Κυριακή, 4 Δεκεμβρίου 2016
Με ύφος Ινδιάνου - Κυριάκος Συφιλτζόγλου: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Πέμπτη, 22 Οκτωβρίου 2015 10:57
Με ύφος Ινδιάνου - Κυριάκος Συφιλτζόγλου: Κριτική βιβλίου

Στην ποιητική συλλογή Με ύφος Ινδιάνου ο Κυριάκος Συφιλτζόγλου δίνει μια ματιά πιο πρωτόγονη στην πολυπλοκότητα που μας περιβάλλει.

Σε επίπεδο σκέψης, η α-πολίτιστη αυτή φωνή καταφέρνει να νοήσει με μαθηματικό και λιτό τρόπο, ακόμη και τις έννοιες της αγάπης και του πάθους: «η απλή αριθμητική της αγάπης/ είναι σαν μια Αιγύπτια μαθήτρια/ -λίγοι ωμόπλινθοι κάνουν έναν τοίχο/ το πάθος πάλι είναι σαν το ψωμί/ τα υλικά, οι αναλογίες και/ υψηλή θερμοκρασία». Παρόμοια γήινη προσέγγιση παρατηρείται και στην τεχνική του ποιητή να κινείται από το γενικό στο χειροπιαστά ειδικό («Απόφαση. Εγκαυστική σε ξύλο / Υπόσχεση. Ακρυλικό σε μουσαμά»), η οποία αν και αρχικά παρουσιάζεται υποσχόμενη, εν συνεχεία επιβαρύνει την εικονική μνήμη του αναγνώστη με πολλές παραστάσεις, που αν και απτές, δύσκολα μπορεί να τις θέσει εντός ενός νοητικού σχήματος ή τουλάχιστον να συγκρατήσει έντονα έστω μία από αυτές.

Επίσης, ο Συφιλτζόγλου χρησιμοποιεί άφθονα την τεχνική της οπτικής (τυπογραφικής) υποδήλωσης του νοήματος, μετακινώντας χωρικά στη σελίδα τις λέξεις. Αν και ευστοχεί σε πολλές περιπτώσεις, ίσως λίγη φειδώ στη χρήση της τεχνικής να βοηθούσε, ώστε οι λίγες φορές να ηχούν (οπτικά) με κρότο και όχι εν τέλει να φαίνονται ως άλλη μία στιγμή που ο ποιητής θεώρησε σημαντική. Εν γένει αυτό μπορεί να ενταχθεί σε μια γενικότερη τάση του ποιητή να προσδίδει σημασία σε αντικείμενα της «απλής» αντίληψης. Αν και επιτυγχάνει ίσως και να εξισώσει την αντίληψη με τη σκέψη, πολλές φορές τα απτά αυτά περιγραφόμενα αντικείμενα χάνουν την ουσιαστική ουσία τους για δύο λόγους: είτε επειδή είναι τόσο πολλά (ίσως θα έπρεπε να επιλεγούν κάποια) είτε επειδή δεν προτιμάται η οπτική γωνία που θα τα ανύψωνε σε αντικείμενα σκέψης στο μυαλό του αναγνώστη. Είναι σαφές ότι ο ποιητής βρίσκεται σε ένα έντονο στάδιο πειραματισμού, στο οποίο δίνει έμφαση στη λεκτική αφαίρεση, ώστε ο στίχος να καταλήγει όσο πιο λιτός αλλά συνάμα πλήρης στεγνού νοήματος γίνεται. Ωστόσο, κατά τη γνώμη μου, ο γράφων την αφαίρεση την κατέχει καλά και μπορεί πλέον να εστιάσει στο περιεχόμενο αυτού που απομένει, να μετακινηθεί σε άλλη ψηφίδα/πλευρά/γωνία αυτού που τελικά επιλέγει. Μονάχα έτσι ο αναγνώστης θα συγκρατήσει –κατόπιν αναγνώσεως- έστω μία προτεινόμενη οπτική ενός από τα περιγραφόμενα.

