Τετάρτη, 7 Δεκεμβρίου 2016

Δημήτρης Μανίνης: Ο νάρκισσος και η επανάσταση ή πώς το τρίβουν το πιπέρι

Δημήτρης Μανίνης: Ο νάρκισσος και η επανάσταση ή πώς το τρίβουν το πιπέρι
Στις μέρες μας, υφίσταται μια γενικευμένη τάση να λησμονούμε τα παρελθόντα γεγονότα -διάβαζε Ιστορία ...

 

Όσο για μας τους καλλιτέχνες , για παράδειγμα, αντιλαμβανόμαστε την ανεκτικότητα της αστικής κοινωνίας προς το πρόσωπό μας, ως αναγνώριση της σπουδαιότητάς μας και μάλιστα, ίσως κάποιοι από εμάς να θεωρούν την ανεκτικότητα απέναντι σε «οριακές» είτε «αποκλίνουσες» συμπεριφορές ως δική μας «κατάκτησή».  Μας διαφεύγει ασφαλώς, ότι πρόκειται μόνον για την μεταφορά του μοντέλου του καλλιτέχνη-παλιάτσου από την αυλή του αυθέντη, στην σύγχρονη εποχή, ως καλλιτέχνη-διασκεδαστή των αστών. Περαιτέρω, και επ’ αυτού καμιά «κατάκτηση» δεν πραγματοποιήσαμε.. αντιθέτως, πρόκειται μόνον για δοτή παραχώρηση.

 

Συνάμα, στο πρόσωπο του καλλιτέχνη, επιδαψιλεύονται χαρακτηριστικά που προέρχονται από την δυναμική της αγοράς. Ας μην λησμονούμε εξ άλλου, ότι η συγκεκριμένη δυναμική, αναπαράγει την ιδεολογία της –κάθε κρατούσα ιδεολογία αυτοαναπαράγεται- κι αυτή στη συνέχεια, συστήνει το δημόσιο πρόσωπο του καλλιτέχνη. Αλλά μόνον το δημόσιο; Δεν αποτελεί κρύφιο άλλωστε, πως η φιλαυτία και ο εγωτισμός της ιδιοσυστασίας του καλλιτέχνη τον καθιστούν ευεπήφορο σε κάθε μύθο που θρέφει τον ναρκισσισμό του. Έτσι, ο μηχανισμός του γίγνεσθαι, απαλείφεται, για να υποκατασταθεί από την πεποίθηση του ολοκληρωμένου, του τέλειου είναι. 

 

Το ζήτημα ασφαλώς που θίγεται εδώ, είναι η εδραιωμένη γενικώς πεποίθησή μας περί την δυνατότητα του αυτοπροσδιορισμού μας, τουλάχιστον στο επίπεδο της αυτεπιγνώσεως (per se). Το τελευταίο, συνιστά ασφαλώς αναγκαία προϋπόθεση της ίδιας μας της λειτουργίας ως δημιουργών –αλλά οπωσδήποτε όχι και ικανής. Μπορούμε όμως να αγνοήσουμε τον παράγοντα του ετεροπροσδιορισμού;

 

Ας παρακολουθήσουμε τις παρατηρήσεις που ακολουθούν:
«. ..η  ζωγραφική που ιστορούσε σκηνές της καθημερινής ζωής , (genre), υπήρξε ιδιαιτέρως αγαπητή στους νεότευκτους αστούς. Δεν την αγόραζαν επειδή ταυτίζονταν με τους απεικονιζόμενους χαρακτήρες, αλλά με το ηθικό δίδαγμα του πίνακα (οι έντιμοι, ικανοί και σκληρά εργαζόμενοι ευημερούσαν, ενώ οι ανίκανοι πένονταν, όπως ακριβώς τους άξιζε. Κανείς όμως δεν αγόραζε τα έργα του A. Brouwer, (παρά μόνον άλλοι ζωγράφοι, ο Rembrandt και ο Rubens), αφού ο ρεαλισμός του, απέφευγε την ηθικολογία    ...από τον 18ο αιώνα και μετά, πληθαίνουν τα μέτρια έργα. Την αιτία, πρέπει να την αναζητήσουμε κυρίως στην αντίθεση μεταξύ τέχνης και αγοράς...»   (1) J. Berger 1972

Αυτά, από τότε ασφαλώς (1637), αλλά καθώς οι καιροί άλλαζαν και από την παράμετρο του «άλλοθι» της αστικής τάξης περνούσαμε στην παράμετρο της «κουλτούρας»:
«...η προέλαση της μαζικής κουλτούρας μέσω του τύπου, του ραδιοφώνου και του κινηματογράφου, υποβίβασε τα κριτήρια που είχε θεσπίσει μια μειοψηφία ικανών να διακρίνουν την υψηλή τέχνη...»  F.R. Leavis 1930

 

