Τρίτη, 6 Δεκεμβρίου 2016
Σήμα Κινδύνου - Αντώνης Σαμαράκης: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Δευτέρα, 28 Σεπτεμβρίου 2015 11:11
Σήμα Κινδύνου - Αντώνης Σαμαράκης: Κριτική βιβλίου

«… ένας άνθρωπος ήσυχος στον καιρό μας είναι παρά φύσιν άνθρωπος… παραπάνω από τον κίνδυνο του πολέμου είναι ο κίνδυνος να είμαστε χωρίς ανησυχία εμπρός στον πόλεμο, παραπάνω από τον κίνδυνο της πείνας είναι ο κίνδυνος να είμαστε χωρίς ανησυχία εμπρός στην πείνα, ναι, αυτός είναι ο κίνδυνος, ο ουσιαστικός κίνδυνος, ο κίνδυνος υπ’ αριθμόν ένα είναι να σβήσει στις καρδιές των ανθρώπων η ανησυχία, να σβήσει η Αγία Ανησυχία..», έγραφε ο Αντώνης Σαμαράκης το 1959. Αν διαβάσει όμως κανείς σήμερα το «Σήμα Κινδύνου», που μόλις επανακυκλοφόρησε από τις εκδ. Ψυχογιός, θα δει ότι τα λόγια του εξακολουθούν να μεταδίδουν την ίδια αγωνία και να είναι τραγικά σύγχρονα.

Ο Σαμαράκης βλέπει τις οργουελικές διαστάσεις του ολέθρου να πλησιάζουν την κοινωνία και εναντιώνεται. Η εφηβεία της σκέψης, η επαναστατική δύναμη της παρθενικότητας του κόσμου, η αθωότητα της συνείδησης, η αδελφοσύνη από τη μια και ο διάχυτος φόβος να χαθούν από την ανθρωπότητα από την άλλη γίνονται ο προσωπικός τους σπαραγμός μια και δεν μπορεί να  αποδεχτεί ένα τέτοιο μέλλον.

Πιστεύει πως ο επαναστατικός νους πρέπει να μείνει λαγαρός, επειδή αν δε συμβεί αυτό το σκοτάδι θα εξαπλωθεί και οι προσδιοριστικές συντεταγμένες των κοινωνικών, φυλετικών και πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων θα χαθούν. Οι καταρρακωμένες αξίες της εποχής, η αλληλεγγύη , η ισότητα, η δικαιοσύνη, ο πολιτισμικός πλουραλισμός και προπαντός η ελευθερία εξανεμίζονται. Η πείνα και ο πόλεμος με τις εφιαλτικές τους συνιστώσες θα εξακολουθούν να λυμαίνονται την ανθρωπότητα, ο φασισμός θα παγιωθεί μέσα στις μεταπολεμικές ανθρώπινες συνειδήσεις και θα συνεχίσει εκεί το έργο του, θα συνεχίσει να διαβρώνει ωσμωτικά, καταφέρνοντας έτσι να εδραιωθεί σε μια ενήμερη πια ανθρωπότητα.

Αυτό που τον συνταράζει είναι πως κανείς δεν αντιδρά, κανείς δεν αντιλαμβάνεται πόσο ζοφερός θα είναι ο κόσμος. Κανείς δε βλέπει να διογκώνεται μπροστά του το μεγαλύτερο πρόβλημα που είναι ο εφησυχασμός και η απάθεια. Η πνευματική αναπηρία που θα ακολουθήσει τη νέκρωση των αντανακλαστικών. Το τέλος που έρχεται.

«… σιγά σιγά θα έρθουν οι κατοπινές γενιές, που δε θα αισθάνονται τίποτα στη λέξη «ελευθερία. Γιατί θα νεκρωθεί το ένστικτο της ελευθερίας με τη διαρκή υποταγή στο φόβο του πολέμου και στο φόβο της πείνας. Θα νεκρωθεί η δίψα της ελευθερίας. Οι γενιές που θα έρθουν κάποτε δε θα έχουν το αισθητήριο της ελευθερίας. Αυτό θα είναι η υπέρτατη ποινή», γράφει έχοντας πάρει την απόφασή του να καταδείξει τον κίνδυνο, να γίνει ολόκληρο το έργο του μια καταγγελία για την πτώση του μεταπολεμικού κόσμου, να εξαπολύσει ένα ηχηρό σήμα κινδύνου.

«Ο νους πρέπει να επιστρέψει στις πηγές της εξέγερσης και να αντλήσει την έμπνευσή του από το μοναδικό σύστημα σκέψης που παραμένει πιστό στην προέλευσή του• τη σκέψη που αναγνωρίζει τα όρια», γράφει ο Αλμπέρ Καμύ και ο Σαμαράκης θέτει τον εαυτό του και την πένα του σ’ αυτό τον σκοπό από την πρώτη στιγμή. Είναι γνωστή άλλωστε η κοινωνική του ευαισθησία. Σε όλο του το συγγραφικό έργο ο Σαμαράκης διακατέχεται από τον ίδιο σπαραγμό και αυτόν προσπαθεί με τα «δικά του όπλα» να περάσει στους αναγνώστες του, αφουγκραζόμενος τους κινδύνους που ελλοχεύουν στη νέα τάξη πραγμάτων. Η υπαρξιακή του ανησυχία, εμφανής σε κάθε σελίδα του βιβλίου. Η ανάγκη αφύπνισης των συνειδήσεων, επαγρύπνησης και εξεγερτικής αναμέτρησης γίνονται αυτοσκοπός.

