Δευτέρα, 27 Φεβρουαρίου 2017
Λίγη φλόγα, πολλή στάχτη - Γιάννης Ατζακάς: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Τρίτη, 26 Ιανουαρίου 2016 14:32
Λίγη φλόγα, πολλή στάχτη - Γιάννης Ατζακάς: Κριτική βιβλίου

Διηγήματα βαμμένα με το χρώμα της ιστορίας ενός λαού, αυτό είναι το μεγάλο επίτευγμα του Ατζακά. Διατρέχει τον ρου της ιστορίας και μέσα από αυτήν την διαδρομή ακτινογραφεί γεγονότα που άφησαν ανεξίτηλα το σημάδι στις ζωές που εξιστορούνται. Ξεγυμνώνει με τον λόγο του κάθε πτυχή των ανθρώπων της υπαίθρου, της πόλης, των νησιών και τους παρουσιάζει ατόφιους, απείραχτους και ακατέργαστους.

Μέσα από αυτήν την προσφορά λογοτεχνικών περσόνων καταφέρνει να ξεδιπλώσει έναν πίνακα συναισθημάτων, παραδόσεων, γεγονότων διατρέχοντας ούτε λίγο ούτε πολύ σχεδόν όλο τον εικοστό αιώνα, τις σπαρακτικές και οδυνηρές απώλειες, την θλίψη για αυτούς που έφυγαν, την ανάμνηση για αυτούς που έμειναν. Με μία γραφή που παραπέμπει στους δασκάλους του παρελθόντος και με συχνές αναφορές σε αυτούς, όπως για παράδειγμα τον Παπαδιαμάντη στον οποίο είναι αφιερωμένο ένα από τα διηγήματα, ο συγγραφέας εισχωρεί σε τοπικές διαλέκτους, ξετρυπώνει εκφράσεις από τις λαϊκές ρήσεις και επιδίδεται χωρίς κόπο αλλά αυθεντικότητα και αρμονία σε όμορφα λεκτικά παιχνίδια χαρίζοντάς μας μία ποιητική διάθεση που χαϊδεύει την ανάγνωση αλλά εγείρει ερωτήματα για το παρελθόν. Παρόλο την σκληρότητα, την τραχύτητα και πολλές φορές την πικρία των στιγμών και των συμβάντων, μέσα από την αφήγησή του ξεπηδά μία γλυκιά νοσταλγία για τα αγνά χρόνια, τα χρόνια αυτά τα τρυφερά που πέρασαν ανεπιστρεπτί. Και παρά την δυσκολία που οι άνθρωποι του τότε συνάντησαν, αν αναλογιστεί κανείς τις συγκυρίες και τις απαγορεύσεις, τους περιορισμούς και τα πενιχρά μέσα διαβίωσης, υπάρχει έντονο το άρωμα της νοσταλγίας για το αίσθημα αλληλεγγύης, αλληλοκατανόησης και αλληλοβοήθειας που διαλύθηκε σαν σύννεφο στα χρόνια που ακολούθησαν.