Ας παραγνωρίσουμε τα περί «ικανών», διότι ανοίγει άλλο ζήτημα κι ας παραμείνουμε μόνον στην επισήμανση περί την μαζική κουλτούρα. Παρακάτω, ακόμα μια παρατήρηση στην ίδια κατεύθυνση:
«...σε όλες τις τέχνες, η παραγωγή σαβούρας σήμερα είναι πολύ μεγαλύτερη απ ότι παλιότερα, αφού οι άνθρωποι επιδίδονται σε μια δυσανάλογη κατανάλωση ως προς την υφιστάμενη δυνατότητα παραγωγής τέχνης...»  A. Huxley Παρίσι 1958

 

Κι εδώ, θα παραγνωρίσουμε την έννοια της «κατανάλωσης» καθώς και πάλι θα εμπλακούμε σε άλλη προβληματική. Ελλείψει χώρου, θα παραμείνουμε στον αρχικό άξονα, και παρακάτω:
«...Από το ένα μέρος εκδίδονται και καλά βιβλία σε εκατομμύρια αντίτυπα, αναπαράγονται και καλοί πίνακες μαζικά......από το άλλο μέρος όμως, το κεφάλαιο ανακαλύπτει τεράστιες δυνατότητες κέρδους με την παραγωγή καλλιτεχνικών ναρκωτικών..» Ernst Fisher 1945

 

Ασφαλώς υπήρξαν και εξαιρέσεις, οι οποίες όπως συμβαίνει πάντοτε, επιβεβαιώνουν τον κανόνα:
«..οι Νταντά, επιχείρησαν να υπονομεύσουν την λειτουργία των έργων τους ως υλικό εσωτερικής ενατένισης, και περιφρόνησαν την δυνατότητά τους ως εμπορευσίμου προϊόντος...»     W. Benjamin 1936

 

Γεγονός πάντως, που δεν απέτρεψε την ικανότητα της δυναμικής της αγοράς να ενσωματώσει εν τέλει κι αυτά τα έργα στο σύνολο των εμπορευματικών προϊόντων και παρακάτω:
«..το εμπόριο λειτουργεί μόνον όταν μπορεί να μετράει τα δεδομένα μεγέθη, κι επομένως, έγνοια του είναι να υπολογίζει συγκεκριμένα μεγέθη. Αυτονόητο είναι λοιπόν, ότι στα αντικείμενα της δραστηριότητάς του περιλαμβάνονται μόνον εκείνα που είναι επιδεκτά ελέγχου... »  Edouard Fux 1897

 

Εκτός κι αν τα έργα τέχνης, -αν το πιστεύει κανείς- δεν αποτελούν εμπορευματικό προϊόν. Και παρακάτω:

«... στην Ελλάδα, τα επόμενα 20 χρόνια, θα κατασκευασθούν περίπου 140.000 κατοικίες αστικές και παραθεριστικές. Κι όπως όλοι τώρα θέλουν να έχουν πίνακες στο σπίτι τους, λογάριασε το λιγότερο 3 πίνακες στο καθένα, πόσο μας κάνει; Άντε, 400.000 κομμάτια. Και πού θα βρεθούν τόσοι πίνακες; Θα κάνουμε εισαγωγή; Και έχουν όλοι χρήματα να τους αγοράσουν ;  .......»   σκεπτικό ιδιώτη, παραγωγού αντιτύπων 2006 Αθήνα

 

Ασφαλώς, το ποσοστό συμμετοχής των παραγόντων αυτοπροσδιορισμού και ετεροπροσδιορισμού, στο επίπεδο της αυτεπιγνώσεως, ποικίλει κατά περίπτωση. Η πεποίθηση της δυνατότητας αυτοπροσδιορισμού εξ άλλου (εντασσόμενη στην αναγκαία συνθήκη για την λειτουργία μας), καθώς καταλήγουν οι σύγχρονες μελέτες περί την οντογένεση και την λειτουργία του εγκεφάλου, δεν είναι δυνατόν να αποδοθεί μήτε στην τροποποιημένη «γενική νοημοσύνη», μήτε και στην ιδιαίτερη «λανθάνουσα νοημοσύνη». Οι καλλιτέχνες, βρισκόμαστε μάλλον πιο κοντά στο μοντέλο του «ηλίθιου σοφού», αφού η κοινωνική μας συμπεριφορά πλησιάζει περισσότερο σ εκείνην ενός αυτιστικού.  (1)

 

Επιχείρησα με το σύντομο σημείωμα να αναδείξω την ύπαρξη και συμβολή αντι-κειμενικών παραγόντων,  τόσο στην διαμόρφωση του δημοσίου προσώπου των καλλιτεχνών, όσο και στην ίδια τους την λειτουργία κατά δημιουργική πράξη. Μαζικού τύπου εξαίρεση στον κανόνα, συναντούμε μόνον στην περίπτωση ορισμένων επαναστάσεων –για όσο διήρκησε η επαναστατική περίοδος.
Στην χώρα μας τώρα, κι ενώ μας περισφίγγει η δεινή οικονομική, θεσμική και ηθική πραγματικότητα, που έχουν επιβάλλει –και μάλιστα εκείνοι που συνεισέφεραν κατά το πρόσφατο παρελθόν στην συνάρθρωσή της (διάβαζε, από λιγότερο, έως περισσότερο, άπαντες οι μετέχοντες στο πολιτικό φάσμα του κοινοβουλευτισμού καθώς και οι συν αυτοίς), οι πολίτες (;), δεν φαίνεται για την ώρα τουλάχιστον να συγκινούνται ιδιαιτέρως. Λογικό  είναι λοιπόν, να μην αναμένει κανείς τίποτε περισσότερο από εμάς τους «ηλίθιους σοφούς» .

