Ο αστράγαλος – Αλμπερτίν Σαρραζέν: Κριτική βιβλίου

Κάθε μέρα νέοι διαγωνισμοί στο Culturenow.gr

Δες εδώ!

«Η Αλμπερτίν, μία μικρή αγία των περιθωριακών συγγραφέων» γράφει στον πρόλογο του βιβλίου η Πάτι Σμιθ. Πως αλλιώς να περιγράψει κάποιος αυτή την μικροκαμωμένη πριγκίπισσα των νεφών και πώς να μην την τοποθετήσει ανάμεσα στους καταραμένους συγγραφείς;

«Η Αλμπερτίν, μία μικρή αγία των περιθωριακών συγγραφέων» γράφει στον πρόλογο του βιβλίου η Πάτι Σμιθ. Πως αλλιώς να περιγράψει κάποιος αυτή την μικροκαμωμένη πριγκίπισσα των νεφών και πώς να μην την τοποθετήσει ανάμεσα στους καταραμένους συγγραφείς;

Αινιγματική, αλλόκοτη, όμορφα μεταφυσική στις πράξεις και το λόγο της, έτσι μας χαρίστηκε μέσα από τα γραπτά της. Και προσθέτει: «Το ύφος της είναι μοναδικό: ποιητικό, εξερευνητικό, χωρίς στολίδια». Και πράγματι δεν υπάρχει πιο εύστοχη περιγραφή για ένα μυθιστόρημα που δεν μυρίζει απλά ως μυθιστόρημα αλλά ευωδιάζει από την μαγεία της απλότητας μίας γυναίκας ερωτευμένης με τη ζωή, τον έρωτα, τα λάθη, την απόγνωση, την περιπλάνηση σε έναν κόσμο άκομψο, ψεύτικο αλλά συνάμα θελκτικό, απρόβλεπτο, μυστηριώδη. Εκεί μέσα σε αυτό το επίγειο σύμπαν, σε αυτή την φωλιά, που άλλοτε είναι δεκτική και άλλοτε απορρίπτουσα, έχτισε η Αλμπερτίν όλη την ζωή της, την γεμάτη συγκινήσεις, χαρμολύπες και αναταράξεις εσωτερικής φύσεως παντός τύπου. Σαν ένα αεροπλάνο που πετάει πάνω από τα σύννεφα ατενίζοντας το άπειρο και άλλοτε αυτά το παρασέρνουν σε ρεύματα άγνωστης κατεύθυνσης, έτσι και εκείνη με ανδρισμό και υπερηφάνεια μαχητική, αντιμετώπισε τις δυσκολίες και τις κακουχίες με τόλμη και θάρρος που πολλοί αρσενικοί θα ζήλευαν. Γιατί άραγε η ζωή της στέρησε ένα μέλλον ντυμένο με λουλούδια και ήλιο και φρόντισε για αυτήν έναν πρόωρο χαμό αφού την οδήγησε στην περιπέτεια και τον άθλο της επιβίωσης που είδε κατάματα χωρίς να λυγίσει;