Ο Ατζακάς μοιάζει να νιώθει ένα δέος μπροστά στους ήρωές του, έναν  σεβασμό ίσως και αυτοί, απαλλαγμένοι από πρέπει, ξεπηδούν από μέσα του ανώδυνα με αυτόν τον μοναδικό τρόπο με τον οποίο «εκμεταλλεύεται» την ζήση τους. Οι χαρακτήρες του, είτε πρόκειται για νεότερους είτε για πρεσβύτερους είναι πρόσωπα που αγωνίστηκαν για την ίδια τους την ζωή, για την ζωή των παιδιών τους και μόχθησαν για να αποκτήσουν αγαθά. Με ροζιασμένα χέρια από την εργασία, με ιδρωμένα μέτωπα, με ταλαιπωρημένες όψεις, οι άνδρες και οι γυναίκες είναι φιγούρες που μοιάζουν να ξεπρόβαλαν από ασπρόμαυρη ταινία του Αγγελόπουλου . Εικόνες ολόκληρων γενιών ξυπνάνε μέσα από τις περιγραφές μίας Ελλάδας που πόνεσε, μάτωσε, αναστήθηκε, έζησε και πάλεψε να βγει ζωντανή. Νέοι που έδωσαν μάχη για ένα κομμάτι ψωμί, για λίγα ψίχουλα ελευθερίας μέσα από τιμωρίες και εξορίες που δεν τους λύγισαν αλλά τους πείσμωσαν να συνεχίσουν να υπερασπίζονται τα πιστεύω τους. Αναφέρει κάπου χαρακτηριστικά: «Ξέρω πως οι άνθρωποι στα χέρια της Ιστορίας είναι ένα φτηνό παιχνιδάκι». Και πράγματι οι άνθρωποι των διηγημάτων του Ατζακά παραδίδονται άοπλοι στο μεγαλείο της Ιστορίας και βιώνουν στενάχωρες καταστάσεις όπως θανάτους, απώλειες περιουσιών, εσωτερικές αδυναμίες ύπαρξης. Ο κοινός παρονομαστής σε όλα τα διηγήματα είναι η δυστυχία και ο σπαραγμός, η αδικία και η κατάρρευση για αυτούς που περίμεναν από την ζωή τους ένα καλύτερο αύριο. Καμία όμως έκλαμψη, κανένα φως και καμία ελπίδα δεν επιφύλαξε για τον Νικήτα στο διήγημα «Λίγη φλόγα πολλή στάχτη» όπου ο ήρωας κατεδαφίζεται σε έναν έρωτα χωρίς αντάλλαγμα και βιώνει ολοκληρωτικά την απόρριψη σαν το σώμα του να ήταν ξένο μέσα στο ίδιο του το κορμί. «Μόνος εκείνος γνώριζε πως, αν ήρθε εδώ, δεν ήταν για να κρυφτεί από κάποιους διώκτες του, αλλά από τον ίδιο του τον εαυτό. Ο πληγωμένος εγωισμός του όμως τον είχε ακολουθήσει όπως ο ίσκιος του, σαν δαρμένο σκυλί». Και λίγο παρακάτω: «Ο πόνος του δεν ήταν παρά ένα εξαγνιστικό μαρτύριο, που για κατακάθι του άφηνε μία γεύση στυφής ηδονής».

