Πολύ συχνά με ρωτάνε τι διαβάζουν οι Έλληνες;, ιδίως το καλοκαίρι. Μια απλή απάντηση είναι ότι διαβάζουν οτιδήποτε ...

Ότι δεν υπάρχει μια κατηγορία αναγνωστών που αντιπροσωπεύεται με ένα ενιαίο γούστο και μια ενιαία καταναλωτική διάθεση ως προς την αγορά βιβλίου. Ξέρουμε, από την προσωπική μας πείρα, ότι υπάρχουν τάσεις ανάμεσα στους αναγνώστες και γούστα που τις διαμορφώνουν. Υποθέτουμε ότι κάποιες από αυτές είναι πιο «ισχυρές» το καλοκαίρι σε σχέση με το χειμώνα. Π.χ. κάποιος που διαβάζει φιλοσοφικά  δοκίμια πιθανόν για τις καλοκαιρινές διακοπές του να επιλέξει ένα μυθιστόρημα.

Σίγουρα το μυθιστόρημα υπερτερεί έναντι των δοκιμίων και της ποίησης όσον αφορά τις επιλογές των περισσοτέρων αναγνωστών. Νομίζω πως ανάμεσα στους καλοκαιρινούς αναγνώστες επικρατούν δύο είδη μυθιστορημάτων ιδιαίτερα αγαπητά. Το ένα είναι το αστυνομικό μυθιστόρημα , καθώς διαβάζεται εύκολα αφού το μόνον που έχεις είναι να παρακολουθείς την πλοκή, κυκλοφορεί σε εκδόσεις μικρών διαστάσεων και είναι εύκολο να το κουβαλάς μαζί σου ακόμα και στην παραλία. Το άλλο είναι το αισθηματικό μυθιστόρημα που προτιμάται από το γυναικείο κοινό όλο το χρόνο, πόσο μάλλον το καλοκαίρι.

Τα τελευταία χρόνια εξίσου μεγάλη διάδοση έχει και το ιστορικό μυθιστόρημα. Ελληνικό ή ξένο που διαδραματίζεται στο μεσαίωνα, στο βυζάντιο, στην Μικρά Ασία ή στην αρχαιότητα. Υπάρχουν και ορισμένες άλλες, πιο ενδιαφέρουσες κατηγορίες αναγνωστών, στις οποίες θα ήθελα να αναφερθώ. Μία από αυτές είναι όσοι επιλέγουν να (ξανά)διαβάσουν το καλοκαίρι κλασική λογοτεχνία ή βιβλία που είχαν διαβάσει παλιότερα και τους άρεσαν. Είναι κάτι σαν διάλλειμα  και νοσταλγική επιστροφή ή καταφυγή σε κάτι σταθερό, ποιοτικό και πάντα γοητευτικό. Εξάλλου τα τελευταία χρόνια οι εκδόσεις κλασικών βιβλίων έχουν πληθύνει, κυκλοφορούν σε νέες, ποιοτικές μεταφράσεις και σε σχήματα πολύ βολικά.

Υπάρχει επίσης η κατηγορία αυτών που επιλέγουν να εξερευνήσουν μια άγνωστη μέχρι τώρα γι αυτούς περιοχή του λόγου. Δηλαδή να διαβάσουν κάτι που δεν είχαν το χρόνο να διαβάσουν το χειμώνα υπό την πίεση των προσωπικών τους υποχρεώσεων. Έτσι έχω συναντήσει φίλους που διαβάζουν για πρώτη φορά – με την ευκαιρία των θερινών διακοπών - βιβλία επιστημονικής φαντασίας, εκλαϊκευμένα βιβλία μαθηματικών, βιογραφίες, αυτοβιογραφίες ακόμα και ποίηση.

Υπάρχει, τέλος και η κατηγορία των αναγνωστών που έχει επιλέξει από το χειμώνα τι θα διαβάσει το καλοκαίρι. Συνήθως πρόκειται για βιβλία που η στόμα - με- στόμα φήμη τούς έχει πείσει ότι πρόκειται για αξιόλογες επιλογές και προτιμούν να τα διαβάσουν το καλοκαίρι «για να τα ευχαριστηθούν», όπως λένε. Είναι δηλαδή αναγνώστες που δεν έχουν πολύ ελεύθερο χρόνο, που αναζητούν την ποιότητα και στο διάβασμα του ελεύθερου χρόνου.