Από μικρή βίωσε την επαφή με ένα περιβάλλον εχθρικό, έμεινε μόνη και απροστάτευτη απέναντι στο θηρίο που λέγεται επιβίωση και περιπλανήθηκε στην παρανομία, τον αλκοολισμό, την πορνεία, το μικροέγκλημα. Βρέθηκε στην φυλακή και το παρόν σύγγραμμα αποτελεί την ψυχογραφία ενός ανθρώπου που αναζητά διακαώς την ελευθερία του και την ανεξαρτησία του γιατί πνίγεται από μία ακατάπαυστη δίψα για ζωή, για ταξίδι και απόδραση από κάθε τι μικρό και πεζό. Επαναστατική φύση, πνεύμα ζωηρό και ατρόμητο, η Σαρραζέν δεν έπαψε να ονειρεύεται, να φαντάζεται τη ζωή της μακριά από την σκληρότητα αλλά έναν βίο γεμάτο τρυφερότητα, φροντίδα και στοργή. Όλα αυτά δηλαδή που από παιδί στερήθηκε και τελικά σαν παιδί έφυγε με σκοπό να ξαναζήσει αθώα και αμέριμνα. Είναι κάποιες ψυχές που όσο ο χρόνος και αν περάσει δεν γερνάνε ποτέ και τρέφονται από τις ακτίνες του ήλιου για να σχηματίσουν εντός τους την χλωροφύλλη και να δημιουργήσουν ενέργεια και αυτόφωτη δημιουργία μη ορατή στους πολλούς. Τέτοια φυσιογνωμία ιδιότυπη, μία νέα Ιωάννα της Λωρραίνης, η Σαρραζέν με ποιητικό οίστρο και φλογοβόλα αλήθεια, κατάφερε να διατηρήσει την αισιοδοξία της και την αξιοπρέπειά της γυρνώντας πλάτη σε ανθρώπους που δεν άξιζαν παραδίδοντάς τους παράλληλα το μάθημα πως «η γυναίκα είναι σαν την κιθάρα, είναι βολική, αλλά χρειάζεται τρυφερότητα, είναι πληγωμένη και θέλει να τραγουδήσει». Το δικό της το τραγούδι ήχησε στα αυτιά όσων την παρακολούθησαν ως ένας αναστεναγμός και μία κραυγή αγωνίας αλλά παράλληλα και ως μία φωνή ερωδιού στη μέση της ομίχλης που καλεί το φως να λούσει την καταχνιά. Στον έρωτα που έζησε στα άκρα, όπως όλα στη ζωή της και κινδύνεψε για αυτόν, θα βρει καταφύγιο και απάγκιο και στα μάτια του νεαρού Ζυλιέν, ενός αλητάκου θα ζωγραφίσει το πρόσωπο του φτερωτού Θεού της. Αλλά και εδώ θα σταθεί άτυχη γιατί σαν τον νομά που διψάει για νερό και νερό δεν βρίσκει, δεν θα μπορέσει να τον κρατήσει δικό της, να τον κάνει να νιώσει την αγάπη της και να βυθιστούν μέχρι το τέλος στην άμμο της γαλήνης και του καυτού φιλιού, της πυρωμένης αγκαλιάς που τόσο πολύ λαχταρούσε. Θα γευτεί άδικα, ίσως και εκούσια τον πόνο, την θλίψη και το αίσθημα της απώλειάς του αφού εκείνη, όπως διαφαίνεται από τα γεγονότα, δεν γεννήθηκε για να ανήκει σε αυτόν που δεν θα την καταλάβει και θα γίνει ένα μαζί της. Δηλώνει χαρακτηριστικά: «Δεν δένομαι, ούτε συγκεκριμενοποιούμαι, για να μπορέσω να πάρω τη μορφή που θα έχει ο έρωτάς μου». Παραμένει νηφάλια σε κάθε της βήμα γιατί μετά το σπάσιμο του αστραγάλου της, όλα είναι διαφορετικά. Αντλεί ευχαρίστηση, υπέρτατη ηδονή και ακατάπαυστη ικανοποίηση μόνο και μόνο από το περπάτημα. Και αυτό είναι η πεμπτουσία της ζωής, η πηγαία χαρά που συμβαίνει ενώ ζούμε την κάθε στιγμή σαν να είναι η τελευταία, ξεχωριστή.