Η εξέγερση πρέπει να αρχίσει από τη βάση του συστήματος και αυτή δεν είναι άλλη από τα πλατιά κοινωνικά στρώματα, από τον μέσο, καθημερινό άνθρωπο. Έτσι ο Σαμαράκης σκηνοθετεί τον ήρωά του Σήμα κινδύνου, έναν απλό τύπο,  που αρχικά τίποτα δεν καταμαρτυρά τις ανησυχίες του,  να πρωταγωνιστεί σε μια ιστορία ακύρωσης του κοινωνικού αφανισμού. Επιβάτη στο τρένο του κόσμου, να τραβά το Σήμα κινδύνου σε μια απέλπιδη προσπάθεια να σταματήσει την τρελή πορεία του οχήματος που οδεύει ολοταχώς προς την καταστροφή και τον όλεθρο, όταν βλέπει ολόγυρά του τον κίνδυνο της απάθειας γιγαντωμένο και την άρνηση της συμμετοχής του ανθρώπου σε ό,τι τον αφορά και δυστυχώς καθορίζει τη μοίρα του.

Ο Δράκος του γίνεται όλος η κραυγή της κοινωνικής αποστολής του. Αρνείται να καταπνίξει μέσα του την οργή και κυριολεκτικά μεταμορφώνεται, σαν ήρωας του Κάφκα, στην «άμμο που κολλά τα γρανάζια της μηχανής». Γίνεται ο παρίας του κοινωνικού συνόλου, ο αποσυνάγωγος και διαφορετικός, εκείνος ο άλλος, που ενώ μοιάζει επικίνδυνος, επί της ουσίας  είναι η φωνή της ανθρώπινης συνείδησης που επιστρέφει κάποια στιγμή για να πλήξει την κατεστημένη αδιαφορία.

Είναι ο ασυμβίβαστος ήρωας που προοιωνίζεται τον πρωταγωνιστή του «Λάθους» και του «Εν ονόματι» και που κυριαρχεί στα διηγήματά του. Εκείνος που μάχεται με τον εαυτό του, όταν αντιλαμβάνεται που οδεύει η κοινωνία, και βλέπει τη δικαιοσύνη να χάνεται και τη διάψευση να επιβάλλεται παντού. Υιοθετεί μια νέα στάση ζωής , γίνεται το αιχμηρό, φλεγόμενο βέλος που εξακοντίζεται σε μια ευθύβολη τροχιά διαμαρτυρίας για  να καρφωθεί στο παχυδερμικό λίπος της αδιαφορίας. Η εναγώνια προσπάθεια να αποκαταστήσει την ορατότητα  και να κάνει τον άνθρωπο να αντιληφθεί την κεκτημένη λανθασμένη πορεία του.

Για μια ακόμη φορά ο λόγος του Σαμαράκη είναι ένας λόγος καταιγιστικός, κοφτός, λιτός, γρήγορος, ασθματικός, σχεδόν «κάθιδρος». Καταποντίζει τον αναγνώστη και τον διαπερνά αφήνοντάς τον να παλινωδεί στις σκέψεις και τους προβληματισμούς που του δημιουργεί και αυτή είναι η αξία του. Γι’ αυτό και τόσα χρόνια μετά εξακολουθεί να παραμένει ζωντανός, αδιαπραγμάτευτος και επίκαιρος.

