Κυριακή, 22 Ιανουαρίου 2017
Η μπλε κιθάρα - Τζων Μπάνβιλ: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Δευτέρα, 5 Σεπτεμβρίου 2016 10:22
Η μπλε κιθάρα - Τζων Μπάνβιλ: Κριτική βιβλίου

Είναι κοινά αποδεκτό και αναμφίβολα διαδεδομένο πως ο Μπάνβιλ αποτελεί μία από εκείνες τις μορφές του λογοτεχνικού στερεώματος που κοσμούν τον κόσμο της γραφής. Αυτό που όμως είναι συναρπαστικό και μεγαλειώδες, κυρίως για τις εποχές λογοτεχνικής φτώχειας που ζούμε, είναι να διαβάζει κάποιος έναν τόσο μεγάλο συγγραφέα, έναν λογοτέχνη που είναι αγκαλιά με την επιτυχία. Δεν είναι μόνο η ματιά του στα ανθρώπινα πεπραγμένα και η θεματολογία που κάθε φορά αποφασίζει να πραγματευτεί. Είναι επιπροσθέτως αυτή η σαγηνευτική αφήγηση , η εις βάθος διείσδυσή του στον κόσμο των συναισθημάτων, των σκέψεων, των συνεχόμενων συλλογισμών, των περιπλοκών, των αγωνιών και τελικά η ζύμη που πλάθει και μας "θρέφει" έχει όλα εκείνα τα συστατικά που τον καθιστούν πραγματικά μοναδικό. Σε ένα ακόμα βιβλίο με χειμαρρώδη λόγο καταθέτει όλο εκείνο το φάσμα αδυναμιών, λαθών, φόβων, ανθρώπινων ανωμαλιών που καθιστούν το αντικείμενο επεξεργασίας του, δηλαδή τον άνθρωπο, ένα πρώτης τάξεως δείγμα της λογοτεχνικής του ιδιοφυίας. Ο Μπάνβιλ ανήκει σαφέστατα στην ιρλανδική σχολή που έχει τις ρίζες της στην ευρηματικότητα του Μπέρναρντ Σω και την φιλοσοφική διάσταση του Τζέιμς Τζόυς, δύο φυσιογνωμίες ανάμεσα σε άλλες, που άφησαν το λογοτεχνικό μικρόβιο ελεύθερο και ζωντανό έτοιμο να μετενσαρκωθεί. Αυτό ο Μπάνβιλ το έχει αναπτύξει με την δική του προσωπική μέθοδο και ιδού το αποτέλεσμα.

Σε κάθε ευκαιρία επαφής του με το κοινό πετυχαίνει, όπως ο Γούντι Άλεν στις ταινίες του, να μας θυμίζει πόσο τρωτοί και πόσο ευάλωτοι είμαστε μπροστά στην αιωνιότητα της ύπαρξης και στο ζήτημα της αγάπης, πόσο μακιαβελικά πολλές φορές λειτουργούμε αλλά και πόσο δέσμιοι είμαστε από τα πάθη μας, τις ερωτικές μας ορέξεις και τις ένοχες συνειδήσεις μας. Στην "Μπλε κιθάρα" με το ταιριαστό ζωγραφικό εξώφυλλο που επέλεξαν οι εκδόσεις Καστανιώτη η ρευστότητα ακουμπάει τη ζωή όπως το χέρι τις χορδές μιας κιθάρας και ξαφνικά όλα αλλάζουν, όλα γίνονται αλλιώς, έτσι όπως ίσως ποτέ δεν περιμέναμε ή δεν επιθυμούσαμε. Ο ήρωας εδώ δεν είναι κανένας εξωπραγματικός ή μυστηριώδης τύπος, είναι μία φιγούρα, ένας κοινός θνητός προβληματισμένος από τους ταραχώδεις συνειρμούς του που άλλοτε χαίρεται για αυτά που ζει και άλλοτε βρίσκεται αντιμέτωπος με τις προκλήσεις που προκύπτουν σαν καταλάβουν το μυστικό του, σαν κλέψουν λίγο από την πονηριά του, σαν μυρίσουν λίγο από το άρωμα ενοχής ή απάθειας που κουβαλάει. Ούτε λίγο ούτε πολύ μας θυμίζει τον Προμηθέα που έκλεψε την φωτιά για χάρη των ανθρώπων και την πανηγυρίζει δεξιά αριστερά ως το απόλυτο τρόπαιο. Μαέστρος στην κλοπή πραγμάτων και στιγμών, θρασύς και τολμηρός καταφεύγει εκούσια στην αμαρτία για να ικανοποιήσει ενδόμυχες αγωνίες ή για να δοκιμάσει απλά την τύχη του στην παγαποντιά;