Υπάρχουν και οι εκκεντρικοί αναγνώστες. Έχω έναν φίλο που στην παραλία έφερνε για χρόνια έναν τόμο από την πολύτομη Παγκόσμια Ιστορία του Πολιτισμού του Will Durant. Τον είχε τυλιγμένο σε χοντρό χαρτί για να μην επηρεάζει ο καυτός ήλιος του μεσημεριού το ωραίο δερμάτινο μπεζ εξώφυλλο του και τον διάβαζε περιχαρής κάτω από την ομπρέλα του. Θυμίζω ότι ο αστυνόμος Χαρίτος, γνωστός ήρωας των μυθιστορημάτων  του Πέτρου Μάρκαρη, διαβάζει λεξικά για να ξεκουραστεί. Υπάρχουν και άλλοι που διαβάζουν ογκώδεις Βυζαντινές Ιστορίες, εθνογραφικές μελέτες,  ιστορικά δοκίμια, σπάνιες μεσαιωνικές εκδόσεις κ.ά.

Έχω συναντήσει ή μου έχουν αφηγηθεί – λόγω ιδιότητας- ότι ενίοτε κάποιοι που σχετίζονται με το εκδοτικό επάγγελμα περνούν το καλοκαίρι τους διαβάζοντας χειρόγραφα μελετών ή μυθιστορημάτων που τους έφεραν για αξιολόγηση. Φυσικά αυτούς είναι να τους λυπάσαι, όχι μόνον γιατί κουβαλάνε το γραφείο τους στην παραλία, όπου  αντί για βιβλίο είναι αναγκασμένοι να έχουν στην τσάντα με τα αντιηλιακά φωτοτυπίες χειρογράφων  αλλά και γιατί είναι αναγκασμένοι να διαβάζουν κάτι που έχει μεγάλες πιθανότητες να μην αξίζει.

Στην παραλία έχω συναντήσει και τους «χαρούμενους» αυτούς που διαβάζουν μόνον εικόνες. Και δεν εννοώ μόνον παιδιά αλλά και μεγάλους. Τους αρέσει να ξεφυλλίζουν εικόνες: περιοδικών, ενθέτων εφημερίδων, μηνιαίων εντύπων παντός είδους αλλά και κόμικ. Φυσικά υπάρχουν και οι φανατικοί εφημεριδοφάγοι. Στο πιο απόμακρο νησάκι και να βρεθούν η πρώτη τους φροντίδα είναι να ανακαλύψουν τον πράκτορα που φέρνει τις εφημερίδες.

Θα τους βρεις στα μικρά καφέ που βρίσκονται στις κόχες των στενών δρόμων στα κυκλαδονήσια ή κάτω από τον μεγάλο πλάτανο της κεντρικής πλατείας κάποιου χωριού  να διαβάζουν – έστω και χτεσινές ή προχθεσινές - εφημερίδες πίνοντας ηδονικά τον καφέ τους. Δεν έχω δει ακόμα, αλλά ίσως δεν αργήσει, αυτούς που θα διαβάζουν ένα ηλεκτρονικό βιβλίο (e-book). Ήδη κυκλοφορεί το πρώτο από αυτά με αποθηκευμένα περίπου 300 ελληνικά και ξένα βιβλία. Οι νεότεροι θα μας πουν πόσο βολικό είναι ή όχι στην παραλία.

Οι χειρότεροι είναι βεβαίως όσοι δεν διαβάζουν. Με ξενίζει ο άνθρωπος που βρίσκεται σε διακοπές και δεν έχει μαζί του ένα βιβλίο. Σε αυτόν του λείπει μάλλον η τηλεόραση και τον λυπάμαι!
Καλό καλοκαίρι!

Ιnfo: Ο Γιάννης Ν. Μπασκόζος είναι δημοσιογράφος. Εργάζεται ως αρχισυντάκτης στο ΒΗΜΑ ΙΔΕΩΝ, μηνιαίο ένθετο στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ. Είναι διευθυντής του περιοδικού ΔΙΑΒΑΖΩ, μηνιαίας επιθεώρησης για το βιβλίο και αρχισυντάκτης της ετήσιας πολιτιστικής έκδοσης ΕΠΙΛΟΓΟΣ. Έχει εκδώσει τη συλλογή διηγημάτων ΜΕΖ (Καστανιώτης), την πολιτιστική μελέτη «Τα περιττά και τα ουσιώδη»( Δελφίνι) κ.ά