Τρίτη, 6 Δεκεμβρίου 2016
Φρόυντ και Χίτλερ: Μια υποθετική συνάντηση που ίσως άλλαζε την ιστορία
Δημοσίευση: Παρασκευή, 14 Οκτωβρίου 2016 17:07
Φρόυντ και Χίτλερ: Μια υποθετική συνάντηση που ίσως άλλαζε την ιστορία

«Φοβάμαι…φοβάμαι πολύ!»

«Τι φοβάστε, Χίτλερ;»

«Θα το ανακαλύψετε…αφού δεν ξέρω».

 

Θα μπορούσατε να φανταστείτε τον Αδόλφο Χίτλερ, τον άνθρωπο που έγραψε τις μελανότερες σελίδες της παγκόσμιας ιστορίας να ξεστομίζει τη λέξη «φόβος»; Να αγωνιά και να ικετεύει για μια πρόβλεψη σχετικά με τη δική του κλινική περίπτωση;

 

Ο Γερμανός συγγραφέας Άρνολντ Μπέρνφελντ εμπνέεται το έργο του «Ο μικρός Χίτλερ» μπλέκοντας μυθοπλαστικά και βιογραφικά στοιχεία από τα παιδικά κι εφηβικά χρόνια του Χίτλερ και με αρκετή φαντασία φέρνει αντιμέτωπους στην αρένα - κυριολεκτικά και μεταφορικά - δύο «θηρία» της σύγχρονης ιστορίας, έναν κορυφαίο ψυχαναλυτή κι έναν κορυφαίο δικτάτορα.

 

Σαν νούμερο σε τσίρκο λοιπόν ξεκινά η ιστορία μας, μέσα στο ανάλογο περιβάλλον: μια κυκλική σκηνή σπαρμένη με άχυρα, μια πόρτα περιστοιχισμένη με φωτεινά λαμπάκια, εύθυμη μουσική και φυσικά το απαραίτητο μαστίγιο ως σύμβολο εξουσίας κι επιβολής να αλλάζει κάθε τόσο χέρια. Κάπου εκεί ανάμεσα, η αναπαυτική πολυθρόνα του Σίγκμουντ Φρόυντ και απέναντι το ψυχαναλυτικό ντιβάνι πάνω στο οποίο επιχειρείται μια τομή στο ασυνείδητο του νεαρού Αδόλφου, τότε που οι ιδέες για τις μετέπειτα θηριωδίες του ήταν ακόμα άγουρες. 

 

Τι είναι εκείνο που θα εκμυστηρευτεί ο ασθενής στον ψυχαναλυτή του; Θα καταφέρει ο δεύτερος να καταλήξει σε συμπεράσματα, γνωματεύσεις, συμβουλές; Το εγχείρημα αποδεικνύεται δύσκολη υπόθεση . Ο μικρός Χίτλερ μας αποκαλύπτει - αν και με τεράστια προσπάθεια - απωθημένα καταχωνιασμένα στις πιο σκοτεινές γωνιές του εαυτού του. Τραυματικά βιώματα και κακοποίηση από πατέρα τυραννικό και βίαιο και μια μητέρα εξίσου επιρρεπή στις σωματικές τιμωρίες των παιδιών της, προβλήματα σεξουαλικής δυσλειτουργίας καθώς και αποτυχημένες φιλοδοξίες να μεγαλουργήσει καλλιτεχνικά. Αν δεν γνωρίζαμε τις μετέπειτα διεστραμμένες πράξεις του, θα νιώθαμε γι’ αυτόν οίκτο, ίσως και συμπάθεια.  

 

Η σκηνοθεσία ανήκει στους δύο πρωταγωνιστές, και παρά τις κάποιες αδυναμίες, επαναλήψεις και υπερβολές, είναι γρήγορη, περιέχει αρκετό μαύρο χιούμορ και διατηρεί ζωντανό ρυθμό. Ανάμεσα σε δύο ισχυρές προσωπικότητες, αναπόφευκτα κάποτε οι ισορροπίες ανατρέπονται και οι ρόλοι αντιστρέφονται. Έρχεται η στιγμή που τα δύο αντίπαλα δέη στην κορύφωση της σύγκρουσής τους γίνονται το ίδιο πρόσωπο, ο ένας καθρέφτης του άλλου και θυμίζουν νόμισμα με δύο όψεις. Αξιοσημείωτη και η σκηνή του υπνωτισμού με τον μικρό Αδόλφο παραδομένο μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας. Ο ως επί το πλείστον χαμηλός φωτισμός και το ημίφως σχηματίζουν σκιές που τονίζουν τα σκοτεινά ενδότερα των ηρώων και την ατμόσφαιρα του έργου.