Στο πρόσωπο του Ζυλιέν είδε και αντίκρισε τον υπέρτατο έρωτα, τον άνθρωπο που ήθελε κοντά της σαν τον Ρασκόλνικοφ και την Σονιέτσκα στο «Έγκλημα και Τιμωρία», εδώ όμως το παραμύθι για την μικρή πριγκίπισσα με το λεπτό σώμα και το αγγελικό πρόσωπο σταμάτησε βουβά και απροσδόκητα θυμίζοντας πως «πιο εύκολα σκοτώνεις ένα σώμα παρά μία ανάμνηση». Έτσι και εκείνη θα μείνει με την ανάμνησή του, χωρίς την αγάπη, κυλώντας σε μία πραγματικότητα από την οποία ξέφυγε αλλά της μοίρας τα καμώματα της όρισαν συνάντηση σατανική. «Τον πόνο στην καρδιά, στα πόδια, μπορώ να τον παραμερίσω και να απομακρυνθώ, αλλά εδώ δεν υπάρχει ούτε φάρμακο ούτε πιθανή διαφυγή, ο πόνος στραμπουλίζει και κάνει όλο το σώμα να βογκάει, ο πόνος είμαι εγώ». Ο Αστράγαλος είναι ένας ύμνος στην γυναίκα που αντιστέκεται, στην γυναίκα που στέκεται στα πόδια της ακόμα και όταν οι πληγές της εσωτερικές και εξωτερικές την έχουν λαβώσει σε βαθμό που όλα γύρω είναι θολά. Ο αγώνας της Σαρραζέν είναι ένας οδηγός έμπνευσης για όλες αυτές τις γυναίκες που κουβαλούν το δικό τους σταυρό. Ο Jean Jacques Pauvert γράφει στην εισαγωγή του βιβλίου: «Πρέπει να καταλάβετε ότι η Αλμπερτίν υπήρξε επίσης η προσωπικότητα που κατασκεύαζε από τότε που ήρθε στον κόσμο, επεμβαίνοντας πάνω της και αλλάζοντάς την αδιάκοπα, εκείνη που έμεινε ανολοκλήρωτη και που ακόμα και η ίδια διέκρινε με δυσκολία».

«Αυτή η ανυπόμονη και ακλόνητη πίστη μέσα μου, αυτή η αφηρημένη και ιδανική φιγούρα του έρωτα, αυτή η περηφάνια, όλα αυτά πεθαίνουν στην άμμο της θάλασσας, συνειδητοποιώ την οδυνηρή υπόσταση του έρωτα και είμαι τρελή από πόνο»

«Δεν πεινάω ποτέ, αλλά έχω χίλιες πείνες στο κεφάλι μου»

Το βιβλίο της Αλμπερτίν Σαρραζέν, Ο αστράγαλος, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.


Ο αστράγαλος - Αλμπερτίν Σαρραζέν: Κριτική βιβλίου

Ο αστράγαλος – Αλμπερτίν Σαρραζέν: Κριτική βιβλίου

Κάθε μέρα νέοι διαγωνισμοί στο Culturenow.gr

Δες εδώ!

Η ιστορία μιας επιβίωσης μετά από μια απόδραση από τις γυναικείες φυλακές ή απλώς το χρονικό μιας ελευθερίας μέσα από την ποίηση της ομορφιάς είναι το βιβλίο «Ο αστράγαλος», της Αλμπερτίν Σαρραζέν που κυκλοφορεί από τις εκδ. Πατάκη σε μετάφραση Σώτης Τριανταφύλλου.

Μια αλληγορία για την αυτοθέλητη διάσωση των ονείρων

Η ιστορία μιας επιβίωσης μετά από μια απόδραση από τις γυναικείες φυλακές ή απλώς το χρονικό μιας ελευθερίας μέσα από την ποίηση της ομορφιάς είναι το βιβλίο «Ο αστράγαλος», της Αλμπερτίν Σαρραζέν που κυκλοφορεί από τις εκδ. Πατάκη σε μετάφραση Σώτης Τριανταφύλλου. Ένα βιβλίο που έγινε μύθος στη Γαλλία τη δεκαετία του ’60 και στάθηκε αρκετό για να χαρακτηριστεί η νεαρή δημιουργός του ως ο θηλυκός Ζαν Ζενέ, αποσπώντας γι’ αυτή της τη δουλειά διθυραμβικές κριτικές.