Όλα είναι πιθανά, όλα είναι δυνατά στην περίπτωσή του και τίποτα δεν στέκεται εμπόδιο, παρά μόνο οι συνέπειες των πράξεών του που πλέον έχουν ακολουθήσει τις ίδιες τις πράξεις οπότε μικρή σημασία έχουν, άρα κανένα πισωγύρισμα δεν επίκειται απλά συμβαίνει καταμέτρηση των όποιων δεδομένων έχουν πλέον προκύψει. Με ύφος σαφώς υπαινικτικό αλλά χωρίς καμία δόση μετάνοιας ο ίδιος διερωτάται και σχολιάζει: "Ποιος μας βεβαιώνει ότι η πραγματικότητα δεν είναι αυτό που βλέπουμε όντας μεθυσμένοι και ότι ο νηφάλιος κόσμος δεν είναι παρά μία θαμπή φωτογραφία;". Άρα ο ίδιος βρίσκεται μπλεγμένος στο τώρα και στο σήμερα με βλέμμα στο τότε και στα παρελθόντα γεγονότα. Βρίσκεται ενώπιον της γυναίκας του που απάτησε και ενώπιον της κλοπής που διέπραξε στην παιδική ή και στην ενήλικη ηλικία. Αλλά το ερώτημα είναι στην αρχή του βιβλίου: "Ποιο το νόημα να κλέβεις κάτι, όταν κανείς δεν γνωρίζει ότι έχει κλαπεί εκτός από τον ίδιο τον κλέφτη;" και έτσι φροντίζει κατά κάποιο σατανικό τρόπο να μαθευτεί η πράξη του, να ανακοινώσει τον άτακτο ρόλο του στη ζωή των γύρω του προκαλώντας έτσι αναστάτωση στις ζωές τους.

Σαν βετεράνος ζωγράφος που κάποτε είχε έρωτα με το πινέλο γνωρίζει καλά πως να ξεκλέβει λίγο χρώμα από εδώ για να το μετακυλά λίγο πιο εκεί έτσι ώστε το βλέμμα του θεατή να θαμπώνεται και να παραπλανιέται οδηγώντας έτσι το βλέμμα εκεί που εκείνος επιθυμεί. Το μυαλό του μοιάζει με ένα τέλειο εργαστήριο ζωγράφου, εκεί όπου θα προκύψουν όλα αυτά τα περίφημης σύλληψης έργα που έχει βάλει στόχο να πραγματοποιήσει, άνομα πολλές φορές αλλά ποιος είπε πως η παρανομία δεν στάζει μέλι. Ο Μπάνβιλ, όπως στην αξέχαστη "Θάλασσα" που απέσπασε βραβείο Booker το 2005, έτσι και εδώ βάζει βάσιμη υποψηφιότητα για ένα Νόμπελ, όχι για να του προσδώσει τον τίτλο του μεγάλου λογοτέχνη τον οποίο ήδη κατέχει αλλά για να επισφραγίσει μία πορείας συγγραφικής διάνοιας που αξίζει να ακουστεί στα πέρατα της γης. "Κανένα έργο της παραστατικής τέχνης δεν είναι τέλειο ούτε απολαμβάνει κανένα την εκτίμηση που θεωρεί ότι αξίζει". Το ίδιο ισχύει και με το λογοτεχνικό αποτύπωμα του Μπάνβιλ ως προς το δεύτερο σκέλος της προηγούμενης ρήσης. Η εκτίμηση ενός έργου είναι από μόνο του ένα έργο που η ιστορία της λογοτεχνίας θα αποκαλύψει εις χρόνο μεταγενέστερο προς όφελος όλων.

"Η ουσία είναι κάτι συμπαγές, είναι εξίσου συμπαγής με τα πράγματα των οποίων αποτελεί την ουσία".

"Όταν το μυαλό μαστίζεται από αμφιβολίες, είπα, χάνει το μέτρο και θρέφει τις πιο εξωφρενικές ιδέες".

"Το επιτακτικό καθήκον της αυτοσυντήρησης είναι ισχυρότερο από το ένστικτο της αναπαραγωγής και όλα όσα αυτό υπαγορεύει και συνεπάγεται. Ο καημένος ο έρωτας, τι εύθραυστο και λιπόψυχο άνθος που είναι".