 

Ο Γιώργος Χριστοδούλου είναι αεικίνητος και δεν σταματά λεπτό να σαρώνει κάθε εκατοστό του χώρου. Με αστείρευτη ενέργεια στις παραληρηματικές φάσεις του φανερώνει τον σύνθετο και αντιφατικό ψυχισμό του χαρακτήρα που ενσαρκώνει: νευρικός, ντροπαλός, αλλά και αυτάρεσκος, νάρκισσος και μεγαλομανής, με βαθιά όσο και παράλογα ριζωμένη την προκατάληψη εναντίον του νοθευμένου αίματος, των Καθολικών και κυρίως της Εβραϊκής φυλής. Ταυτόχρονα όμως δηλώνει εξαρτημένος από τον γιατρό του, σχεδόν με μια παιδική προσκόλληση σε βαθμό εμμονής.

 

Ο Γεράσιμος Μιχελής είναι αρκετά πειστικός ως υπόδειγμα αυτοσυγκράτησης αρχικά, με το ήρεμο πρόσωπό του να πλαισιώνεται από την αυστηρή λογική του επιστήμονα. Αναπάντεχα, μπροστά στη συνεχή παράνοια του ασθενή του, κάθε ίχνος «πολιτισμού» εξαφανίζεται και ξεπηδούν μέσα και απ’ τα δικά του βάθη παρόμοιες προκαταλήψεις - δεν φτάνεις τους Εβραίους ούτε στο μικρό τους δαχτυλάκι - καθώς και μια δυσοίωνη προοπτική για ολόκληρο το ανθρώπινο γένος: είναι ψέματα ότι όλοι οι άνθρωποι είναι αδέρφια. Homo homini lupus. Συνολικά, η ερμηνεία του κινείται σε κάπως πιο υποτονικά επίπεδα και ο χαρακτήρας του δρος Φρόυντ παραμένει λιγότερο ολοκληρωμένος.

 

Τελικά ο  άνθρωπος γεννιέται ή γίνεται; Αν υποθέσουμε ότι αυτή η φανταστική συνάντηση συνέβαινε στον κατάλληλο τόπο και χρόνο, τα γεγονότα που υπέφερε η ανθρωπότητα θα μπορούσαν πράγματι να είναι διαφορετικά; Και ναι και όχι. Ξεκάθαρη απάντηση δεν παίρνουμε ποτέ. 

 

_____________

◊ «Ο μικρός Χίτλερ» παρουσιάζεται για δεύτερη χρονιά στο Θέατρο του Νέου Κόσμου. Περισσότερες πληροφόριες εδώ