Δικτατορία, εμφύλιος, αντιπαλότητες κοινωνικές, πολιτικά αδιέξοδα, ανεκπλήρωτοι έρωτες και οικογενειακές απογοητεύσεις, αντίσταση στο καθεστώς και εξοστρακισμός για λόγους συνείδησης όλα βρίσκονται εντός. Οι άνθρωποι του Ατζακά έρχονται αντιμέτωποι με την ίδια τους την εποχή και στήνονται σε κάθε περίσταση στον τοίχο χωρίς να γνωρίζουν το γιατί, ποιες αμαρτίες πληρώνουν, ποιο κόστος ζωής ξεπληρώνουν. Ο Στράτος για παράδειγμα, στον «Αλιβάνιστο», παπαδιαμαντικού ύφους διήγημα εμπνευσμένο από τον «Άγιο των ελληνικών γραμμάτων», βασανίζεται από τον πόλεμο που του έχει ανοίξει η ίδια του η κόρη που απαρνείται να τον δει, τον έχει ξεχάσει μέσα της και τον εκδικείται εκούσια για όλα αυτά που η ίδια ισχυρίζεται πως της προξένησε. Είναι μία ιστορία οικογενειακή που έχει την αλήθεια ριζωμένη και για αυτό αγγίζει με την ωμότητα και την καθαρότητα του λόγου που μεταχειρίζεται ο συγγραφέας. Το ίδιο συμβαίνει και στο διήγημα «Ο Οδυσσέας στη Μαύρη Θάλασσα» όπου η συνάντηση γιου και πατέρα μετά από χρόνια θυμίζει τον Τηλέμαχο και τον Οδυσσέα, μία συνάντηση σπαρακτική, ανατριχιαστική και πολύ βαθιά συναισθηματική. Μετά από χρόνια αποξένωσης λόγω διαφόρων συγκυριών ξαναβρίσκονται να ανταμώνουν και να ξανανιώνουν την αγάπη που έχει ο ένας για τον άλλο έχοντας στο νου πως μπορεί και να μην ξανασμίξουν. Βυθίζονται και οι δύο στην χαρά της προσμονής που έγινε πραγματικότητα και αγκαλιάζονται εδώ και τώρα για να προλάβουν να ζήσουν αναδρομικά όλα αυτά που χρόνια στερήθηκαν. Και σε μία αποστροφή του λόγου του ο πατέρας συμβουλεύει τον γιο του: «Εσύ παιδί μου, να κοιτάς πρώτα τη δουλειά σου. Ας τρέξουν και οι άλλοι γι’αυτό το έρμο το ρωμαίικο. Εμείς ρημάξαμε τη ζωή μας, όλα για μία ιδέα»… «Δεν πρόκειται ποτέ να σιάξει αυτός ο κόσμος, ο άνθρωπος βλέπει πρώτα το τομάρι του και μετά σκέφτεται την κοινωνία». Ατέλειωτα χιλιόμετρα ψυχικής κατάπτωσης, αλησμόνητες σκέψεις στον διάβα του χρόνου που ρήμαξαν, ακούραστοι ιππείς γεμάτοι βάσανα να συνεχίζουν την ανηφόρα τους, αγέλαστες φιγούρες να παλεύουν με τις σκιές τους. Και όμως η ζωή συνεχίζεται…