«Ο αστράγαλος» είναι ένα βιβλίο με αυτοβιογραφικά στοιχεία της ίδιας της Σαρραζέν, η σύντομη ζωή της οποίας είναι γεμάτη ένταση και αγωνία, προβληματισμό και κουρασμένα νεανικά όνειρα. Παρουσιάζει την προσωπική της φυγή μέσα από την απόδραση της ηρωίδας της δίνοντας μορφή στην ταραγμένη της εφηβική ηλικία. Στήνει ένα σαρωτικό σκηνικό και μέσα σ’ αυτό τοποθετεί τον εαυτό της. Επανεκτιμά τις επιλογές της, τεμαχίζει με ανυπόκριτη ψυχραιμία την ψυχοσύνθεσή της, κατακερματίζει το παρελθόν ώστε βρει μέσα σ’ αυτό όλα όσα χρειάζονται για να γίνει η ίδια μια χειραφετημένη νέα γυναίκα. Φιλίες, έρωτες, αγάπες και υποσχέσεις, όλα δοκιμάζονται και συλλειτουργούν ώστε να διαφανεί η ελευθερία ως υπέρτατος νόμος της ζωής.

Μια ιστορία επιβίωσης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, η οποία αν και γραμμένη στα 1965, δύο μόλις χρόνια πριν από το θάνατο της Σαρραζέν σε εξαιρετικά νεαρή ηλικία, καταφέρνει να γίνει ένα πολιτικό μανιφέστο για την ανθρώπινη ανεξαρτητοποίηση, για τη διεκδίκηση της προσωπικής ανατροπής και ελευθερίας, για την υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Η Σαρραζέν μπαίνει βαθιά μέσα στη σάρκα της πρωταγωνίστριάς της πιθανώς σε μια προσπάθεια του προσωπικού της επαναπροσδιορισμού. Η ίδια έχει βιώσει τραγικές εμπειρίες από την παιδική της ηλικία και μοιάζει αυτές οι εμπειρίες να γίνονται ο προσωπικός τόνος της γραφής της.

Η Ανν είναι ένα νέο κορίτσι αναγκασμένο να ζήσει πια από κρυψώνα σε κρυψώνα, διαβάζει, ερωτεύεται τον Ζυλιέν, με τον πόθο της ελευθερίας να καίει μέσα της. Διψάει για τον έρωτα, τη φιλία, την αγάπη και σπάει τα δεσμά της συμβατικότητας μέσα από ένα φλογερό πάθος για τη ζωή. Μέσα από τα σπασμένα κομμάτια της εικοσάχρονης κοπέλας η συγγραφέας βρίσκει την ευκαιρία να φωνάξει στον αναγνώστη της: «… ξαναγύρισα. Νικημένη, σπασμένη, αλλά είμαι εδώ. Άλλωστε, όπως λέγαμε συχνά στη φυλακή, νικητής είναι εκείνος που σπάει. Παρίσι, επιστρέφω στα ερείπια του εαυτού μου, για να ξαναρχίσω να ζω και να παλεύω».

Σπαρακτική η πρώτη φράση του βιβλίου, γραμμένη με ιδιαίτερο ρεαλισμό περιγράφει τη στιγμή της απόδρασης ενός δεκαεννιάχρονου κοριτσιού, καταδικασμένου σε επτά χρόνια εγκλεισμού για τη συμμετοχή σε ένοπλη ληστεία με την πτώση της από τοίχο εννέα μέτρων: «Ο ουρανός είχε απομακρυνθεί τουλάχιστον κατά δέκα μέτρα», και με αυτή τη φράση η Σαρραζέν δηλώνει αμέσως το μέγεθος της γραφής της.

Η απότομη προσγείωσή της είχε αποτέλεσμα έναν αστράγαλο σπασμένο: «ένα πολτό από κόκκαλα και σάρκες», που όμως δε θα σταθεί αρκετό για να σταματήσει την Ανν από τη διαφυγή της. Λίγο αργότερα θα μπει στη ζωή της ο Ζυλιέν, ένας μικροαπατεώνας κυνηγημένος και αυτός, και θα τη μεταφέρει από κρυψώνα σε κρυψώνα πληρώνοντας τα έξοδά της.

