Πέμπτη, 8 Δεκεμβρίου 2016
Είδαμε την «Σαλώμη» σε σκηνοθεσία Θέμελη Γλυνάτση
Δημοσίευση: Δευτέρα, 21 Δεκεμβρίου 2015 16:50
Είδαμε την «Σαλώμη» σε σκηνοθεσία Θέμελη Γλυνάτση

Ερωτισμός σε αργή κίνηση

 

[…] Το φίλησα το στόμα σου Ιοκανάαν, το φίλησα στο στόμα σου.

Τα χείλη σου έχουν μια πικρή γεύση. Ήταν η γεύση του αίματος; Ίσως να

ήταν η γεύση του έρωτα. Λένε πως ο έρωτας έχει πικρή γεύση. Αλλά τι σημασία έχει; Φίλησα το στόμα σου, Ιοκανάαν, φίλησα το στόμα σου […]

 

Σαλώμη (μτφ Θ. Γλυνάτσης)

 

Πανσέληνος. Μία παράδοξη νύχτα, που ο ερωτισμός επιβάλλεται θριαμβικά στην βασιλική αυλή, γεννιέται και κορυφώνεται ένα μεγάλο δράμα. Ένα δράμα που θα έχει ουσιαστικό κόστος και ξεκινά από μία τρέλα, μία παρόρμηση και ένα απορριπτικό βλέμμα.

 

Η πριγκίπισσα Σαλώμη, κόρη της Ηρωδιάδας, ακούει τη φωνή του Ιοκανάαν, ενός προφήτη-αιχμαλώτου του Τετράρχη και μαγεύεται. Χωρίς σαφή όρια μεταξύ του παιχνιδιού της, της νεανικής της τρέλας ή ενός ειλικρινή και δυνατού έρωτα, νιώθει μία ακατανίκητη επιθυμία να τον δει και να του μιλήσει. Πείθει τον φύλακα να της ανοίξει την πόρτα και τον συναντά. Όμως εκείνος αποστρέφεται το βλέμμα και τον έρωτά της. Αργότερα ο Ηρώδης, πνιγμένος στη λαγνεία και την επιθυμία για την κόρη της γυναίκας του, την παρακαλεί και την προκαλεί να χορέψει μπροστά του, παρά τις συνεχόμενες αρνήσεις της, τάζοντάς της ακόμη και το μισό βασίλειο. Εκείνη, αποστρεφόμενη τον Ηρώδη, μα νιώθοντας έναν ακατανίκητο έρωτα για τον Ιοκανάαν, χορεύει στον Τετράρχη τον περιβόητο «Χορό των επτά πέπλων» και του ζητά το κεφάλι του προφήτη. Είναι τόσο απόλυτα τα συναισθήματά της, που της αρκεί να αποκτήσει το κεφάλι του, ένα κομμάτι του σώματός του. Η μητέρα της χαίρεται, γιατί ο Ιοκανάαν τη συκοφαντεί. Ο Ηρώδης θορυβείται και προσπαθεί να τη μεταπείσει προσφέροντάς της γη και ουρανό, όμως αυτή στέκεται αμετάπειστη. Εν τέλει γίνεται το θέλημά της και ο Ιοκανάαν εκτελείται. Στην αποκορύφωση του παραλογισμού της, φιλάει το κεφάλι του και νιώθει ότι τον κατακτά. Όμως, αμέσως μετά ο Ηρώδης διατάζει τη θανάτωσή της.

 

Ο θρύλος της Σαλώμης, προέρχεται από τα Ευαγγέλια του Μάρκου και του Ματθαίου. Ο Ηρώδης, με προτροπή της κόρης της συζύγου του και ταυτοχρόνως ανιψιάς του (ο πρώτος σύζυγος της Ηρωδιάδας ήταν ο αδερφός του), αποκεφαλίζει τον Ιωάννη το Βαπτιστή, παρά τους φόβους του πως ο λαός θα εξοργιστεί. Η Σαλώμη ζητά το κεφάλι του Ιωάννη, για να το παραδώσει στην μητέρα της, αποτελεί δηλαδή έναν αμφίσημο εκτελεστή της επιθυμίας της Ηρωδιάδας. Ενώ λοιπόν, η ενοχή για τον θάνατο του Ιωάννη ανήκει σε αυτήν, η τελική εντύπωση που επικράτησε, επιρρίπτει όλη την ευθύνη στην Σαλώμη, αυξάνοντας την «δυσφήμισή» της.