Από άποψη Ρυθμού, είναι κοινός τόπος πλέον ότι η Επανάληψη βοηθά. Ο Συφιλτζόγλου την χρησιμοποιεί επιτυχώς και συνθέτει ρυθμό σε μη αναμενόμενες στιγμές: «κανείς δεν έφτανε/ στην εξώπορτα/ κανείς/ μόνο στα υπεραστικά λεωφορεία/ ομοιοκαταληκτούσαν οι άλλοι», «εδώδιμα τα πένθη μας/ εδώδιμα μα κ’ αποικιακά», «απόψε κι ίσως πιο απόψε/ ξεμπέρδεψε μια και καλή/ αλλά απόψε». Η ρυθμικότητα, όμως, δεν απαντάται έντονα στη συλλογή, ούτε ψάχνεται μέσα στις (ωραίες!) ασυνήθιστες μεταφορές που χρησιμοποιεί ο γράφων. Για παράδειγμα, στο τέλος της συλλογής, τα Γλωσσικά συρματοπλέγματα, μιας και είναι όντως περίπλοκα ποιήματα γλωσσικά, θα μπορούσαν να στηρίζονται σε έναν ρέοντα ρυθμό, που θα εξισορροπούσε τη λεκτική έκπληξη. (Για να χρησιμοποιήσω τη μεταφορά του συγγραφέα, τα γλωσσικά συρματοπλέγματα θα μπορούσαν να διαρρέονται από ρυθμικό ρεύμα.) Αν κάτι όντως κοινωνεί μια υποβλητικότητα -και έτσι μια αίσθηση ρυθμικότητας, όχι τεχνική ρυθμικότητα- είναι ο τρόπος με τον οποίο ο ποιητής λήγει κάποια ποιήματα: «-με ύφος Ινδιάνου/ επιστρέφω στη/ χάρτινη σκηνή μου// από’ κει σου απαντώ/ με σήματα καπνού», «μετρά τ’ άστρα/ πριν/ δείξει/ το γενετικό διαβατήριο/ και/ περάσει/ στην/ προϊστορία». Η ίδια προσπάθεια σε άλλα ποιήματα κάνει τελικά το ποίημα να πίπτει τονικά, όχι όμως ψιθυριστά ούτε ειρωνικά, όπως θα ήθελε ο γράφων («κι ίσως ο θάνατος εδώ/ είναι ένα αντίστροφο καθήκον/ μία προσποίηση/ όπως/ ένα χωνάκι παγωτό/ στο χέρι ενός συνοριοφύλακα»). Ίσως αν κάποιοι καταληκτικοί στίχοι έλλειπαν, τα ποιήματα να τέλειωναν με ένα δημιουργικό ερωτηματικό, εκεί ακριβώς όπου ο ποιητής έδωσε αυτό που είχε (χωρίς να χρειάζεται να πει κάτι περαιτέρω). Επιτυχώς ο ποιητής δίνει σε δύο ποιήματα (Νεκρά κύτταρα και Ξενόγλωσσα εγχειρίδια) τη μετάβαση στον τόνο ενός παράλληλου σύμπαντος, το οποίο περιγράφει μια (νέα) ειλικρινής φωνή που σχεδόν οικτίρει την τραγικότητα των ασύμβατων στιγμών που περιγράφει.

Το εγχείρημα του Συφιλτζόγλου δεν είναι εύκολο: κάποιος θα μπορούσε να πει ότι περιγράφει έντονα, ότι τα ποιήματά του βρίθουν εικόνων και να τον εντάξει στους τόσους άλλους που «μεταφέρουν» την Ιδέα στην Εικόνα για να την κοινωνήσουν. Κατ’ εμέ δεν είναι αυτός ο στόχος του συγγραφέα, αλλά ένας άλλος ακόμη πιο δύσκολος: να καταστήσει την εικόνα εφάμιλλη της σκέψης, να καταδείξει ότι η ματιά του Ινδιάνου είναι εν τέλει ακόμη πιο βαθεία από το  αναμενόμενο: να βγάλει από τα Πράγματα τη Σκέψη, όχι να βάλει τη Σκέψη στα Πράγματα.

Η ποιητική συλλογή του Κυριάκου Συφιλτζόγου, Με ύφος Ινδιάνου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μελάνι.