«Πρέπει όμως να έχεις πονέσει ο ίδιος πρώτα, για να μπορέσεις να μιλήσεις για τον ξένο πόνο» - Από το διήγημα Λίγη φλόγα πολλή στάχτη

«Δεν ήταν μόνο ο σεβντάς που τον έκαιγε, το μεγάλο μαρτύριο ήταν τα αναπάντητα ερωτήματα που σφυροκοπούσαν ανελέητα τη σκέψη του» - Από το διήγημα Η Λίμνη

«Η γυναίκα για να τη φέρεις στα νερά σου θέλει καλό ψάρι και κρασί μαζί» - Από το διήγημα Η συμφωνία


Το βιβλίο του Γιάννη Ατζακά, με τίτλο Λίγη φλόγα πολλή στάχτη, κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Άγρα .

Εκτύπωση
Περισσότερα
Φαμπέρ Ο καταστροφέας - Tristan Garcia: Κριτική βιβλίου
20.02.2017 10:07
"Ίσως να ξαναγυρίσει, αλλά δεν είναι πια εδώ. Η ανάμνησή του ξεθωριάζει. Κάτι δικό του μιλάει μέσα μου και με βάζει κατά καιρούς ακόμα σε πειρασμό, όταν κάθομαι στο τραπέζι μου και γράφω. Ζει στα βιβλία μου. Εκεί μόνο, κατά τα άλλα έχει τελειώσει ͘ με στοίχειωσε και με παράτησε" γράφει ο συγγραφέας κλείνοντας την κουρτίνα της αφήγησής του και το μάτι στον ήρωά του Φάμπερ.
Τα αστέρια του Σίντι Μουμέν - Mahi Binebine: Κριτική βιβλίου
13.02.2017 12:08
Η Κόλαση ίσως να απέχει μόλις λίγο από τον επικαλούμενο Παράδεισο, έναν όροφο, ένα τετράγωνο, λίγα χιλιόμετρα, ποιος μπορεί να ξέρει! Μπορεί πάλι ο Παράδεισος για κάποιον να είναι η Κόλαση που εύχεται για τον διπλανό του και τότε γεμίζει με χαρά από το μίσος που νιώθει, ανθρώπινο και αυτό αν και δυστυχώς ακραίο.
1913, Η χρονιά πριν από τη θύελλα - Florian Illies: Κριτική βιβλίου
31.01.2017 10:08
Δεν είναι τυχαίο που ο συγγραφέας αποφάσισε να αφιερώσει ένα ολόκληρο βιβλίο σε αυτή την χρονιά. Το 1913 είναι πράγματι μια χρονιά ορόσημο για τα ευρωπαϊκά δρώμενα, είναι μια χρονιά πέρα για πέρα κομβική, σημαδιακή και χαρακτηριστική για όλα αυτά που έμελλε να επακολουθήσουν.
Η ιστορία μιας ώρας και άλλα διηγήματα - Κέιτ Σοπέν: Κριτική βιβλίου
17.01.2017 10:09
Η Μπερτ Μοριζό υπήρξε από τις πρώτες γυναίκες ζωγράφους του ιμπρεσιονισμού, η οποία ούτε λίγο ούτε πολύ απεικόνισε στους πίνακές της, τους τολμηρούς για την εποχή, μία γυναίκα ελεύθερη, ανεξάρτητη, σίγουρη για τον εαυτό της και μακριά από την αντρική επίβλεψη και πίεση.
Η ώρα του αστεριού - Κλαρίσε Λισπέκτορ: Κριτική βιβλίου
09.01.2017 12:45
Η γέννηση ενός έργου λογοτεχνικού κρύβει μυστήριο, αν δε κρύβει και πόνο, ταλαιπωρία και ανηφορίζει έναν Γολγοθά, τότε καθίσταται έργο που αντέχει στον χρόνο. Δεν είναι σε καμία περίπτωση μία τυπική διαδικασία ή μία υπόθεση απλή αν ο συγγραφέας παλεύει με τον εσώτερο κόσμο του, το σύμπαν του, τον ψυχισμό του.
Μια από τις δύο - Ντανιέλ Σάδα: Κριτική βιβλίου
20.12.2016 10:37
Η Αδριάνα Χιμένες Γκαρσία στην τελευταία φράση στο επίμετρο του βιβλίου γράφει: "Του φαινόταν αδύνατο να γίνει κανείς συγγραφέας χωρίς να έχει αυτί ͘ του ήταν ασύλληπτο να είναι κανείς καλός αφηγητής χωρίς να έχει διαβάσει ποίηση". Αυτά τα λόγια αντανακλούν την πολύ ιδιαίτερη προσωπικότητα και την φιλοσοφία του συγγραφέα περί συγγραφής, ο κόσμος των λέξεων δεν συνάδει με τον κοινό παρονομαστή.
Το μάτι - Vladimir Nabokov: Κριτική βιβλίου
05.12.2016 10:34
"Το θέμα στο Μάτι είναι μία έρευνα που οδηγεί τον πρωταγωνιστή μέσα από έναν κυκεώνα από καθρέφτες στη συγχώνευση δίδυμων εικόνων". Αυτά γράφει ο συγγραφέας στο προλογικό σημείωμα του βιβλίου όπου και αναλύει την φιλοσοφία πίσω από την σύλληψη της ιδέας για το Μάτι.
Η πρώτη φλέβα - Γιάννης Μακριδάκης: Κριτική βιβλίου
21.11.2016 10:56
Ποτέ ο χρόνος δεν είναι αρκετός για να ξετυλίξεις το κουβάρι μιας ζωής και ποτέ κανείς δεν βγαίνει αλώβητος και ατάραχος από την τριβή με το παρελθόν. Ειδικά μάλιστα όταν αυτό στριφογυρίζει και γλυκοκοιτάζει το παρόν σαν την μέλισσα γύρω από το λουλούδι που προσπαθεί να προσγειωθεί για να τραφεί. Εδώ περιγράφονται τα πρόσωπα μίας άλλης εποχής που όμως ακόμα και σήμερα συνεχίζει να υπάρχει γιατί οι άνθρωποι δεν σταμάτησαν να φωτογραφίζουν τις στιγμές τους και την μοναδικότητά τους. Μία γυναίκα και ένας άντρας, δύο κόσμοι παράλληλοι και διαφορετικοί μα τόσο όμοιοι.