Το βιβλίο του Αντώνη Σαμαράκη, «Σήμα Κινδύνου», κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Εκτύπωση
Περισσότερα
Ο κόσμος ο μικρός ό μέγας! - Οδυσσέας Ελύτης: Κριτική βιβλίου
28.11.2016 10:07
Με την αφορμή της συμπλήρωσης των είκοσι χρόνων από τον θάνατο του νομπελίστα ποιητή κυκλοφόρησε από τις εκδ. Ίκαρος μια ποιητική ανθολογία με αποσπάσματα τόσο από το ποιητικό του έργο όσο και από το πεζογραφικό. Στο πρώτο μέρος του καλαίσθητου αυτού τόμου τα αποσπάσματα είναι στην ελληνική γλώσσα και ακολουθούν αμέσως μεταφρασμένα στην αγγλική, γαλλική, ιταλική και ισπανική γλώσσα.
Ο Τσάρος της αγάπης και της τέκνο - Άντονυ Μάρρα: Κριτική βιβλίου
03.11.2016 10:45
Μετά το εξαιρετικό πρώτο του βιβλίο, τον «Αστερισμό ζωτικών φαινομένων», ένα συγκλονιστικό έργο - που γνώρισε τον έπαινο κριτικών και αναγνωστών παγκοσμίως - για τις βάναυσες πρακτικές που στοχεύουν στην αποδυνάμωση της κοινωνικής ηθικής και τις αξίες που προσπαθούν να επιβιώσουν, ενώ πνίγονται στο αίμα μιας διαστρεβλωμένης Ιστορίας, ο Άντονυ Μάρρα επιστρέφει με το εμβληματικό «Ο τσάρος της αγάπης και της τέκνο», για να επιβεβαιώσει τη συγγραφική του δεινότητα και ταυτόχρονα να δικαιώσει όλους όσοι πίστεψαν από την αρχή, πως πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους πεζογράφους της αμερικανικής λογοτεχνίας.
Έχων σώας τας φρένας και άλλες τρελές ιστορίες - Αργύρης Χιόνης: Κριτική βιβλίου
26.10.2016 13:54
«Έχων σώας τα φρένας & άλλες ιστορίες» τιτλοφορείται η συλλογή εννέα διηγημάτων του Αργύρη Χιόνη που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κίχλη με επιμέλεια και με κατατοπιστικό επίμετρο της Γιώτας Κριτσέλη και σχέδια της Εύης Τσακνιά.
Αστερισμός ζωτικών φαινομένων - Άντονυ Μάρα: Κριτική βιβλίου
04.10.2016 13:51
Με το πρώτο του βιβλίο ο Άντονυ Μάρα υπογράφει ένα συγκλονιστικό έργο για τη βαρβαρότητα και τον πόλεμο, τις βάναυσες πρακτικές που στοχεύουν στην μοιραία αποδυνάμωση της ηθικής μιας κοινωνίας, τις αξίες που αντιστέκονται πνιγμένες στο αίμα μιας διαστρεβλωμένης Ιστορίας. Ο νεαρός Αμερικανός συγγραφέας στήνει το μυθοπλαστικό του σύμπαν στην Τσετσενία και στους πολέμους που τη ρήμαξαν για να εντοπίσει εκεί τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος επιβιώνει ηθικά, πολιτισμικά και κυρίως συναισθηματικά, όταν η ζωή τον παγιδεύσει στη δίνη μιας δεινής μοίρας.
Κατοχή και πείνα - Ιστορίες της κάθε μέρας - Ιουλία Περσάκη: Κριτική βιβλίου
31.08.2016 10:28
Μια νέα ανθολόγηση διηγημάτων της Ιουλίας Περσάκη κυκλοφόρησε μόλις από τις εκδ. Εστία. Πρόκειται για μια σειρά διηγημάτων που περιγράφουν τις μικρές ιστορίες των απλών, καθημερινών ηρώων τους μέσα από τις προσωπικές τους εμπειρίες. Η αφορμή για να γραφτούν αυτά τα διηγήματα είναι πάντοτε ασήμαντα περιστατικά, στα οποία εστιάζει η συγγραφέας, για να φέρει στο φως τις μύχιες σκέψεις των ηρώων της.
Λάιλα - Μέριλιν Ρόμπινσον: Κριτική βιβλίου
04.08.2016 13:52
Η Μέριλιν Ρόμπινσον είναι μια πολυβραβευμένη και αγαπημένη Αμερικανίδα συγγραφέας και το «Λάιλα», το μυθιστόρημα με το οποίο τιμήθηκε με το Εθνικό Βραβείο του Κύκλου των Κριτικών στις ΗΠΑ το 2014, αποτελεί το τρίτο μέρος μιας τριλογίας για την ιστορία δύο οικογενειών παστόρων την εποχή του Κραχ σε μια μικρή πόλη της Αμερικής.
Ποιήματα - Αντώνης Σαμαράκης: Κριτική βιβλίου
07.07.2016 10:15
«Οι στίχοι σας είναι πολύ καλύτεροι από αυτούς που μας είχατε ξαναστείλει. Δουλέψτε επίμονα και προσεχτικά, χωρίς να παραλείψετε να διαβάζετε πολύ. Προσέξτε να μπείτε σ’ έναν καλό δρόμο, τώρα που είσθε ακόμη τόσο νέος. Ελάτε να σας δούμε».
Το μίσος είναι η μισή εκδίκηση - Αιμίλιος Σολωμού: Κριτική βιβλίου
06.06.2016 12:42
«Το μίσος είναι η μισή εκδίκηση… το άλλο μισό είναι η πράξη», γράφει ο Αιμίλιος Σολωμού και καταθέτει τη δική του πράξη αντίδρασης στην τραγική πραγματικότητα της σημερινής εποχής μέσα από ένα αξιόλογο μυθιστόρημα που συνδυάζει στις σελίδες του τη λογοτεχνική αφήγηση με την κοινωνιολογική έρευνα, την ιστορική μελέτη με την αστυνομική πλοκή και, ταυτόχρονα, τονίζει τη διαχρονικότητα των καταστάσεων στο ιστορικό γίγνεσθαι της Ελλάδας.