Παρασκευή, 24 Φεβρουαρίου 2017
Η σκιά του στρατιώτη - Αντώνης Ξυραφάς: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Παρασκευή, 8 Ιουλίου 2016 15:22
Η σκιά του στρατιώτη - Αντώνης Ξυραφάς: Κριτική βιβλίου

Ένας στρατιώτης του καιρού του, ένας λησμονημένος ήρωας , ένας βασανισμένος άνθρωπος, μία ιαχή ειρήνης μέσα σε έναν απρόσμενα πολεμικό κόσμο, όλα αυτά θα χαρακτηρίσουν τον πρωταγωνιστή που εκλιπαρεί για προορισμό μέσα σε μία αχανή ζωή δίχως πυξίδα.

Ο Αντρέι Νικολάγιεβ βρίσκεται την επαύριον του Κριμαϊκού πολέμου σε έναν αφιλόξενο τόπο, την πόλη του, να αναζητά τα κομμάτια του εαυτού του και να προσπαθεί το δύσκολο εγχείρημα της προσωπικής του ανασυγκρότησης. Κανένας στόχος δεν είναι τόσο δύσκολος όσο ο στόχος της επιβίωσης μέσα στην κοινοτοπία που εξασφαλίζει μία κοινωνία εχθρική και ουτοπική, παράξενα διαμορφωμένη.

Μέσα σε ένα περιβάλλον έμπνευσης από την ρωσική λογοτεχνία των αρχών του 20ου αιώνα, ο συγγραφέας σκιαγραφεί ένα πρόσωπο δίχως σκιά, δίχως ταυτότητα που σιγά σιγά επιχειρεί να γευτεί την χαρά της ύπαρξης αντιπαλεύοντας την απουσία της ανθρώπινης του διάστασης. Γιατί ο ήρωας του Ξυραφά ζητάει απλά πράγματα, τίποτα πολυτελές, τίποτα περιττό, μόνο μια ζωή δίχως σύγχυση και με κανονικά ψήγματα ευτυχίας. Δεν επιζητά την τέλεια ευτυχία γιατί γνωρίζει πως δεν υπάρχει, δεν αναλώνεται σε αδύνατες αναζητήσεις και πάνω από όλα επιδιώκει να ξεφύγει από τους προσωπικούς του φόβους, είναι ένας ανθρωπάκος που θέλει να τον βλέπουν ως άνθρωπο, να το στοίχημα του και η αποστολή του. Ο Νικολάγιεβ δεν απέχει καθόλου από τους Ντοστογιεφσκικούς ή Γκογκολικούς ήρωες αλλά η επένδυση του Ξυραφά αν και νοσταλγική είναι σημερινά ξεχωριστή, είναι επίκαιρη, έχει εκφάνσεις καθημερινής τρέλας. Αυτή την τρέλα που τον καταπνίγει και τον εξουθενώνει θέλει να διώξει μακριά και να απαλλαχτεί από το δαιμόνιο της ανυπαρξίας. Ο Νικολάγιεβ ντύνεται το πέπλο της σκληρής πραγματικότητας του εμπόλεμου μετώπου και μετά την επιστροφή του στην πρότερη ζωή του δημοσίου υπαλλήλου καθίσταται θύμα του συστήματος, ένα σύστημα που δεν σηκώνει διαφορετικότητα, καταδικάζει τον επίμονο και ήσυχο άνθρωπο όπως είναι εκείνος. Και αναρωτιέται εύλογα κατά τον ρου της αφήγησής του: «Τι και αν δεν μπορεί να καθρεφτιστεί πουθενά ή να ρίξει τη σκιά του πάνω σε κάτι; Τι και αν μόνο ο κόσμος καθρεφτίζεται ουδέτερα πάνω του; Τι και αν η ψυχή του δεν ανήκει πια στα πράγματα αυτού του κόσμου, που διαρκώς αλλάζουν, που είναι κι εκείνα σκιές από μόνα τους».