 

Όμως αυτός ο μύθος, αποτέλεσε μία εξέχουσα θεματική διαχρονικά στην λογοτεχνία και τις εικαστικές τέχνες, ιδιαίτερα μέχρι το τέλος της Αναγέννησης. Αυτή τάση αναβιώνει στο 19ο αιώνα, με την αφύπνιση του ενδιαφέροντος για την Ανατολή, ενός πρώιμου οριενταλισμού, θα μπορούσαμε να πούμε. Η Σαλώμη, γίνεται όπερα από τον Στράους και πλήθος σπουδαίων πινάκων ζωγραφικής, την απεικονίζει ως θελκτική γυναίκα που παραλαμβάνει θριαμβικά το κεφάλι του Βαπτιστή σε χρυσό δίσκο (Bonnaud, Regnault, Moreau κα). Κομβικό θεωρείται από τους ειδικούς, το ποίημα «Atta Troll» του Heine, που ενέπνευσε στη συνέχεια συγγραφείς όπως τον Φλωμπέρ να εξερευνήσουν αυτήν την ανατολίτικη μυθιστορία και αισθητική. Εκεί περιγράφεται χαρακτηριστικά η άγρια επιθυμία της Ηρωδιάδας να φιλήσει το κεφάλι του Ιωάννη και ο συγγραφέας ισχυρίζεται πως τον αγάπησε, αλλιώς «γιατί μία γυναίκα να ζητήσει το κεφάλι ενός άνδρα που στην πραγματικότητα δεν επιθυμεί;».

 

Ο Wilde, ήταν καλός γνώστης όλων αυτών των ιστορικο-λογοτεχνικών αναφορών, καθώς και της εικαστικής απεικόνισης του μύθου (ειδικά του έργου του Moreau). Επηρεάστηκε βαθιά από το κίνημα του αισθητισμού και διάφορους συμβολιστές συγγραφείς, ιδιαιτέρως τον Mallarme («Ηρωδιάδα»-1869). Έτσι, ο Wilde κάνει μια εξαιρετική ύφανση στο δικό του κείμενο . Σημαντική διαφορά όμως σε σχέση με άλλες αναφορές είναι ότι η Σαλώμη, δεν παρουσιάζεται ως το μικρό άβουλο κορίτσι που προσπαθεί να ικανοποιήσει τη μητέρα της. Είναι η πρωταγωνίστρια, το κέντρο του ενδιαφέροντος και όλα περιστρέφονται γύρω από αυτήν. Όλοι της είναι αδιάφοροι ή μισητοί, όμως τον προφήτη τον αγαπά απεγνωσμένα. Στον αισθησιακό «χορό των επτά πέπλων», γίνεται σαφές ότι φέρει το θάνατο στο σκηνικό. Η Ηρωδιάδα αντιθέτως, χάνει την ερωτική της προσήλωση στον Ιωάννη. Είναι θυμωμένη, ζηλιάρα και στέκεται σχετικά απαθής μπροστά στο δράμα. Περήφανη, σκληρή και άπονη, παρουσιάζεται ως η πιο πρακτική από τους βασικούς χαρακτήρες.

 

Το βλέμμα κατέχει μεγάλο ρόλο στο έργο . Τα περισσότερα βλέμματα είναι απαγορευμένα και επικίνδυνα. Ο Σύριος κοιτάζει τη Σαλώμη ενώ δεν πρέπει και πεθαίνει. Ο Ηρώδης, παρά τις παρακλήσεις της Ηρωδιάδας, δεν μπορεί να ξεκολλήσει τα μάτια του από την νεαρή πριγκίπισσα. Η Σαλώμη αντικρίζει τον αιχμάλωτο Ιοκανάαν και τον ερωτεύεται, ενώ εκείνος μέχρι τέλους, την αποστρέφεται, γιατί λόγω της πίστης του στο Θεό, έχει αποποιηθεί το εγκόσμιο ηδονικό κοίταγμα. Το σώμα του Ιοκανάαν δεν υπάρχει, είναι ένα ταμπού για τον ίδιο και το βλέμμα της κοπέλας πάνω του, του δίνει μια ερωτική υπόσταση που ο ίδιος μέχρι τότε εθελουσίως απαρνιόταν. 

