιβλίο και, ακόμη και αν δεν το θυμηθούμε, πάντα θα είναι εύκολο να ρίξουμε μια γρήγορη ματιά σε όλα τα ράφια». Η συζήτηση με λίγα λόγια περί τάξης περνά πολλές φορές σε δεύτερη μοίρα αφού αυτό που προέχει είναι η εύκολη πρόσβαση στο επόμενο αδιάβαστο. Ο Περέκ πάντως χαρίζει στον βιβλιόφιλο κάτοχο προσωπικής βιβλιοθήκης ένα εγχειρίδιο πολύ πρακτικό και άκρως διασκεδαστικό αφού κάποιος θα βρει όλα αυτά που τον απασχολούν ως προς την τακτοποίηση και αν ακόμα δεν έχει αποκτήσει ακόμα αυτό το πρόβλημα πολύ σύντομα θα το χρειαστεί.
Απόσπασμα από το βιβλίο «Μικρές σημειώσεις για την τέχνη και τον τρόπο να τακτοποιούμε τα βιβλία μας»:
«Όπως οι μπορχεσιανοί βιβλιοθηκάριοι της Βαβέλ που αναζητούν το βιβλίο το οποίο θα αποτελέσει το κλειδί για όλα τα υπόλοιπα, ταλαντευόμαστε ανάμεσα στην ψευδαίσθηση του περατωμένου και στον ίλιγγο του ασύλληπτου»