Εκτύπωση
Περισσότερα
«Για μια ανάσα»: Ελεύθερη πτώση σε μια Ευρώπη που ρημάζει
11.11.2016 17:10
Η Βρετανίδα συγγραφέας Ζίνι Χάρις τοποθετεί δύο γυναίκες στο επίκεντρο αυτού του απρόβλεπτου ταξιδιού. Σίγουρα χωρίς το έξυπνο και συχνά πικρό χιούμορ, η δυσοίωνη διαπίστωση για το μέλλον της ανθρωπότητας θα ήταν πολύ βαριά. Όσο η πλοκή προχωρά, τα μηνύματα έρχονται πιο συμπυκνωμένα, πιο ωμά και πιο κοντά στο σήμερα. Σε μια Ευρώπη που διαλύει τους τραπεζικούς κανόνες, ερημώνει τους δρόμους, μπερδεύει και κρατά μάτια και σύνορα κλειστά, ο καθένας από εμάς θα μπορούσε να γίνει ο ανώνυμος μετανάστης μέσα στη βάρκα που πασχίζει να φτάσει στη στεριά.
«Φιλοκτήτης»: Όταν η ποίηση συναντά τον αρχαίο μύθο του Σοφοκλή
23.09.2016 17:52
Με αφορμή τον δραματικό μονόλογο του Γιάννη Ρίτσου «Φιλοκτήτης», βρέθηκα για δεύτερη φορά στο παραδοσιακό πλακιώτικο Βρυσάκι με την εσωτερική αυλή, τη σκαλιστή σκάλα και τις ξύλινες καρέκλες του να φυσούν ένα φθινοπωρινό αεράκι άλλης εποχής. Και πάλι σε έργο του σκηνοθέτη και ηθοποιού Ένκε Φεζολλάρι, που μετά τη Μπερνάρντα Άλμπα του επιστρέφει ερμηνεύοντας ένα υπέροχο και βαθύ κείμενο.
«Επτά επί Θήβας»: Όταν το πάθος για εξουσία νικά την αδελφική αγάπη
08.09.2016 13:43
Ο Ετεοκλής βρίσκεται μόνος στη σκηνή. Μοιάζει προβληματισμένος, σιωπηλός, φοβισμένος. Είναι όμως και ο περήφανος ηγέτης και υπερασπιστής της πόλης των Θηβών, την οποία οφείλει να προφυλάξει με κάθε κόστος από την επίθεση του αδελφού του Πολυνείκη που κινείται εναντίον της έχοντας συγκεντρώσει έξι ακόμη βασιλείς.
«Πλάτωνα, Απολογία Σωκράτη»: Μια ρεαλιστική απεικόνιση του πλατωνικού κειμένου σε πραγματικό χρόνο
22.07.2016 16:50
Στο θέατρο Βράχων το σκηνικό είναι λιτό, όπως υπήρξε και ολόκληρος ο βίος του Σωκράτη: μια καρέκλα και μια κλεψύδρα, μέσα από την οποία ο ήχος της σταγόνας συνοδεύει ως μοναδικό εφέ τον τελευταίο λόγο του φιλόσοφου, την περίφημη «Απολογία» του.
«Γκιακ»: Μνήμες πολέμου και ένας αγώνας εξιλέωσης
21.06.2016 17:15
Γκιακ. Αρβανίτικη λέξη, βαριά και τραχιά, τόσο στην προφορά όσο και στο νόημα που περικλείει. Είναι πρωτίστως το αίμα το συγγενικό, το κοινό, που ενώνει τους ανθρώπους. Είναι ακόμα το αίμα που χωρίζει, που κάνει τους ανθρώπους εχθρούς: αυτό που χύνεται από φόνο για λόγους εκδίκησης, για λόγους τιμής, για έναν άγραφο νόμο που συνεχίζεται και διαιωνίζεται.
«Ξένοι»: Τρεις γενιές κι ένας αέναος φαύλος κύκλος
23.05.2016 15:01
Ξένοι. Μια λέξη κοφτή, καθημερινή, πολυχρησιμοποιημένη, που περικλείει μέσα της κάτι πολύ κοντινό και οικείο και ταυτόχρονα απόμακρο και απορριπτικό. Εννοιολογικά μπορεί να διαβαστεί σε τουλάχιστον τρία επίπεδα: ένας άνθρωπος άγνωστος, η απομόνωση μέσα στην κοινωνία ή το οικογενειακό περιβάλλον, η αποσύνδεση από τον πυρήνα της ύπαρξής μας.
«Όταν ξυπνήσουμε εμείς οι νεκροί»: Υπαρξιακές συγκρούσεις και απολογισμός της ζωής και της τέχνης
25.04.2016 15:45
Μπορεί ένας άνθρωπος νεκρός εσωτερικά να αναστηθεί μέσω του θανάτου; Αξίζει η τέλεια αφοσίωση σε κάτι - έστω υψηλό και ιδεατό - αν το τίμημα είναι μια ολόκληρη ζωή χαμένη; Και πού οδηγεί η επίπονη αναμέτρηση ενός καλλιτέχνη με την τέχνη του;
«Κατερίνα»: Μια καταβύθιση στο φως και το σκοτάδι της ανθρώπινης ψυχής
28.03.2016 14:57
Ένας αχινός είναι μέσα στην Κατερίνα και τ’ αγκάθια του δεν την αφήνουν να ησυχάσει. Ένας αχινός είναι μέσα στην Κατερίνα και δεν την αφήνει να χαρεί τα δώρα της ζωής. Είναι πολύ δύσκολο να ξεγυμνώνεις ψυχικά και συναισθηματικά δύο ιστορίες, μία δική σου και μία του πιο κοντινού και αγαπημένου σου ανθρώπου. Η αρχή τους περικλείει ένα τέλος: εκείνο που η ίδια η μητέρα του συγγραφέα πόθησε όσο τίποτα άλλο όσο ζούσε.