 

 

 

Ο Θέμελης Γλυνάτσης δόμησε την σκηνοθεσία του γύρω από όλο αυτό το παιχνίδι του βλέμματος. Σπάνια τα βλέμματα των ηρώων συναντώνται και όταν αυτό γίνει, ελλοχεύει ο θάνατος και η καταστροφή. Τα πάθη είναι περισσότερο εσωτερικά, εκφράζονται μέσα από έναν ποιητικό ρυθμό, παρά την εξωτερική νηφαλιότητα, μακριά από αυτό που φαινομενικά πρεσβεύει το κείμενο ή συνηθίζουν να διαβάζουν οι σκηνοθέτες και αυτό είναι κατά τη γνώμη μου το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της συγκεκριμένης παράστασης. Παρόλα αυτά φάνηκε η ποιητικότητα του έρωτα στο λόγο, να μην σωματοποιήθηκε σε όλες τις φάσεις του έργου. Επαφή στα σώματα δεν υπάρχει καμία, πλην της αρχικής μεταξύ του Σύριου και του Ακόλουθου, η οποία παραπέμπει σε άγγελο θανάτου που είναι πανταχού παρών. Ο σκηνικός χώρος είναι λουσμένος με τους ψυχρούς φωτισμούς της Στέλλας Κάλτσου, παραπέμποντας κάπως στον τρόπο με τον οποίο η πανσέληνος, η οποία κατέχει εξέχουσα θέση στο έργο, φωτίζει το τοπίο και τα πρόσωπα, αποκαλύπτοντάς τις ενδόμυχες επιθυμίες τους. Το φεγγάρι άλλωστε συμβολίζει τη γυναίκα που φέρει το θάνατο. Κάποιους θεατές ίσως ξενίσει όλη αυτή η ψυχρότητα του σκηνικού χώρου και του φωτισμού, όμως πιθανόν να φάνταζε παράδοξη μια διαφορετική, πιο έντονη επιλογή, κόντρα στην οπτική του σκηνοθέτη. Ιδιαίτερη αναφορά στην μετάφραση του ίδιου του Γλυνάτση. Το κείμενο με την επιμέλειά του, αποτελεί μια αξιόλογη προσπάθεια αποτύπωσης του πνεύματος του Wilde, δίνοντας μεγάλη σημασία στο αισθησιακό βάθος και αποτελεί μετάφραση από το πρωτότυπο γαλλικό κείμενο. Στο πρόγραμμα της παράστασης μπορεί κανείς να το βρει αυτούσιο.

 

Ερμηνευτικά, όλοι εξυπηρετούν όμορφα την σκηνοθετική έμπνευση, μα ιδιαιτέρως ξεχωρίζουν η Θεοδώρα Τζήμου και ο Νέστορας Κοψιδάς. Η «Σαλώμη» της είναι ένα πλάσμα που αδιάφορο για όλους και για όλα, ξαφνικά βιώνει έναν παράφορο έρωτα. Εντυπωσιάζει ο χορός των επτά πέπλων που είναι απόλυτα συμβατός με τη γενική οπτική, καθώς και έχει μεγάλο ενδιαφέρον στον τρόπο με τον οποίο η Σαλώμη στρέφει παράδοξα, «στα κλεφτά» το βλέμμα προς το κενό (ή και το κοινό;) όσο ο Ηρώδης την παρακαλά να αλλάξει γνώμη. Γενικότερα έχει μέτρο και πλήρη έλεγχο των εκφραστικών της μέσων. Ο Νέστορας Κοψιδάς ως «Ηρώδης», αναδεικνύει τη λαγνεία, την τρέλα, τον ναρκισσισμό και την εγωπάθεια του ρόλου. Προς το τέλος, μετατρέπεται εξαιρετικά σε έναν απελπισμένο άνδρα, που παίρνει δύο θανατικές αποφάσεις. Ο Θανάσης Δόβρης ακολουθεί έξοχα μια άλλη, έντονη εκφορά του λόγου, σαν προφητικό παραλήρημα. Η Αλεξάνδρα Ντεληθέου απέδωσε μία Ηρωδιάδα ίσως λίγο πιο πρακτική και αδιάφορη για όσα συνέβαιναν μεταξύ του Ηρώδη και της Σαλώμης. Ήταν όμως πολύ ικανοποιητική στο ξέσπασμα και την χαρά για την εκτέλεση του «συκοφάντη» Ιοκανάαν. Χαρακτηριστική και ιδιαίτερη η ερμηνεία του Σωτήρη Τσακομίδη. Ο Βασίλης Λιάκος και ο Δημήτρης Τσιγκριμάνης, έδωσαν το στίγμα τους με τους ρόλους του «Ναραμπόθ» και του Ακόλουθου, μένοντας πιστοί στο σκηνοθετικό στόχο.