Ο Νικολάγιεβ δεν μπορεί να πάρει κουράγιο από τους γύρω του καθώς η ευτυχία του είναι καθαρά δική του και πρέπει να παλέψει για αυτήν μέχρι τέλους. Έτσι και αλλιώς φίλοι και γνωστοί σε μια εποχή απάνθρωπη και εχθρική βυθίζονται συνεχώς στον βούρκο ενός κόσμου δίχως προσωπείο που κλίνει προς την καταστροφή ιδανικών. Αλλά «όπως και αν το φέρει η μοίρα σε αυτή τη ζωή, είναι αναγκασμένος κανείς να ζήσει στο τέλος όσο καλύτερα του επιτρέπουν οι περιστάσεις». Και οι περιστάσεις και οι συγκυρίες δεν είναι φιλικά διακείμενες προς εκείνον, θα δει την γυναίκα του την Ντάσα να τον εγκαταλείπει γιατί πρώτα εκείνος έχει εγκαταλείψει τον εαυτό του και με δυναμικότητα που άλλοτε εντείνεται και άλλοτε χάνεται σαν να μην υπάρξει ποτέ επιχειρεί να ορθώσει ανάστημα, να βγει από το καβούκι του πληγωμένου ζώου και να ξαναζήσει. Ο πόλεμος είναι μία κακή ανάμνηση, αποτελεί όμως δίχως άλλο και μία εμπειρία που μέσα στο σκοτάδι της λάμπει το φως της αντίστασης σε έναν μάταιο θάνατο αν και πολλές φορές θα ευχόταν να είχε σβήσει τότε. Πάντως «την ευτυχία μπορεί να την φέρει μόνο η επίγνωση των πραγμάτων, ευχάριστη ή οδυνηρή». Και εκείνος έχει προ καιρού συνειδητοποιήσει πως η ζωή του είναι άνευ ουσίας, έχει απωλέσει κάθε έννοιά της και χρειάζεται να επαναφέρει τον εαυτού του σε κατάσταση ελέγχου για να νιώσει ισορροπία και αγαλλίαση. «Κάποτε έπιανε τον εαυτό του να σκέφτεται ότι ανύπαρκτος ήταν πριν γεννηθεί, κι ότι ανύπαρκτος θα γίνει, όπως όλοι οι άλλοι, αφότου θα έχει πεθάνει».

Μέσα σε όλο αυτό το δυσμενές για τον ίδιο πλαίσιο ενυπάρχει και αναδύεται ένας τόνος αισιοδοξίας που αντιμάχεται σθεναρά την μελαγχολία του ταξιδιού προς την δυστυχία που αυτή τη στιγμή κυριαρχεί. Έχει αποφασίσει μέσα του πως δεν θα αφεθεί να εξολοθρευτεί αφού ο πόλεμος που άφησε πίσω του δεν στάθηκε ικανός να του στερήσει την ύπαρξή του, θα συνεχίσει να ζει σε πείσμα των καιρών. Άρα μόνος κίνδυνος αυτή η σκιά, αυτό το φάντασμα που κατοικεί μέσα του και πρέπει να εξαφανίσει από προσώπου γης, οφείλει να αλλάξει την υπόστασή του για να αλλάξει και την μοίρα του. Ο φίλος του Σεργκέι με τον οποίο θα αναπτυχθεί μία ιδιάζουσα φιλία και ένας πολύ ενεργός διάλογος και συζητήσεις επί συζητήσεων δηλώνει χαρακτηριστικά: «Τις συνήθειές μας, τον τρόπο που φερόμαστε στους άλλους, τη ζωή που ζούμε κάθε μέρα, τον εαυτό μας τον ίδιο, τα έχουμε επινοήσει όλα εμείς, Αντρέι. Όλα όσα είμαστε, εμείς τα έχουμε φτιάξει. Έτσι, κάποια μέρα μπορούμε να τα αλλάξουμε, έστω και αν απαιτείται γι’αυτό μεγάλη προσπάθεια». Την αλλαγή αυτή την έχει υποσχεθεί στον εαυτό του και το όνειρο αυτό της επανένταξής του είναι τόσο κοντά του και τόσο μακριά του. Η ζωή κρύβει εκπλήξεις και συγκινήσεις για αυτούς που υπομένουν και διαλέγουν τον δύσκολο δρόμο. Έτσι αξίζει τον κόπο να αναμετρηθεί κανείς με την μοναξιά του γιατί η νίκη αυτή είναι μεγαλειώδης.

«Φτάνει μόνο μέσα σ’ ένα όνειρο σας να αντικρίσετε τον εαυτό σας. Γιατί το όνειρο είναι ο καθρέφτης της ψυχής μας».

«Με την αληθινή, την ανθρώπινη μοναξιά, γίνεται κανείς για λίγο αναχωρητής, αρνητής των εγκοσμίων, για να ζήσει βαθύτερα τον εαυτό του, να αφεθεί στον κόσμο γύρω του, μακριά από τον χρόνο, τις δεσμεύσεις, τις καθημερινές επιδιώξεις».

Το βιβλίο του Αντώνη Ξυραφά, Η σκιά του στρατιώτη, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης.