Το βιβλίο του Τζων Μπάνβιλ, Η μπλε κιθάρα, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Εκτύπωση
Περισσότερα
Η ιστορία μιας ώρας και άλλα διηγήματα - Κέιτ Σοπέν: Κριτική βιβλίου
17.01.2017 10:09
Η Μπερτ Μοριζό υπήρξε από τις πρώτες γυναίκες ζωγράφους του ιμπρεσιονισμού, η οποία ούτε λίγο ούτε πολύ απεικόνισε στους πίνακές της, τους τολμηρούς για την εποχή, μία γυναίκα ελεύθερη, ανεξάρτητη, σίγουρη για τον εαυτό της και μακριά από την αντρική επίβλεψη και πίεση.
Η ώρα του αστεριού - Κλαρίσε Λισπέκτορ: Κριτική βιβλίου
09.01.2017 12:45
Η γέννηση ενός έργου λογοτεχνικού κρύβει μυστήριο, αν δε κρύβει και πόνο, ταλαιπωρία και ανηφορίζει έναν Γολγοθά, τότε καθίσταται έργο που αντέχει στον χρόνο. Δεν είναι σε καμία περίπτωση μία τυπική διαδικασία ή μία υπόθεση απλή αν ο συγγραφέας παλεύει με τον εσώτερο κόσμο του, το σύμπαν του, τον ψυχισμό του.
Μια από τις δύο - Ντανιέλ Σάδα: Κριτική βιβλίου
20.12.2016 10:37
Η Αδριάνα Χιμένες Γκαρσία στην τελευταία φράση στο επίμετρο του βιβλίου γράφει: "Του φαινόταν αδύνατο να γίνει κανείς συγγραφέας χωρίς να έχει αυτί ͘ του ήταν ασύλληπτο να είναι κανείς καλός αφηγητής χωρίς να έχει διαβάσει ποίηση". Αυτά τα λόγια αντανακλούν την πολύ ιδιαίτερη προσωπικότητα και την φιλοσοφία του συγγραφέα περί συγγραφής, ο κόσμος των λέξεων δεν συνάδει με τον κοινό παρονομαστή.
Το μάτι - Vladimir Nabokov: Κριτική βιβλίου
05.12.2016 10:34
"Το θέμα στο Μάτι είναι μία έρευνα που οδηγεί τον πρωταγωνιστή μέσα από έναν κυκεώνα από καθρέφτες στη συγχώνευση δίδυμων εικόνων". Αυτά γράφει ο συγγραφέας στο προλογικό σημείωμα του βιβλίου όπου και αναλύει την φιλοσοφία πίσω από την σύλληψη της ιδέας για το Μάτι.
Η πρώτη φλέβα - Γιάννης Μακριδάκης: Κριτική βιβλίου
21.11.2016 10:56
Ποτέ ο χρόνος δεν είναι αρκετός για να ξετυλίξεις το κουβάρι μιας ζωής και ποτέ κανείς δεν βγαίνει αλώβητος και ατάραχος από την τριβή με το παρελθόν. Ειδικά μάλιστα όταν αυτό στριφογυρίζει και γλυκοκοιτάζει το παρόν σαν την μέλισσα γύρω από το λουλούδι που προσπαθεί να προσγειωθεί για να τραφεί. Εδώ περιγράφονται τα πρόσωπα μίας άλλης εποχής που όμως ακόμα και σήμερα συνεχίζει να υπάρχει γιατί οι άνθρωποι δεν σταμάτησαν να φωτογραφίζουν τις στιγμές τους και την μοναδικότητά τους. Μία γυναίκα και ένας άντρας, δύο κόσμοι παράλληλοι και διαφορετικοί μα τόσο όμοιοι.
Μια ματιά στον κόσμο της Ελίζαμπεθ Γκάσκελ - Αλέξανδρος Κεφαλάς: Κριτική βιβλίου
07.11.2016 10:31
Είναι εξαιρετικά σημαντικό να βλέπουν το φως της δημοσιότητας τέτοιου είδους βιβλία, τα οποία εντρυφούν συνοπτικά μεν, ουσιωδώς δε σε προσωπικότητες που άφησαν το δικό τους ανεξίτηλο σημάδι στην ιστορία της λογοτεχνίας. Αυτό εδώ το μικρό εγχειρίδιο είναι αφιερωμένο στη ζωή της Βρετανίδας Ελίζαμπεθ Γκάσκελ, την οποία λίγοι γνωρίζουν και ακόμα λιγότεροι έχουν διαβάσει.
Η πτώση και άλλες ιστορίες - Friedrich Dϋrrenmatt: Κριτική βιβλίου
25.10.2016 10:13
Η ανθρώπινη ιστορία χρειάζεται πολύ μελάνι για να γραφτεί και ίσως αυτό να μην είναι αρκετό. Χωρίς αμφιβολία, αυτή η ιστορία που ονομάζεται άνθρωπος, αυτό το μέγα ανεξάντλητο κεφάλαιο και τα συν αυτώ έχει τόσες εκδοχές, τόσες όψεις και τόσα τρωτά σημεία που κάθε συγγραφέας κομίζει την δική του οπτική γωνία με οδηγό τα βιώματά του και τα αναγνώσματά του.
Το βιβλίο των φανταστικών όντων - Χόρχε Λούις Μπόρχες: Κριτική βιβλίου
11.10.2016 09:59
Φανταστικά όντα στοιχειώνουν από γεννήσεως του κόσμου τις ανθρώπινες ζωές γιατί ο άνθρωπος μπροστά στη δύναμη της φύσης και στο μεγαλείο της έχει ανάγκη να εκφράσει τις φοβίες του, τις απορίες του, τις σκέψεις του με τρόπο πολλές φορές παράλογο, μεταφυσικό και υπερβολικό.