 

Υ.Γ. Σε μια από τις πρόσφατες προσκλήσεις του ΕΕΤΕ, για να συζητηθούν θέματα τα οποία ενδιέφεραν περισσότερα από 100 μέλη, εμφανίστηκαν έξη (6)

 

(1)  V.S. Ramachandran 1998,  M. S. Gazzaniga 1998,  W. W. Norton 1997,  D. J. Simons 1996

 

Info: Ο Δημήτρης Μανίνης είναι αυτοδίδακτος εικαστικός και αυτοδίδακτος συγγραφέας. Παρακολούθησε μαθήματα στο Πανεπιστήμιο απ όπου πήρε το πτυχίο Φυσικής, και στο Πολυτεχνείο. Δίδαξε στο Κολλέγιο Αθηνών, στα εργαστήρια Εικαστικών του Δήμου Αγ. Παρασκευής και Παλλήνης. Παρουσίασε την εργασία του στην Θεσσαλονίκη και στην Αθήνα σε 9 ατομικές, στο Τορίνο το 2006 (γκαλερί Accademia - Χειμερινοί Ολυμπιακοί) και στην Μπιενάλε της Βενετίας το 2009 (Ίδρυμα Εικαστικών Antonio Dal Ponte). Βιβλία του εκδόθηκαν από τους εκδοτικούς οίκους Κάκτος, Καστανιώτης, Ελληνικά Γράμματα και Ακρίτας.

http://www.dimitrismaninis.blogspot.com/

Σχετικές ειδήσεις
Ο μυθικός David Hammons στη Συλλογή Οικονόμου
29.08.2016 16:34
Η Συλλογή Οικονόμου παρουσιάζει την έκθεση David Hammons: Give Me a Moment με έργα του Αμερικανού καλλιτέχνη μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου. Λαμβάνοντας υπόψη τις περιορισμένες εκθέσεις του παγκοσμίως, μια ευρεία παρουσίαση του έργου του αποτελεί μοναδική ευκαιρία για το ελληνικό κοινό, να γνωρίσει έναν εξαιρετικά σημαντικό καλλιτέχνη.
Αλέξης Βερούκας: Καλλιτέχνες αναλώσιμοι ή Τέχνη της ανακύκλωσης - Η περίπτωση CREMONINI / DOIG
22.08.2016 16:51
Με τις φροντίδες για την έκθεση έργων του Λεονάρντο Κρεμονίνι από ελληνικές συλλογές στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΥΔΡΑΣ, βλέποντας ξανά μετά από αρκετό καιρό πίνακες που είχαν στοιχειώσει την καλλιτεχνική εξέλιξη της νεότητας πολλών από τους Έλληνες συναδέλφους μου, σκέφτομαι:
Σίμων Συλαΐδης: Η τέχνη της Καλλιγραφίας σε αρμονία με τη Φύση
22.07.2016 16:33
Η καλλιγραφία είναι και εικόνα και γράμματα. Θεωρείται το απόλυτο είδος τέχνης. Ο τρόπος με τον οποίο παίρνεις έναν απλό χαρακτήρα και τον μεταμορφώνεις, δίνοντάς του ένα τελείως διαφορετικό πρόσωπο σε κάθε μία πινελιά, το κάνει να φαίνεται σα να μην υπάρχουν όρια στη δημιουργία. To «Urban Calligraphy» είναι η καλλιγραφία που βρίσκεται στο αστικό περιβάλλον. Είναι η καλλιγραφία που δεν παραμένει μόνο σε μία κόλλα χαρτί αλλά αυτή που μπορεί να διαφύγει σε κάποιο μεγαλύτερο καμβά.
Ai Weiwei at Cycladic: Η
22.06.2016 16:06
Αν και ο Ai Weiwei μπορεί να μην χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις, ακόμα και για τους λιγότερο μυημένους, η έκθεση του στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης ξεκινάει ήδη από έξω. Η αφίσα και ο τίτλος προδιαθέτουν για την προσωπικότητα του πιο δημοφιλούς ίσως σύγχρονου καλλιτέχνη παγκοσμίως. Στη φωτογραφία-πορτρέτο της αφίσας, ο Ai Weiwei κοιτάζει έντονα, με εμφανείς τις ουλές που άφησε στο κεφάλι του ο ξυλοδαρμός από τις κινεζικές αρχές το 2009.
Δημήτρης Τάταρης: Δημιουργική διαδικασία και μοναχικότητα
12.02.2016 14:38
Αυτό που μου προσφέρει η τέχνη, μέσα από την δημιουργική διαδικασία, είναι η μοναχικότητα και όχι η μοναξιά, η απόλυτη χωρίς περιορισμούς ελευθερία έκφρασης.