Το σπασμένο της μέλος γίνεται το σύμβολο της ελευθερίας της. Το προσωπικό της τίμημα στη φυγή και μαζί ένας νέος εγκλεισμός στον πόνο και τη χαλιναγώγηση. Παρόλα αυτά δε θα την εμποδίσει να κάνει το νέο της αποφασιστικό βήμα στη ζωή. Χαρακτηριστική είναι η σκηνή που κουτσαίνοντας η Ανν περπατά στους δρόμους του Παρισιού αποφασισμένη να χειραφετηθεί και να αφήσει πίσω της όλους τους ακούσιους και εκούσιους περιορισμούς. Γράφει χαρακτηριστικά: «Μόλις ελευθερώνεται το σώμα το πνεύμα, που ήταν ως τότε η μόνη διαφυγή, γίνεται σκλάβος των μηχανισμών. Η προσποιητή ταπεινότητα γίνεται αληθινή συστολή. Εγώ που είχα τέτοιο θράσος εκεί πέρα, τώρα δεν τολμούσα να πάρω πρωτοβουλίες ούτε για τις πιο απλές πράξεις». Έτσι η Ανν παίρνει τη ζωή της στα χέρια της και με μια εκκωφαντική ορμή ξεχύνεται στους δρόμους του Παρισιού για να προλάβει να ζήσει. Με περηφάνια στέκεται απέναντι από τον εαυτό της, τον δοκιμάζει και δοκιμάζεται μέσα από τις δικές του περιπέτειες με μια απίστευτη αξιοπρέπεια ακόμη και όταν τον βουλιάζει μέσα στον αφανισμό του.

Το έργο είναι γραμμένο με μια αφοπλιστική πρωτοπρόσωπη γραφή που συνδιαλέγεται με μια σπαρακτική ειλικρίνεια. Οι λέξεις μοιάζουν να παίρνουν φωτιά και να συνδαυλίζουν την εξέλιξη της ιστορίας. Η Σαρραζέν γράφει μια αλληγορία για την αυτοθέλητη διάσωση των ονείρων και καταθέτει ένα μανιφέστο περί προσωπικής αυτοδιάθεσης λίγα μόλις χρόνια πριν από τον περίφημο Μάη του ’68, προοικονομώντας πολιτικές εξελίξεις που αφορούν στα ανθρώπινα δικαιώματα. Η πρωταγωνίστριά της τσαλαπατά τις ρομαντικές κοριτσίστικες ψευδαισθήσεις και με μια ιδιαίτερη ευαισθησία δείχνει πως ο άνθρωπος μόνος του ορίζει τις προσωπικές του αλυσίδες και μόνο αυτός είναι ικανός να τις σπάσει και να περιχαρακώσει τον εαυτό του.

Αξίζει να σταθούμε στον πρόλογο του βιβλίου, γραμμένο από τη Πάτυ Σμιθ. Με εκρηκτικό τρόπο η Σμιθ μας εισάγει στον κόσμο της Σαρραζέν και τονίζει τη λιτή ποιητικότητα του κειμένου που θα διαβάσουμε και την αγάπη της για τη συγγραφέα αυτού του βιβλίου όταν παραδέχεται με ειλικρίνεια πως: «Τα φωτεινά της μάτια με οδήγησαν μέσα στα σκοτάδια της νιότης μου». Το εισαγωγικό σημείωμα του εκδότη της  Πωβέρ είναι επίσης ενδεικτικό της εκρηκτικής προσωπικότητας της Σαρραζέν και η μετάφραση της Τριανταφύλλου αναδεικνύει ένα ολόφρεσκο και ταυτόχρονα τραγικό κείμενο με τον καλύτερο τρόπο.

Το βιβλίο του Αλμπερτίν Σαρραζέν, «Ο αστράγαλος», κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.