Πέμπτη, 8 Δεκεμβρίου 2016

Διά τήν ζωγραφίαν - Παναγιώτης Δοξαράς

Διά τήν ζωγραφίαν - Παναγιώτης Δοξαράς

Από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης κυκλοφορεί το βιβλίο, Διά τήν ζωγραφίαν Λεονάρντο Ντα Βίντσι, Λέον Μπατίστα Αλμπέρτι & Αντρέα Πότσο. Οι πρώτες μεταφράσεις κειμένων τέχνης από τον Παναγιώτη Δοξαρά σε επιστημονική επιμέλεια-εισαγωγή Παναγιώτη Κ. Ιωάννου

 

Στις αρχές του 18ου αιώνα μεταξύ Μοριά, Ιονίου και, πιθανότατα, Βενετίας, ο ζωγράφος και στρατιωτικός Παναγιώτης Δοξαράς (1662-1729) μετέφρασε στα ελληνικά τις πραγματείες περί ζωγραφικής του Λεονάρντο ντα Βίντσι και του ουμανιστή Λεόν Μπαττίστα Αλμπέρτι, κείμενα που συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες πηγές της ιστορίας της ευρωπαϊκής τέχνης, καθώς και οδηγίες για την τεχνική της τοιχογραφίας από τον ιησουίτη ζωγράφο Αντρέα Πότσο. Επίσης, εξελλήνισε χιλιάδες ονόματα ζωγράφων που περιλαμβάνονταν στο πρώτο καλλιτεχνικό λεξικό, όπως κυκλοφόρησε στα ιταλικά το 1719, και μετέφρασε μια ομιλία του Πάολο Σένιερι, επιφανούς ιησουίτη ιεροκήρυκα της εποχής. Ο Δοξαράς συγκέντρωσε τις μεταφράσεις αυτές σε ένα εικονογραφημένο χειρόγραφο, με τον τίτλο «Τέχνη Ζωγραφίας», το οποίο, άγνωστο για ποιους λόγους, δεν εκδόθηκε τότε και έφτασε ώς εμάς σε δύο απόγραφα: ένα απόκειται στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη της Βενετίας (1720) και ένα, από πολλές απόψεις πληρέστερο, στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (1724). Στον παρόντα τόμο εκδίδονται για πρώτη φορά, με διπλωματική μέθοδο, τα κείμενα που απαρτίζουν το απόγραφο της Εθνικής Βιβλιοθήκης.

Η πρωτοβουλία αυτή του Παναγιώτη Δοξαρά, ο οποίος συνήθως προσδιορίζεται ως ο πρώτος νεοέλληνας ζωγράφος ή ως ο «μεταβυζαντινός» που έγινε «δυτικός», συνιστούσε μια ριζική παρέμβαση στο καλλιτεχνικό γίγνεσθαι των ελληνόφωνων πληθυσμών της εποχής του· παράλληλα, αποτελεί μια πολλαπλή ένδειξη για τη διάχυση θρησκευτικών και, με την ευρεία έννοια, πολιτικών ιδεών από τον δυτικό στον ανατολικό-ορθόδοξο κόσμο. Επιπλέον, η επίπονη και οπωσδήποτε μακρόχρονη εργασία του, μολονότι προσωπική προσπάθεια –η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνούσε τις δυνατότητές του–, έχει ευρύτερο γλωσσικό ενδιαφέρον: για να μεταγλωττίσει το περιεχόμενο των πρωτότυπων κειμένων, ο Έλληνας ζωγράφος απέδωσε έννοιες και όρους της δυτικής τέχνης άγνωστους μέχρι τότε στον κόσμο για τον οποίο προορίζονταν οι μεταφράσεις. Ειδικά για την πραγματεία του Ντα Βίντσι, η μετάφραση του Δοξαρά χρονολογείται μεταξύ των πρώτων που εκπονήθηκαν σε πανευρωπαϊκό επίπεδο και παραμένει η μοναδική στην ελληνική γλώσσα.

 

Ο ζωγράφος και στρατιωτικός Παναγιώτης Δοξαράς γεννήθηκε στη Μάνη το 1662 και πέθανε στην Κέρκυρα το 1729. Παράλληλα με τη ζωγραφική του ιδιότητα, προσέφερε στρατιωτικές υπηρεσίες στη Βενετία που την ίδια εποχή ανακατέλαβε τον Μοριά, από το 1685 έως το 1715. Μεγάλο μέρος της ζωής του, ο Δοξαράς το πέρασε στα νησιά του Ιονίου, συγκεκριμένα στη Ζάκυνθο, τη Λευκάδα και την Κέρκυρα. Στην τελευταία άφησε και το σημαντικότερο έργο του, τους πίνακες της οροφής του ναού του αγίου Σπυρίδωνα, σύνολο που ολοκλήρωσε το 1727 και  το οποίο θεωρείται ορόσημο για την ιστορία της τέχνης στις ελληνικές χώρες καθώς σε αυτό έχει πλήρως απορροφηθεί ο «δυτικός», μπαρόκ, τρόπος ζωγραφικής οροφών. Στον Παναγιώτη Δοξαρά οφείλουμε και την πρώτη συστηματική ενασχόληση με τη μετάφραση βασικών ιταλικών κειμένων περί τέχνης τόσο θεωρητικού όσο και πρακτικού χαρακτήρα.


Ο Παναγιώτης Κ. Ιωάννου διδάσκει ιστορία της τέχνης της Αναγέννησης και του Μπαρόκ στο τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Συνεργάζεται ως ερευνητής με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας.

Σχετικές ειδήσεις
Πριάπεια και σατυρικά - Παναγιώτης Καρώνης
29.09.2016 10:32
Από τις εκδόσεις Το Δόντι κυκλοφορεί το βιβλίο, Πριάπεια και σατυρικά. Δημοτικά γαμοτράγουδα του Παναγιώτη Καρώνη.
Χρυσές τουλίπες - Παναγιώτης Ρουμελιώτης
10.05.2016 11:46
Από τον Εκδοτικό Οργανισμό Λιβάνη κυκλοφορεί το βιβλίο Χρυσές τουλίπες του Παναγιώτη Ρουμελιώτη.
Τελευταία προειδοποίηση - Παναγιώτης Κεχαγιάς
06.04.2016 10:07
Από τις εκδόσεις Αντίποδες κυκλοφορεί η συλλογή διηγημάτων Τελευταία προειδοποίηση του Παναγιώτη Κεχαγιά.
Διά τήν Ζωγραφίαν - Παναγιώτης Δοξαράς
08.03.2016 10:03
Από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης κυκλοφορεί το βιβλίο, Διά τήν Ζωγραφιάν: οι πρώτες μεταφράσεις κειμένων τέχνης από τον Παναγιώτη Δοξαρά.
07.03.2016 09:56
Ο ακαδημαϊκός και ζωγράφος Παναγιώτης Τέτσης πέθανε τα ξημερώματα σε ηλικία 91 ετών ύστερα από μακρά κι επίπονη μάχη με τον καρκίνο.