Τρίτη, 6 Δεκεμβρίου 2016
Εγκώμια - Δημήτρης Ελευθεράκης: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Παρασκευή, 12 Δεκεμβρίου 2014 10:46
Εγκώμια - Δημήτρης Ελευθεράκης: Κριτική βιβλίου

Ο Δημήτρης Ελευθεράκης εύστοχα ονομάζει την ποιητική του συλλογή Ἐγκώμια, καθώς κάθε ποίημα συνιστά εγκώμιο κάποιου ποιητή, ποιητικού είδους, ποιήματος. Εύστοχη είναι επίσης και η «ψιλή» στο «Ἐ» του τίτλου, αφού ο ποιητής εκκινεί τους επαίνους του από τις «υψηλές» ομηρικές συνθέσεις (μια παρετυμολογία που δεν βλάπτει!), συναντά τον Οράτιο, τον Κάλβο (μουσικά), τους «εθνικούς ποιητές»: Σολωμό και Βαλαωρίτη, συν-ταξιδεύει με τον Καβάφη και με άλλους. Βέβαια, αυτά συμβαίνουν στην Ιστορία· οι μυθολογικές παρεκβάσεις, αν και «εκτός» Ιστορίας, μπαίνουν δυναμικά «εντός και επί ταυτά».

 

Κι εκεί που αναρωτιέσαι αν πρόκειται για απλό συμπίλημα φόρων τιμής σε παλιές εποχές, προβάλλονται υπόγειοι συνεκτικοί αρμοί: το χιόνι και το αίμα. Απαντούν στα περισσότερα ποιήματα , άλλοτε διαπλέκονται, άλλοτε όχι. Το αίμα:  1) το αντίτιμο που πληρώνει ο Μαρσύας (αλλά και ο κάθε ποιητής) που τόλμησε να προκαλέσει τη λύρα του Απόλλωνα, 2) ο χρόνος που άδικα περνά (Αχνίζει το αίμα, αχνίζει ο καιρός·/πότε θα στραγγίξει το αίμα;),3) ο κόκκινος οίνος που ρέει μαζί με τη ζωή των ανύποπτων φιλοσόφων (οι φιλόσοφοι συμποσιάζονται αργά τη νύχτα/ αφήνοντας το αίμα τους να στραγγίζει ανύποπτα/ μέσα σε διαμαντένια κύπελλα), 4) η δυσκολία της πίστης, αφού ο ποιητής ρωτά τον Κέβιν του Γκλένταλοκ που αδιάπτωτα προσεύχεται: Τα γόνατά σου θα ματώσουν; , 5) η αναγέννηση (Σύντομα θα καρπίσει ο τόπος πάλι/ κ’ οι διπλωμένες ρίζες θα πετάξουν φλέβες) ακόμη και στα πιο οξύμωρα περικείμενα, αφού ακόμη και ο ποιητής-Μαρσύας, παρότι γδέρνεται, δηλώνει: «οι φλέβες μου/ θα πάλλονται στον ανοιχτό αέρα σαν χορδές». Στον Επιτάφιο για μια Κυβέρνηση, οι ματωμένες οπλές των αλόγων περπατούν στο άσπιλο χιόνι, μια εικόνα που μαζί με την προηγούμενη (του ματωμένου ποιητή) δεν μπορεί παρά να συνομιλήσει με την αντίστοιχη σαχτούρεια: Ένας μπαξές γεμάτος αίμα/είν' ο ουρανός/και λίγο χιόνι/έσφιξα τα σχοινιά μου.../πρέπει/έστω και με σπασμένα φτερά/να πετάω.


Το χιόνι παρουσιάζεται ως παγερή δύναμη: σβήνει τις γραμμές των αγαλμάτων, κάνοντάς τα ακόμη πιο αφανή. Είναι ο κίδυνος ακόμη και σε άλλους κόσμους, αφού κι εκεί χιονίζει καθ’ ομοίωσιν. Είναι μια δύναμη μη εύκολα καταληπτή, γιατί είναι σιωπηλό, όμως σκεπάζει τα πάντα και μπορεί να γίνει πηγή αυτογνωσίας, αφού το χιόνι είναι σαν να κοιτάζεις το μάτι που σε βλέπει. Επίσης, καθιστά άχρηστο τον χρόνο, γιατί όλα είναι λευκά κι ο ήλιος δεν βγαίνει έξω για να ρίξει τη σκιά του στο ρολόι. Για αυτό και ο ποιητής διερωτάται: Ποιος αθάνατος κυβερνάει το χιόνι;