 

Η Σαλώμη κάτω από το ψυχρό φως της Σελήνης γεννά το θάνατο με το βλέμμα της. Αποτυγχάνοντας να βιώσει σωματικά τον έρωτά της, πνίγει στο αίμα την αυλή του Τετράρχη και πνίγεται και η ίδια στον απόηχο μιας  ανεκπλήρωτης επιθυμίας.

 

 

Η Σαλώμη του Oscar Wilde παρουσιάζεται στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων - Λευτέρης Βογιατζής μέχρι 10 Ιανουαρίου

Εκτύπωση
Περισσότερα
«Δεύτερη φωνή»: Μια κοινωνία γεμάτη απωθημένα
07.12.2016 12:18
Η κρίση και η περίοδος που τη γέννησε, τροφοδοτεί αρκετά συχνά το θέατρό μας, δίνοντας στους δημιουργούς διάφορες αφορμές για δραματουργικούς σχολιασμούς. Ένα τέτοιο έργο, είναι και η «Δεύτερη φωνή» του Μιχάλη Ρέππα και του Θανάση Παπαθανασίου, που απεικονίζει με απόλυτο ρεαλισμό, την ελληνική κοινωνία που παρακμάζει σταθερά, μέσα από τον πιο «ισχυρό» πυρήνα της: την οικογένεια.
«Το ’21»: Ελληνική Επανάσταση σε ροκ τόνους
22.11.2016 12:09
Τι μουσικές θα συνόδευαν ιδανικά την Ελληνική Επανάσταση; Παραδοσιακοί ήχοι όπως τους έχουμε συνηθίσει ή μήπως οι ροκ και πανκ αποχρώσεις αποτελούν ένα πιο ταιριαστό «χαλί» στα γεγονότα; Ο Άρης Μπινιάρης φαίνεται να απαντά σε αυτήν την απορία, μέσα από «Το ’21», μια παράσταση που ύστερα από τη μεγάλη επιτυχία της σε Φεστιβάλ Αθηνών και Gazarte, την βρίσκουμε αυτή τη φορά στο θέατρο Πορεία.
Είδαμε στο Φεστιβάλ Αθηνών: Top Girls, Αλέξης Ρίγλης
28.07.2016 14:58
Σε μια εποχή που κυλάει με φρενήρεις ρυθμούς, τα διλήμματα και οι ενδοιασμοί που γεννιούνται στη σύγχρονη γυναίκα είναι πολλαπλοί. Ζητήματα όπως η επιλογή καριέρας ή οικογένειας ή η κοινωνική ανέλιξη με πολλά θύματα και σκληρές συνέπειες, είναι μόνο μερικά από όσα αναδύθηκαν τα χρόνια της έντονης ανάγκης για χειραφέτηση. Στον απόηχο όλων αυτών των κοινωνικών συγκυριών, αλλά ταυτόχρονα την περίοδο ενός πολιτικού αναβρασμού, η Caryl Churchill γράφει τα «Top Girls», με τα οποία εξερευνά ένα σύνολο φεμινιστικών ανησυχιών και επιδιώκει να απομυθοποιήσει τις κατηγορίες της τάξης και του φύλου, προκειμένου να συμβάλει στην πολιτική μεταμόρφωση των γυναικών.
«Τρεις αδερφές»: Ζωές γεμάτες ανεκπλήρωτες προσδοκίες
23.05.2016 17:11
Από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα του Τσέχωφ, οι «Τρεις αδερφές», αφηγούνται το ταξίδι τριών γυναικών σε ένα σύμπαν πλημμυρισμένο συναισθήματα και τρυφερές, ανεκπλήρωτες προσδοκίες.
«Χειρόγραφο» - Χάρις Αλεξίου: Απολογισμός μιας μεγάλης πορείας
