Πόσο γοητευτικό είναι το παιχνίδι των ρόλων και της ανατροπής των στερεο-τύπων σε ρόλους κλασικούς;

Αλλοιώνεται η ουσία του αρχαιοελληνικού ή κλασικού λόγου όταν ανατρέπονται τα στερεότυπα ή η παραφθορά της φόρμας, του τυπικού σχετίζεται μόνο με το πέρασμα του χρόνου και αφήνει ανέπαφο το νόημα του δημιουργού; 

Που συγκρούεται ο αγώνας της διάσωσης της παράδοσης  με την ανάγκη για ανατροπή, για  νέες ιδέες και επανάσταση στη  σκέψη και του δημιουργού; Η ανατροπή και η καινοτομία προϋποθέτουν de facto την άρνηση της παράδοσης, τον υποβιβασμό της; 

Τις τελευταίες δεκαετίες πληθαίνουν οι πειραματικές προσεγγίσεις των κλασσικών έργων, σκηνοθετικές υποκειμενικές προβολές που συχνά βρίσκουν στόχο αναδεικνύοντας την βιωματική δύναμη του κειμένου μ’ έναν τρόπο απρόσμενο. Όταν ο θεατής γίνεται συνένοχος και αποδέχεται μια προτεινόμενη συνθήκη από τον σκηνοθέτη που θα τον οδηγήσει στο να αντιληφθεί το βαθύτερο μήνυμα του συγγραφέα, το εγχείρημα έχει πετύχει.

Αυτό συμβαίνει γιατί η φόρμα, όσο ανατρεπτική κι αν είναι, υπηρετεί τον λόγο, τον ρυθμό και τους βαθύτερους στόχους του κειμένου. Αυτό δείχνει πως ο σκηνοθέτης έχει κατακτήσει μια τόσο ώριμη σχέση με το έργο που μπορεί να φαντασιωθεί συνθήκες που θα το μεταφέρουν  μακριά από το φυσικό του τοπίο χωρίς να μειώσουν σε τίποτα την αρχετυπική του δύναμη.

Σ’ αυτές τις περιπτώσεις πιστεύω ότι καθόλου δεν βλάπτει αυτή η νέα ματιά στα πράγματα, αρκεί να μην συγχέονται τα όρια της τραγωδίας και του δράματος. Το δράμα είναι ένα αστικό είδος θεάτρου, η τραγωδία όχι.

Κι εκεί ακριβώς έγκειται και η δύναμη της διαχρονικότητας της. Γι αυτό και είναι σπάνιες οι επιτυχημένες  αποδόσεις τραγωδιών που τοποθετούνται στο πλαίσιο της σύγχρονης ζωής.  Ο Αντουάν Βιτές δούλεψε επάνω στην τραγωδία της Ηλέκτρας για πολλά χρόνια, με  διαφορετικούς τρόπους. Είναι απ’ τις περιπτώσεις όπου όλες οι προσεγγίσεις ήταν επιτυχημένες γιατί πέρα από τη φόρμα της παράστασης, η επαφή με το περιεχόμενο του έργου παραμένει πάντα ζωντανή.

Ο λόγος του Σοφοκλή σε μετάφραση του ίδιου, είναι τόσο σαφής, καθαρός και αιχμηρός, που θεωρώ ότι είναι από τις καλύτερες μεταφράσεις αρχαίου κειμένου. Όταν ο σκηνοθέτης κυρίως αλλά και οι υπόλοιποι συντελεστές , είναι συντονισμένοι με τον πυρήνα του έργου,  ο λόγος λειτουργεί σε όλες τις συνθήκες και σε τίποτα δεν μειώνεται.

Με το πέρασμα του χρόνου πάντως ενδυναμώνεται μέσα μου η πεποίθηση πως οι πιο λιτές και απογυμνωμένες προσεγγίσεις , που βασίζονται κυρίως στον ηθοποιό και τον λόγο, φέρνουν τον θεατή πιο κοντά στη δύναμη που εκπέμπουν τα αρχέτυπα, στην παγκόσμια δύναμη του Μύθου. Επιτρέπουν στην αφήγηση ν’ αποκτήσει μια μοναδικότητα που ξεπερνάει την ψυχολογική προσέγγιση χωρίς να την αποκλείει. Πολλές φορές οι σύγχρονες παραστάσεις πάσχουν από ένα σκηνοθετικό βαυκαλισμό, ο σκηνοθέτης παίρνει ο ίδιος τόσο χώρο που νιώθεις ότι δεν αφουγκράζεται τον συγγραφέα, απλά τον χρησιμοποιεί.

Τα όρια είναι πολύ λεπτά. Και πιστεύω ότι αν κάποιος σέβεται αυτά τα όρια, έχει να κερδίσει την σύνδεση και τη δύναμη που απορρέει μέσα από την συνέχεια. Το να μην αποκοπεί κανείς από την παράδοση δεν σημαίνει να την μιμηθεί ή να την αντιγράψει. Σημαίνει να μπορεί να βλέπει πίσω από τους κώδικες της, αλλά  και από τους προσωπικούς του υποκειμενισμούς. Να μπορεί να μεταμορφώνει το δυναμικό της παράδοσης αφού έχει γνωρίσει σε βάθος την αληθινή καταγωγή του.

Info: Η Φένια Παπαδόδημα έχει δουλέψει σαν ηθοποιός στο θέατρο και στο σινεμά, στο Παρίσι και στην ελλάδα με μερικούς από τους μεγαλύτερους σύγχρονους σκηνοθέτες. Έχει σκηνοθετήσει πέντε μικρού μήκους που έχουν διακριθεί σε διεθνή φεστιβαλ. Σαν τραγουδίστρια έχει κυκλοφορήσει δύο άλμπουμ, Το μαντήλι της νεράιδας από τη Λύρα και το Έλευσις Tales of the holly από την Track 7.  Τη σαιζόν 2010 παρουσιάζει στο θέατρο Πορεία τον θεατρικό μονόλογο που η ίδια έχει γράψει με τίτλο Μια γάτα που τη λέγαν Μπίλλυ Χόλιντευ, σε συνεργασία με τον σαξοφωνίστα Ντέιβιντ Λιντς.