Εκτύπωση
Περισσότερα
Μάνα λησμονιά - Βαγγέλης Ασημένιος: Κριτική βιβλίου
26.10.2016 11:45
Η ποιητική συλλογή «Μάνα λησμονιά» του Βαγγέλη Ασημένιου αποτελεί παράδειγμα μιας ενδιαφέρουσας και διαφορετικής ποίησης, μιας ποίησης, συγκεκριμένα, που αντλεί τον ρυθμό από την επιλογή της λέξης, χωρίς να κοπιάζει με πολλά ηχητικά μέσα και τεχνάσματα.
Απόκρημνες Μέρες - Τάσος Κανάτσης: Κριτική βιβλίου
24.08.2016 11:41
Ο Τάσος Κανάτσης στη συλλογή του Απόκρημνες Μέρες μαρτυρά απόκρημνα στιγμιότυπα διαφορετικών ημερών που εκφέρονται με μια πρωτόγνωρη εμπειρία και ποικιλία ικανοτήτων και ποιητικού στυλ.
Μεγάλες διώρυγες - Γιάννης Πάσχος: Κριτική βιβλίου
27.06.2016 10:25
Ο Γιάννης Πάσχος στην ποιητική του συλλογή Μεγάλες διώρυγες αποτίει φόρο τιμής στις διώρυγες από τις οποίες σηματοδοτείται το ταξίδι της ζωής: στο γυναικείο στήθος. Η θεματική είναι ενιαία και πάντα στρεφόμενη γύρω από αυτό, κυμαινόμενη από μια λιγότερο σε μια περισσότερο συμβολική ανύψωσή του, ανάλογα με το ποίημα.
Ο κούκος - Πελαγία Φυτοπούλου: Κριτική βιβλίου
06.05.2016 14:57
Η Πελαγία Φυτοπούλου με την ποιητική συλλογή Κούκος προσθέτει μια πολύ ενδιαφέρουσα ψηφίδα στο σύγχρονο ποιητικό μωσαϊκό, μια ξεκάθαρη φωνή και έναν ρυθμικό τρόπο που αξίζει προσοχής.
Αρλεκίνος - Γιώργος Λίλλης: Κριτική βιβλίου
29.03.2016 13:29
Ο Γιώργος Λίλλης στην ποιητική συλλογή Αρλεκίνος καταθέτει ένστιχες σκέψεις, κυρίως μέσω εικόνων, που σε ορισμένα σημεία εκφράζουν τις διάφορες πρωτεϊκές μορφές, που ο ίδιος αναγκαστικά διασχίζει ως υποκριτής του προσωπικού του θεάτρου (και, συνεπαγωγικά, όλοι εμείς).
Στο υποκύανο μάτι του Κύκλωπα - Νάνος Βαλαωρίτης: Κριτική βιβλίου
29.01.2016 11:56
Ο Νάνος Βαλαωρίτης στη συλλογή «Στο υποκύανο μάτι του Κύκλωπα» ποιητικά εξετάζει θέματα επίκαιρα και μη, όλα αυτά που μπορεί να δει, τελικά, ένας ουράνιος οφθαλμός, όπως κάπου εξηγεί («στον έβδομο πολύχρωμο/ πολύχαλκο μονόφθολμο/ ουρανό – που με κυκλώπεια/ όρεξη εποφθαλμιά διαρκώς/ την μυθολογική μας χώρα»).
Παρεστιγμένος - Δημήτρης Γλυφός: Κριτική βιβλίου
24.12.2015 12:14
Ο Δημήτρης Γλυφός στην ποιητική του συλλογή Παρεστιγμένος μοιράζεται ειλικρινώς στιγμές προσωπικές, εξ’ ου και η υποκειμενοποίηση του όρου, με μέσο τις μουσικές διάρκειες της ποίησης (παρεστιγμένη νότα, παύση). Μπορούμε να πούμε, εν γένει, ότι εκ των δύο όψεων του όρου, η πρώτη ήταν αυτή που φωτίστηκε με μεγαλύτερη επιτυχία: η προσωπική αναδόμηση του εαυτού με βοήθεια τις λέξεις.
Οι Πεινασμένοι- Ειρηναίος Βρούσγος: Κριτική βιβλίου
01.12.2015 16:25
Ο Ειρηναίος Βρούσγος στη συλλογή του «Οι Πεινασμένοι» πραγματεύεται ιδέες πανταχού παρούσες στην ποίηση της δικής του και άλλων εποχών, επιλέγοντας διαφορετικές εκφάνσεις του Συν και του Πλην (Έρωτας και απουσία Έρωτα, Ζωή- Θάνατος, Τάξη- Αταξία). Άλλες φορές η απουσία προτιμάται, όπως για παράδειγμα -στο θεματικό κύκλο του τίτλου- η «πείνα» δεν θα είχε νόημα αν ήμασταν κορεσμένοι (Αν χορτάσουμε τι θα απογίνει η πείνα;) ή η Ανάσταση, αν δεν μνημόνευε την απουσία του Θανάτου (Το μνημόσυνο του Θανάτου).