Ομοίως και τα ποιήματα που αιμοδοτεί ο ποιητής, ίσως να είναι παγωμένα, ξεχασμένα από αναγνώστες, αλλά η κρυφή δυναμή τους αξίζει να αναδειχθεί. Η στιχουργική του Κάλβου (Προτομές), του νεανικού Σολωμού (Εθνικοί ποιητές) και η Κρητική Λογοτεχνία με τις πολιτικιές αναγεννώνται. «Νεκρές» (για τους πολλούς) γλώσσες (λατινικά) μπαίνουν ξανά σε μέτρα χωρίς επίπτωση στη μουσικότητα, με δημιουργικό αποκορύφωμα την Ωδή στο Μαικήνα, μια εξαιρετική ποιητική αφομοίωση του αγαπημένου Ορατίου, όπου η καλοδουλεμένη ειρωνεία του ποιητή αποκαλύπτει πόσο καλά έχει διαβάσει την εποχή και τα γεγονότα. Έπειτα, αντικείμενο ειρωνείας γίνεται ο ομηρικός Οδυσσέας· με καυστικότητα που θυμίζει Λουκιανό, ο Ελευθεράκης αναστρέφει πλήρως το ηρωικό ιδεώδες, για να αναδείξει τελικά διαχρονικές ελληνικές ποιότητες της φύσης που ξυπνούν σολωμικούς στίχους. Συγκεκριμένα, οι στίχοι «Ο Οδυσσέας/ σώμα και όνομα, θα γείρει κάτω από την αχλαδιά/ ενώ το χρυσό θα γίνεται μαύρο, ύστερα το μαύρο πάλι χρυσό κι ύστερα/ πάλι μαύρο» παραπέμπουν αναγνωστικά στους Ελεύθερους Πολιορκημένους «Μάγεμα η φύσις κι όνειρο στην ομορφιά και χάρη·/η μαύρη πέτρα ολόχρυση καί το ξερό χορτάρι.» Το ποίημα Ταξίδι γραμμένο στα πρότυπα της καβαφικής Ιθάκης, πέρα από το ότι αποτελεί μία από τις καλύτερες αναπλάσεις του ποιήματος, παίζει έξυπνα με τον τίτλο: το ποίημα του Καβάφη, αν και ονομάζεται Ιθάκη (:προορισμός) αποσκοπεί στο να τονίσει το Ταξίδι. Το ποίημα του Ελευθεράκη, αν και λέγεται Ταξίδι, περιγράφει τι γίνεται άμα τη αφίξει στην Πόλη (έφτασες, φίλε μου, στην πόλη).


Ο ποιητής έχει, αναμφισβήτητα, αφιερώσει πολύ χρόνο στη στιχουργική και τη θεματική του και έχει κατορθώσει να μην υπάρχει κάποια φανερή ανισορροπία αναμεσά τους. Ως προς τη συγκεκριμένη ποιητική συλλογή, δεν θα κρίνουμε τη μουσικότητα, αφού ως επί το πλείστον είναι δάνεια άλλων ποιητών. Αξίζει να πούμε, όμως, ότι και σε επίπεδο στίχου ο ποιητής δεν υπήρξε αντιγραφεύς του τρόπου, της βαθύτερης ουσίας του στίχου. Βέβαια, είναι ακόμη πιο δύσκολο κάποιος να καταφέρει εφάμιλλη μουσικότητα, χωρίς το στήριγμα τόσο δυνατών προτύπων. Και τέλος, μια αμφιβολία ως προς τη θεματική: σε πόσους (μη φιλολόγους και μη επαρκείς αναγνώστες ποίησης) είναι η συλλογή αυτή ομιλούσα; Η Ωδή στον Μαικήνα, το ΟrbisRomanus,και άλλα ποιήματα, έχουν τη δύναμη να σταθούν μόνα τους ή εξαρτώνται απαραίτητα από το αντίστοιχο ποίημα; (Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι δεν ήταν αυτός ο στόχος του ποιητή.) Μήπως, όμως, και αυτή η ποίηση μπορεί εύκολα να παγώσει στο πρώτο χιόνι; Ας το κρίνει το αναγνωστικό κοινό.

 

 

Η ποιητική συλλογή του Δημήτρη Ελευθεράκη, με τίτλο Εγκώμια, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.