15.04.2016 11:27
«Σήμερα ήταν τρύγος και πατήσαμε σταφύλια», είναι η πρώτη φράση που ακούγεται από το στόμα της γυναίκας που μπαίνει κρατώντας στα χέρια ένα ηλεκτρονικό σημειωματάριο, του οποίου η οθόνη είναι το μοναδικό πράγμα που φωτίζει το πρόσωπό της στο πυκνό σκοτάδι. Ξεκινά τότε μια επισκοπική απαρίθμηση γεγονότων της πρώιμης ζωής της. «Σήμερα η γιαγιά έφτιαξε τηγανίτες και έβαλε πετιμέζι», «Σήμερα ο μπαμπάς είναι άρρωστος», «Σήμερα η μαμά έβαψε τα ρούχα μαύρα για να είναι έτοιμα», «Σήμερα ο μπαμπάς πήγε στην εκκλησία, γύρισε και πέθανε».
«Άννα Καρένινα»: Καταστροφικά πάθη στην Ρωσία του 19ου αιώνα
08.04.2016 15:45
Ακόμα και όποιος δεν έχει ποτέ πιάσει στα χέρια του το μυθιστόρημα του Τολστόι, γνωρίζει επιγραμματικά την τραγική ιστορία της ηρωίδας που απελπισμένη έπεσε στις ράγες του τρένου, αποζητώντας διέξοδο στα βασανιστικά της διλήμματα και αμφιθυμίες. Το βιβλίο αποτελεί ψηφιδωτό της ρωσικής κοινωνίας του 19ου αιώνα, ενώ την κεντρική του πλοκή, αποτελεί το ερωτικό δράμα μιας νέας και όμορφης γυναίκας, της Άννας, η οποία αδυνατώντας να ζήσει όπως πραγματικά επιθυμεί κοντά στο πρόσωπο που αγαπά, πνίγεται μέσα στις κοινωνικές συμβάσεις.
«Το Κουκλόσπιτο»: Συναισθηματική αποκάλυψη με πρώιμη φεμινιστική χροιά
28.03.2016 13:36
Χρειάζονται μόνο λίγες μέρες ανελέητης συναισθηματικής πίεσης και εκβιαστικής αγωνίας για μια σύζυγο και μητέρα στην Σκανδιναβία του 19ου αιώνα, ώστε να αποφευχθεί η αναμενόμενη κατάρρευσή της και να αποκαλυφθεί ένας πηγαίος δυναμισμός και μια αναπάντεχη διάθεση για ανεξαρτησία. Η Νόρα είναι μια γυναίκα ευτυχισμένη και ικανοποιημένη με τον μέχρι τώρα συζυγικό βίο. Με μια φαινομενική αφέλεια, απολαμβάνει να ξοδεύει χρήματα για την οικογένειά της, γεγονός που εκνευρίζει τον άνδρα της, Τόρβαλντ.
«Victor-Victoria»: Ερωτικά μπερδέματα υπό τους ήχους της jazz
02.03.2016 16:20
Το τελευταίο διάστημα το μιούζικαλ βρίσκει στην Ελλάδα ένα πρόσφορο έδαφος για να αναδειχθεί και να αγαπηθεί εν τέλει από συντελεστές και κοινό. Χρειάστηκε πολύς χρόνος για να αναιρεθεί η αντίληψη μιας παλιακής αισθητικής ως προς το είδος και να επενδυθεί αρκετό χρήμα στις διάφορες παραγωγές, καθώς και εκσυγχρονισμός της σκηνοθετικής/ερμηνευτικής οπτικής τους. Ένα από τα πιο πολυδιαφημισμένα μιούζικαλ της φετινής σεζόν, το «Victor-Victoria», παίζεται αυτόν τον καιρό στο θέατρο Πάνθεον.