Εκτύπωση
Περισσότερα
Φαμπέρ Ο καταστροφέας - Tristan Garcia: Κριτική βιβλίου
20.02.2017 10:07
"Ίσως να ξαναγυρίσει, αλλά δεν είναι πια εδώ. Η ανάμνησή του ξεθωριάζει. Κάτι δικό του μιλάει μέσα μου και με βάζει κατά καιρούς ακόμα σε πειρασμό, όταν κάθομαι στο τραπέζι μου και γράφω. Ζει στα βιβλία μου. Εκεί μόνο, κατά τα άλλα έχει τελειώσει ͘ με στοίχειωσε και με παράτησε" γράφει ο συγγραφέας κλείνοντας την κουρτίνα της αφήγησής του και το μάτι στον ήρωά του Φάμπερ.
Τα αστέρια του Σίντι Μουμέν - Mahi Binebine: Κριτική βιβλίου
13.02.2017 12:08
Η Κόλαση ίσως να απέχει μόλις λίγο από τον επικαλούμενο Παράδεισο, έναν όροφο, ένα τετράγωνο, λίγα χιλιόμετρα, ποιος μπορεί να ξέρει! Μπορεί πάλι ο Παράδεισος για κάποιον να είναι η Κόλαση που εύχεται για τον διπλανό του και τότε γεμίζει με χαρά από το μίσος που νιώθει, ανθρώπινο και αυτό αν και δυστυχώς ακραίο.
1913, Η χρονιά πριν από τη θύελλα - Florian Illies: Κριτική βιβλίου
31.01.2017 10:08
Δεν είναι τυχαίο που ο συγγραφέας αποφάσισε να αφιερώσει ένα ολόκληρο βιβλίο σε αυτή την χρονιά. Το 1913 είναι πράγματι μια χρονιά ορόσημο για τα ευρωπαϊκά δρώμενα, είναι μια χρονιά πέρα για πέρα κομβική, σημαδιακή και χαρακτηριστική για όλα αυτά που έμελλε να επακολουθήσουν.
Η ιστορία μιας ώρας και άλλα διηγήματα - Κέιτ Σοπέν: Κριτική βιβλίου
17.01.2017 10:09
Η Μπερτ Μοριζό υπήρξε από τις πρώτες γυναίκες ζωγράφους του ιμπρεσιονισμού, η οποία ούτε λίγο ούτε πολύ απεικόνισε στους πίνακές της, τους τολμηρούς για την εποχή, μία γυναίκα ελεύθερη, ανεξάρτητη, σίγουρη για τον εαυτό της και μακριά από την αντρική επίβλεψη και πίεση.
Η ώρα του αστεριού - Κλαρίσε Λισπέκτορ: Κριτική βιβλίου
09.01.2017 12:45
Η γέννηση ενός έργου λογοτεχνικού κρύβει μυστήριο, αν δε κρύβει και πόνο, ταλαιπωρία και ανηφορίζει έναν Γολγοθά, τότε καθίσταται έργο που αντέχει στον χρόνο. Δεν είναι σε καμία περίπτωση μία τυπική διαδικασία ή μία υπόθεση απλή αν ο συγγραφέας παλεύει με τον εσώτερο κόσμο του, το σύμπαν του, τον ψυχισμό του.
Μια από τις δύο - Ντανιέλ Σάδα: Κριτική βιβλίου
20.12.2016 10:37
Η Αδριάνα Χιμένες Γκαρσία στην τελευταία φράση στο επίμετρο του βιβλίου γράφει: "Του φαινόταν αδύνατο να γίνει κανείς συγγραφέας χωρίς να έχει αυτί ͘ του ήταν ασύλληπτο να είναι κανείς καλός αφηγητής χωρίς να έχει διαβάσει ποίηση". Αυτά τα λόγια αντανακλούν την πολύ ιδιαίτερη προσωπικότητα και την φιλοσοφία του συγγραφέα περί συγγραφής, ο κόσμος των λέξεων δεν συνάδει με τον κοινό παρονομαστή.
Το μάτι - Vladimir Nabokov: Κριτική βιβλίου
05.12.2016 10:34
"Το θέμα στο Μάτι είναι μία έρευνα που οδηγεί τον πρωταγωνιστή μέσα από έναν κυκεώνα από καθρέφτες στη συγχώνευση δίδυμων εικόνων". Αυτά γράφει ο συγγραφέας στο προλογικό σημείωμα του βιβλίου όπου και αναλύει την φιλοσοφία πίσω από την σύλληψη της ιδέας για το Μάτι.
Η πρώτη φλέβα - Γιάννης Μακριδάκης: Κριτική βιβλίου
21.11.2016 10:56
Ποτέ ο χρόνος δεν είναι αρκετός για να ξετυλίξεις το κουβάρι μιας ζωής και ποτέ κανείς δεν βγαίνει αλώβητος και ατάραχος από την τριβή με το παρελθόν. Ειδικά μάλιστα όταν αυτό στριφογυρίζει και γλυκοκοιτάζει το παρόν σαν την μέλισσα γύρω από το λουλούδι που προσπαθεί να προσγειωθεί για να τραφεί. Εδώ περιγράφονται τα πρόσωπα μίας άλλης εποχής που όμως ακόμα και σήμερα συνεχίζει να υπάρχει γιατί οι άνθρωποι δεν σταμάτησαν να φωτογραφίζουν τις στιγμές τους και την μοναδικότητά τους. Μία γυναίκα και ένας άντρας, δύο κόσμοι παράλληλοι και διαφορετικοί μα τόσο όμοιοι.