Εκτύπωση
Περισσότερα
Μάνα λησμονιά - Βαγγέλης Ασημένιος: Κριτική βιβλίου
26.10.2016 11:45
Η ποιητική συλλογή «Μάνα λησμονιά» του Βαγγέλη Ασημένιου αποτελεί παράδειγμα μιας ενδιαφέρουσας και διαφορετικής ποίησης, μιας ποίησης, συγκεκριμένα, που αντλεί τον ρυθμό από την επιλογή της λέξης, χωρίς να κοπιάζει με πολλά ηχητικά μέσα και τεχνάσματα.
Απόκρημνες Μέρες - Τάσος Κανάτσης: Κριτική βιβλίου
24.08.2016 11:41
Ο Τάσος Κανάτσης στη συλλογή του Απόκρημνες Μέρες μαρτυρά απόκρημνα στιγμιότυπα διαφορετικών ημερών που εκφέρονται με μια πρωτόγνωρη εμπειρία και ποικιλία ικανοτήτων και ποιητικού στυλ.
Μεγάλες διώρυγες - Γιάννης Πάσχος: Κριτική βιβλίου
27.06.2016 10:25
Ο Γιάννης Πάσχος στην ποιητική του συλλογή Μεγάλες διώρυγες αποτίει φόρο τιμής στις διώρυγες από τις οποίες σηματοδοτείται το ταξίδι της ζωής: στο γυναικείο στήθος. Η θεματική είναι ενιαία και πάντα στρεφόμενη γύρω από αυτό, κυμαινόμενη από μια λιγότερο σε μια περισσότερο συμβολική ανύψωσή του, ανάλογα με το ποίημα.
Ο κούκος - Πελαγία Φυτοπούλου: Κριτική βιβλίου
06.05.2016 14:57
Η Πελαγία Φυτοπούλου με την ποιητική συλλογή Κούκος προσθέτει μια πολύ ενδιαφέρουσα ψηφίδα στο σύγχρονο ποιητικό μωσαϊκό, μια ξεκάθαρη φωνή και έναν ρυθμικό τρόπο που αξίζει προσοχής.
Αρλεκίνος - Γιώργος Λίλλης: Κριτική βιβλίου
29.03.2016 13:29
Ο Γιώργος Λίλλης στην ποιητική συλλογή Αρλεκίνος καταθέτει ένστιχες σκέψεις, κυρίως μέσω εικόνων, που σε ορισμένα σημεία εκφράζουν τις διάφορες πρωτεϊκές μορφές, που ο ίδιος αναγκαστικά διασχίζει ως υποκριτής του προσωπικού του θεάτρου (και, συνεπαγωγικά, όλοι εμείς).
Στο υποκύανο μάτι του Κύκλωπα - Νάνος Βαλαωρίτης: Κριτική βιβλίου
29.01.2016 11:56
Ο Νάνος Βαλαωρίτης στη συλλογή «Στο υποκύανο μάτι του Κύκλωπα» ποιητικά εξετάζει θέματα επίκαιρα και μη, όλα αυτά που μπορεί να δει, τελικά, ένας ουράνιος οφθαλμός, όπως κάπου εξηγεί («στον έβδομο πολύχρωμο/ πολύχαλκο μονόφθολμο/ ουρανό – που με κυκλώπεια/ όρεξη εποφθαλμιά διαρκώς/ την μυθολογική μας χώρα»).
Παρεστιγμένος - Δημήτρης Γλυφός: Κριτική βιβλίου
24.12.2015 12:14
Ο Δημήτρης Γλυφός στην ποιητική του συλλογή Παρεστιγμένος μοιράζεται ειλικρινώς στιγμές προσωπικές, εξ’ ου και η υποκειμενοποίηση του όρου, με μέσο τις μουσικές διάρκειες της ποίησης (παρεστιγμένη νότα, παύση). Μπορούμε να πούμε, εν γένει, ότι εκ των δύο όψεων του όρου, η πρώτη ήταν αυτή που φωτίστηκε με μεγαλύτερη επιτυχία: η προσωπική αναδόμηση του εαυτού με βοήθεια τις λέξεις.
Οι Πεινασμένοι- Ειρηναίος Βρούσγος: Κριτική βιβλίου
01.12.2015 16:25
Ο Ειρηναίος Βρούσγος στη συλλογή του «Οι Πεινασμένοι» πραγματεύεται ιδέες πανταχού παρούσες στην ποίηση της δικής του και άλλων εποχών, επιλέγοντας διαφορετικές εκφάνσεις του Συν και του Πλην (Έρωτας και απουσία Έρωτα, Ζωή- Θάνατος, Τάξη- Αταξία). Άλλες φορές η απουσία προτιμάται, όπως για παράδειγμα -στο θεματικό κύκλο του τίτλου- η «πείνα» δεν θα είχε νόημα αν ήμασταν κορεσμένοι (Αν χορτάσουμε τι θα απογίνει η πείνα;) ή η Ανάσταση, αν δεν μνημόνευε την απουσία του Θανάτου (Το μνημόσυνο του Θανάτου).